Bağırsaq kandidozu mədə-bağırsaq traktında Candida göbələklərinin patoloji çoxalması və toxuma invaziyası ilə əlaqəli vəziyyətdir. Klinik əhəmiyyəti pasiyentin immun statusu və infeksiyanın formasından asılıdır.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Bağırsaqda kandida infeksiyası
- bağırsaq kandidamikozu
Xəstəlik haqqında
Bağırsaq kandidozu Candida cinsindən olan maya göbələklərinin həddindən artıq çoxalması və bağırsağın selikli qişasını zədələməsi ilə bağlı vəziyyətdir. Bu göbələklər sağlam insanların çoxunda ağız boşluğunda və bağırsaqda az miqdarda yaşayır və normal mikrofloranın bir hissəsidir. Onlar yalnız orqanizmin müdafiə mexanizmləri zəiflədikdə xəstəlik törədə bilir.
Buna görə nəcisdə Candida göbələklərinin tapılması özlüyündə hələ xəstəlik demək deyil. Diaqnoz şikayətlər, müayinə nəticələri və insanın ümumi vəziyyəti birlikdə qiymətləndirildikdən sonra qoyulur. Həqiqi bağırsaq kandidozu adətən immuniteti zəifləmiş insanlarda — İİV-infeksiyası olanlarda, kimyəvi terapiya, uzunmüddətli hormonal və ya immunitetə təsir edən müalicə alanlarda, həmçinin uzun müddət antibiotik qəbul etmiş və ağır xəstəliyi olan pasiyentlərdə inkişaf edir.
Sağlam insanlarda bu vəziyyət nadir rast gəlinir. Bağırsaq şikayətləri olduqda həkim, ilk növbədə, oxşar əlamətlər verən daha tez-tez rast gəlinən xəstəlikləri istisna edir və müalicəni əsas səbəbi nəzərə alaraq seçir.
Səbəbləri
Orqanizmdə həmişə şərti-patogen və patogen mikroorqanizmlər mövcuddur. Mikrofloranın balansı ağrılı prosesləri aradan qaldırmağa və xoşagəlməz əlamətlərin yaranmasının qarşısını almağa imkan verir. Böyüklərdə və ya uşaqlarda bağırsaq kandidozu zamanı Candida göbələklərinin miqdarı artır.
Bu, aşağıdakı hallarda immun müdafiənin zəifləməsi nəticəsində baş verir:
- antibiotiklərin və qlükokortikosteroidlərin qəbulu;
- xroniki infeksiya ocaqları;
- MBT-də residivləşən iltihablar;
- İİV, QİÇS;
- onkoloji xəstəliklər və onunla əlaqəli müalicə;
- şəkərli diabet və endokrin sistemin digər patologiyaları.
İnsan immuniteti xarici amillərə reaksiya verir, buna görə orqanizmin xarici və daxili təhlükə mənbələrinə qarşı durma qabiliyyətinin zəifləməsi baş verir. Orqanizmin fizioloji zəifləməsi yeniyetməlik dövründəki hormonal dəyişikliklərlə, hamiləlik və menopauza ilə əlaqədardır. Bu dövrlərdə orqanizm daha həssas olur, buna görə əhəmiyyətsiz səbəblər belə təbii balansın pozulmasına gətirib çıxara bilər. Həmçinin immun müdafiənin intensivliyinə və adekvatlığına MBT orqanları ilə əlaqəli olmayanlar da daxil olmaqla istənilən xəstəliklər təsir göstərir.
Karbohidratlı qidanın üstünlük təşkil etdiyi və liflərin çatışmadığı qidalanmanın rolu tez-tez qeyd olunur: şəkərin bolluğu göbələklər üçün əlverişli mühit yarada bilər. Lakin qidalanmanın bağırsaq kandidozunun əsas səbəbi olması sübut edilməyib; əsas əhəmiyyəti yuxarıda sadalanan immunitetin zəifləməsi, antibiotik və qlükokortikosteroid müalicəsi, pis nəzarət olunan şəkərli diabet daşıyır.
Təsnifat
Bağırsaq kandidozunun ümumi qəbul olunmuş mərhələ təsnifatı yoxdur; bəzi mənbələrdə rast gəlinən «disbakteriozun» mərhələlərinə əsaslanan bölgünün sübut bazası yoxdur. Klinik baxımdan əsas fərq göbələyin bağırsaq divarına daxil olub-olmamasıdır. Bundan əlavə, həkim prosesin yalnız bağırsaqla məhdudlaşdığını və ya qida borusu, ağız boşluğu kimi həzm sisteminin digər şöbələrinin də zədələndiyini qiymətləndirir: bu, adətən immunitetin daha ağır pozulmasına dəlalət edir.
Göbələk infeksiyasının orqanizmə daxil olma yolundan asılı olaraq invaziv və qeyri-invaziv forma fərqləndirilir. Birinci halda Candida bağırsağın selikli qişasına və divarına daxil olur, qan dövranına keçərək digər orqanlara yayıla bilər. Bu forma demək olar ki, yalnız ağır immunçatışmazlığı olan insanlarda (kimyəvi terapiya, orqan transplantasiyası, İİV-infeksiyasının gec mərhələsi, reanimasiya şöbəsində uzunmüddətli müalicə) rast gəlinir; göbələk adətən insanın öz bağırsağından mənşə alır. İnvaziv kandidoz daha iki alt kateqoriyaya bölünür: diffuz (daha ağır) və fokal.
İkinci halda göbələk artıq bağırsaqda mövcuddur və əlverişli şərait yarandıqda aktiv şəkildə çoxalmağa başlayır. Bu forma daha az ifadəli mənzərəyə səbəb olur, çünki göbələklər bağırsaq divarlarına hücum etmir.
Klinik mənzərə
İnkişafın ilkin mərhələlərində bağırsaq kandidozu görünən əlamətlər olmadan keçir. Qarında xoşagəlməz hisslər və köpmə səbəbindən insan qidadan imtina edir, bəzən adət etdiyi qidanın dadının dəyişdiyini hiss edir.
Kandidoz inkişaf etdikcə ağız boşluğunun selikli qişasında xoşagəlməz turş dadlı ağ rəngli selik əmələ gəlir, həmçinin aşağıdakılar yaranır:
- qarında ağrılar;
- diareya;
- subfebril temperatur;
- ümumi intoksikasiya.
Qadınlarda bağırsaq kandidozunun əlamətlərinə göbələk infeksiyasının vaginaya keçməsi nəticəsində yaranan kandidoz («kəsmik xəstəliyi») daxil ola bilər. Patologiya aralıq nahiyəsida qaşınma və kəskin xoşagəlməz qoxulu ağ, kəsmikvari ifrazatla müşayiət olunur.
Xəstəliyin sonrakı proqressivləşməsi ağır dispepsiyanı — kəskin iltihabi prosesə işarə edən tez-tez diareyanı və selik və qan qarışıqlı qusmanı təhrik edir. Kandidoz nə qədər uzun müddət inkişaf edərsə, immunitetin infeksiya ilə mübarizə aparması bir o qədər çətinləşir və Candida-nın digər orqanlara yayılma riski bir o qədər yüksəlir.
Klinik mənzərənin inkişaf sürəti bağırsaq kandidozunun müxtəlif səbəblərində fərqlənir: əgər göbələk MBT-yə kənardan daxil olubsa, əlamətlərin artması sürətli olacaq, xəstəlik yüksək temperaturla müşayiət oluna bilər. Disbakterioz ilə assosiasiya olunan kandidozda xəstəliyin təzahürləri daha az ağır olacaq.
Şəkillərdə əlamətlər
Bu şəkil xəstəliyin klinik görünüşünü göstərir
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
İlkin qəbulda həkim pasiyentin şikayətlərini müəyyən edəcək, müayinə və qarnın palpasiyasını aparacaq, ağız boşluğunun selikli qişasının vəziyyətini öyrənəcək.
Qadında və ya kişidə bağırsaq kandidozunu təsdiqləməyə imkan verən əsas diaqnostika üsulu nəcisin laborator analizidir. Bakterioloji tədqiqat göbələklərin miqdarının artdığını (böyüklərdə 1 qrama 10⁴, uşaqlarda 10³) və digər infeksiyaları göstərəcək. Adətən yalançı-mənfi nəticə riskinin yüksək olması səbəbindən analiz iki dəfə təkrarlanır.
Klinik mənzərədə bağırsaq kandidozu üçün xarakterik olmayan əlamətlər — dəri səpgisi, yüksək temperatur, allergik reaksiyalar mövcud olduqda daha ətraflı müayinə tələb olunur. Diaqnozu dəqiqləşdirmək üçün istifadə olunur:
- qanın və ağız boşluğundan yaxmaların əkilməsi;
- seroloji diaqnostika;
- immunoloji skrininq;
- mikrofloranın öyrənilməsinin qazxromatoqrafik və mikrobioloji üsulu.
Kompleks müayinə xəstəliyin törədicisini dəqiq müəyyən etməyə, effektiv etiotrop (səbəbi aradan qaldırmağa yönəlmiş) terapiya seçməyə və müşayiətedici xəstəlikləri istisna etməyə imkan verir.
Müalicə
Bağırsaq kandidozu ağır mərhələyə çatdıqda, ifadəli iltihabi proseslər və göbələk infeksiyasının digər nəticələri ilə ağırlaşdıqda hospitalizasiya tələb oluna bilər. Digər hallarda pasiyent təyinatların korreksiyası və təkrar diaqnostika üçün qəbula gələrək ambulator müalicə olunur.
Qadınlarda və kişilərdə bağırsaq kandidozunun əlamətləri olduqda müalicə aşağıdakılara yönəlmişdir:
- simptomatikanın aradan qaldırılması;
- patogen floranın artımının boğulması;
- mikrobiota balansının bərpası;
- immunitetin gücləndirilməsi.
Qadınlarda və kişilərdə bağırsaq kandidozunun müalicə edən həkim tərəfindən analiz nəticələrinə əsasən fərdi seçilmiş əleyhinəgöbələk preparatlarla (antimikotiklərlə) müalicə kursundan sonra pasiyentə prebiotiklər və probiotiklər təyin edilir. Onlar bağırsaqda zəruri mikroflora üçün əlverişli mühit yaradır və onu lazımi bakteriyalarla məskunlaşdırır. Əlavə olaraq həzmin yaxşılaşdırılması, iltihabın aradan qaldırılması, vitamin, makro- və mikroelementlərin çatışmazlığının aradan qaldırılması üçün preparatlar təyin edilir.
Bağırsaq kandidozunun müalicə proqramının məcburi bəndi pəhrizdir. Sağlamlıq tam bərpa olunana qədər qazlı içkilər, şirniyyatlar, un məmulatları istisna edilməlidir. Rasion lifli tərəvəz və meyvələrdən, zülaldan və turşudulmuş süd məhsullarından ibarət olmalıdır. Pasiyentə qidalanma gündəliyi aparmaq və orqanizmin müxtəlif yeməklərə reaksiyasını izləmək tövsiyə olunur: əgər qida köpmə və digər diskomfort yaradıbsa, ondan imtina etmək lazımdır.
İmmun müdafiənin bərpası daha uzun və mürəkkəb prosesdir. Tez-tez rastlanan miflərin əksinə olaraq, immuniteti dərmanlar vasitəsilə məqsədyönlü şəkildə artırmaq və ya gücləndirmək mümkün deyil. Həyat tərzini, qidalanmanı dəyişmək, streslərlə effektiv mübarizə aparmağı öyrənmək, həmçinin infeksiya ocaqlarını aradan qaldıraraq və xroniki xəstəlikləri davamlı remissiyaya salaraq immunitetə düşən artıq yükü azaltmaq lazımdır.
Profilaktika
Bağırsaq kandidozunun inkişafının qarşısını əsasən risk amillərinə nəzarət vasitəsilə almaq olar: antibiotikləri və qlükokortikosteroidləri yalnız həkim təyinatı ilə qəbul etmək, şəkərli diabeti yaxşı nəzarətdə saxlamaq, xroniki xəstəlikləri vaxtında müalicə etmək, balanslaşdırılmış qidalanmaq. Candida göbələkləri sağlam insanların əksəriyyətinin bağırsağında normada olur, buna görə kandidoz adətən kənardan yoluxma ilə deyil, öz floranın həddindən artıq çoxalması ilə bağlıdır; ümumi gigiyena qaydalarına — əllərin, tərəvəz və meyvələrin diqqətlə yuyulmasına — əməl etmək kifayətdir.
Profilaktika tədbirləri hər bir insan üçün, lakin ilk növbədə İİV-infeksiyası fonunda immunçatışmazlığı olan, onkoloji və autoimmun xəstəliklərin müalicəsi alan, orqan transplantasiyası keçirən insanlar üçün vacibdir. Hamiləliyin istənilən müddətində kandidoza yoluxmuş hamilə pasiyentlərdə dölün bətndaxili yoluxma və uşaqdüşmə riski haqqında məlumatlar mövcuddur.
Yadda saxla!
Göbələk infeksiyaları antibakterial preparatların nəzarətsiz qəbulunun tez-tez rast gəlinən nəticəsidir. Əgər pasiyent həkim təyinatı olmadan soyuqdəymə üçün antibiotiklərlə müalicə olunursa, o, təbii immun müdafiəni boğur və ağır infeksiyaların — bakterial və göbələk infeksiyalarının inkişafını təhrik edir. Bu vəziyyətin təhlükəsi gələcəkdə orqanizmin antibiotiklərə qarşı davamlılığının inkişafındadır. Bu, müalicəni çətinləşdirir və insanı çoxsaylı infeksiyalar qarşısında silahsız edir.
Mədə-bağırsaq traktının işinin pozulmasına işarə edən, tez-tez təzahür edən və ya 2-3 gündən çox davam edən istənilən əlamət həkimə müraciəti tələb edir. Özbaşına müalicə nadir hallarda effektiv olur: adətən pasiyentlər əlamətləri boğur və patologiyanın sonrakı proqressivləşməsinə şərait yaradır.
Əlaqəli Xəstəliklər
Qastroenterologiya üzrə xəstəliklər
Mövzu üzrə məqalələr
Barrett qida borusu: bu nədir və biz necə kömək edə bilərik?
Barrett qida borusu – qastroezofageal reflyuksun (QÖRX) yaratdığı xroniki qıcıqlanma səbəbindən qida borusunun aşağı şöbəsinin selikli qişasının dəyişdiyi…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Öd kisəsi xəstəlikləri
Xəstənin öd sancıları ilə bağlı həkimə ilk müraciəti hələ onda kəskin prosesin olması demək deyil. Diqqətli müayinə zamanı…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Qıcıqlanmış bağırsaq sindromu
Hər bir insan həyatında ən azı bir dəfə qarında ağrı, qarında köp, nəcisin tezləşməsi və ya qəbizlik, nəcislə…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Babasilin əməliyyatsız müalicəsi: mif, yoxsa reallıq?
Babasil kimi proktoloji xəstəliklər insana az əzab, ağrı və narahatlıq gətirmir. Lakin həkimə müraciət adətən son ana qədər…
İstiqamət: Proktologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
