Burun çəpərinin əyriliyi – burun boşluğunu iki hissəyə ayıran sümük-qığırdaq strukturunun orta xətdən yayınmasıdır. İfadəli olduqda burun tənəffüsünü poza bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Burun arakəsməsinin əyilməsi
- septum deviasiyası
Xəstəlik haqqında
Burun arakəsməsinin əyilməsi – burun boşluğunu 2 yarıya ayıran anatomik strukturun sümük və ya qığırdaq hissəsinin formasının dəyişməsidir. Patologiya arakəsmənin orta müstəvidən nəzərəçarpacaq dərəcədə kənara çıxması ilə xarakterizə olunur. Əyilmiş burun keçəcəklərindən hava axını çətinləşir, bu isə burun tənəffüsünün pozulması və tez-tez rinit (selikli qişanın iltihabı, burun axması ilə müşayiət olunan) inkişafı üçün şərait yaradır. Xəstəliyin müalicəsi ilə otolarinqoloq (LOR həkimi) məşğul olur.
Təbiətən əksər insanlarda burun keçəcəkləri simmetrik deyil, lakin əyilmə onların konturlarının əhəmiyyətli dərəcədə dəyişməsinə və funksional pozğunluqlara səbəb olur. Nəticədə selikli qişanın morfologiyası dəyişir, tənəffüs yollarının və əlavə sinusların xəstəliklərinin riski artır.
Burun arakəsməsi sümük və qığırdaq toxumasından təşkil olunub, selikli qişa ilə örtülüb. O, tənəffüs zamanı yolların bərabər burun müqavimətini, yükün düzgün paylanmasını təmin edir ki, bu da burun boşluğunun selikli qişasının qoruyucu funksiyalarının saxlanması üçün vacibdir. Burun müqaviməti hər bir keçəcəkdə 5-6 saat intervalla təzyiqin növbə ilə artması deməkdir. Burun arakəsməsi əyildikdə onun bir yarısına daha böyük yük düşür. Burun arakəsməsinin əyilməsi burun keçəcəklərindən birinin həddindən artıq daralmasına səbəb olur. Bu zaman digəri həddindən artıq yükə məruz qalır, onun selikli qişası isə regenerasiya etməyə macal tapmır. Bunun nəticəsində onun qoruyucu funksiyaları zəifləyir, orqanizmə xəstəlik törədən mikroorqanizmlərin nüfuz etməsi üçün əlverişli şərait yaranır. Əyilməsi olan insanlarda rinitin, sinuzitin xroniki formaları, allergik reaksiyalar daha çox müşahidə olunur. Bu vəziyyətləri yalnız medikamentoz yolla aradan qaldırmaq praktiki olaraq mümkün deyil, çünki xəstəliklərin səbəbi burnun pozulmuş anatomiyasında gizlənir.
Səbəbləri
Arakəsmənin müxtəlif deformasiyaları insanların 95%-də müşahidə olunur. Patoloji əyilmənin səbəbləri aşağıdakılar ola bilər:
- travmalar (yetkin yaşda zədələnmələr tez-tez sınıqlarla müşayiət olunur, uşaqlar isə yıxılma və zərbələr zamanı, həmçinin doğuş prosesində burnu zədələyə bilər);
- burun arakəsməsinin qeyri-bərabər inkişafı (sümük və qığırdaq toxumasının böyümə və inkişaf dövrlərinin uyğunsuzluğu nəticəsində);
- kompensator mexanizmlər (burun konxalarından birinin böyüməsi nəticəsində arakəsmənin əyilməsi).
Təsnifat
Burun arakəsməsinin əyilməsinin aşağıdakı növləri fərqləndirilir:
- C-şəkilli;
- S-şəkilli;
- daraq şəkilli;
- tikan şəkilli;
- qarışıq.
Deformasiyanın istənilən növü xəstə üçün əlverişsiz nəticələrə gətirib çıxarır. Patologiya yalnız cərrahi yolla aradan qaldırılır.
Klinik mənzərə
Burunun sümük-qığırdaq skeletinin deformasiyasının əsas və ən parlaq təzahürü orqanın asimmetriyası hesab olunur. Əksər hallarda əyilməni silahsız gözlə görmək mümkündür.
Uşaqlıq yaşında pozğunluq az nəzərə çarpır. Böyüdükcə burun konxaları böyüyür, onların asimmetrikliyi daha nəzərəçarpan olur. Həmçinin burun kürəyinin əyriliyi və ya onun üzərində qabarıqlıq (donqar) müşahidə oluna bilər.
Patologiyaya müşayiət edən simptomlar təzahür deyil, deformasiyanın nəticəsidir.
Onların arasında:
- burun vasitəsilə nəfəs almanın çətinləşməsi;
- dövri burun tutulması;
- az miqdarda selikli ifrazat;
- selikin qurumasi və qabıqların əmələ gəlməsi;
- tez-tez burun axması;
- burunda quruluq və qaşınma;
- selikli qişanın zədələnməsinə və burun qanaxmalarına meyllilik.
Arakəsməsi əyilmiş xəstələrdə tez-tez xoruldama, yuxuda obstruktiv apnoe sindromu (dövri tənəffüs dayanmaları) müşahidə olunur. Belə vəziyyətlərin nəticəsi yuxunun aşağı keyfiyyəti, baş ağrıları, diqqətin cəmlənməsinin pozulması və ürək ritminin dəyişməsidir.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Arakəsmənin əyilməsi estetik qüsura və ya tənəffüs yollarının fəaliyyətində funksional pozğunluqlara səbəb ola bilər. Birinci halda xəstələr tez-tez plastik cərrahə müraciət edirlər. İkinci vəziyyətdə otolarinqoloqla məsləhətləşmək üçün səbəb xoruldama, xroniki rinit, sinuzit, burun vasitəsilə nəfəs alma problemləri olur.
Diaqnostikanın ilkin mərhələsi otolarinqoloq tərəfindən xəstənin sorğu-sual edilməsini və şikayətlərin toplanmasını nəzərdə tutur. Yuxarı tənəffüs yollarının vəziyyətinin obyektiv qiymətləndirilməsi üçün həkim əlavə müayinə – rinoskopiya, zərurət olduqda isə burnun kompüter tomoqrafiyasını aparacaq.
Tədqiqatın nəticələrinə əsasən mütəxəssis sağlamlıq problemlərinin arakəsmənin deformasiyasının nəticəsi olub-olmadığı, yoxsa səbəbin başqa yerdə gizləndiyi barədə rəy verəcək. Həmçinin otolarinqoloq burun arakəsməsinin əyilmə dərəcəsini (onun orta xətdən kənara çıxmasını), cərrahi müdaxilənin zəruriliyini və məqsədəuyğunluğunu müəyyən edəcək.
Diaqnostikanın laborator mərhələsi qanın ümumi və biokimyəvi analizlərini əhatə edir. Cərrahi müdaxilə planlaşdırılarkən xəstəyə əməliyyatönü diaqnostika çərçivəsində infeksiyalara skrininq, qanın laxtalanma testi, EKQ, terapevt və anestezioloqun konsultasiyası da aparılır.
Müalicə
Burun arakəsməsinin deformasiyasından konservativ yolla xilas olmaq mümkün deyil. Cüzi əyilmə zamanı medikamentoz müalicə müşayiətedici xəstəliklərin aradan qaldırılması və patologiya simptomlarının müəyyən qədər yüngülləşdirilməsi üçün tətbiq edilir.
Postoperativ dövrdə tətbiq olunur. Ağrıkəsici və iltihab əleyhinə preparatlar, antibiotiklər daxildir. Turundaların çıxarılmasından sonra xəstəyə şişkinliyi yerli olaraq aradan qaldırmaq üçün damarları daraldan vasitələr (dekonqestantlar), həmçinin selikli qişaları təmizləmək, nəmləndirmək və qabıqların əmələ gəlməsinin profilaktikası üçün duzlu məhlullarla yuma təyin olunur. Bir neçə gündən sonra dekonqestantlar ləğv edilir.
Xəstə zədələnmiş toxumaların tam bərpasına qədər burun boşluğunun müntəzəm gigiyenik təmizlənməsini aparmalıdır.
Niyə burun nəfəs almır? Burun tənəffüsünü necə yaxşılaşdırmaq olar?
Cərrahi müalicə
Arakəsmənin düzəldilməsi üzrə planlı cərrahi əməliyyat üçün göstərişlər:
- burun vasitəsilə nəfəs almanın pozulması ilə əlaqədar xəstənin həyat keyfiyyətinin aşağı düşməsi;
- tez-tez ARVİ epizodları, xroniki rinit, otit;
- cərrahi müalicə tələb edən burun boşluğunun və ya əlavə sinusların müşayiətedici xəstəliyinin olması;
- xoruldama və apnoe;
- tənəffüs pozğunluqları ilə bağlı baş ağrıları;
- iybilmənin qismən və ya tam itirilməsi.
Burun arakəsməsinin formasının düzəldilməsi əməliyyatları septoplastika adlanır. Klassik üsul – endoskopik avadanlıqdan istifadə edilən müdaxilədir. Əməliyyat az travmatikdir. Xəstə həkimin manipulyasiyaları zamanı narkoz altında olur. Cərrah burnun daxilindəki selikli qişa vasitəsilə giriş yaradır, arakəsmənin rezeksiyasını aparır, burun keçəcəkləri daxilindəki bitişmələri aradan qaldırır, arakəsməni orta vəziyyətdə fiksasiya edir. Əməliyyatın müddəti təxminən bir saat çəkir. Bundan sonra qısamüddətli stasionar müşahidə və (dəstəkləyici və qoruyucu məqsədlə) turundaların taxılması tələb olunur.
Hazırda otolarinqoloqlar septoplastikanın lazer üsulundan fəal istifadə edirlər. Bu əməliyyat cüzi deformasiyalarda tövsiyə olunur, çünki müdaxilə zamanı yalnız arakəsmənin düz vəziyyətinə “mane olan” qığırdaq hissələri çıxarılır. Metodun üstünlükləri: az travmatiklik, postoperativ ağırlaşmaların aşağı riski. Lazer üsulunun çatışmazlığı ifadə olunmuş və mürəkkəb deformasiyalarda tətbiqinin məhdud olmasıdır.
Əməliyyatın üçüncü variantı – radiodalğa septoplastikası – arakəsmənin qalınlaşması nəticəsində yaranan burun keçəcəklərinin asimmetriyasında istifadə olunur. Qalınlaşma zonasına radiodalğalarla təsir göstərilir, bunlar “artıq” hüceyrələri buxarlandırır. Qığırdaq və sümük toxuması toxunulmaz qalır. Burnun sümük və ya qığırdaq strukturlarının korreksiyası zəruri olduqda, LOR-cərrahlar endoskopik üsula üstünlük verirlər.
Reabilitasiya
Əməliyyatdan sonra xəstə turundaların olması səbəbindən müəyyən müddət burun vasitəsilə nəfəs ala bilməyəcək. Bu, gözlənilən effekti əldə etmək və ağırlaşmaların profilaktikası üçün zəruri olan məcburi tədbirdir. Tamponlar 2-3-cü gündə çıxarılır, bundan sonra burun tənəffüsü tədricən bərpa olunur. 2-3 həftə ərzində xəstə fiziki yüklənmələrdən qaçmalı, sauna və ya hamama getməməli, açıq su hövzələrində çimməkdən imtina etməlidir. Həkimin tövsiyələrinə riayət etmək və burun boşluğunun gigiyenasını müntəzəm aparmaq vacibdir.
Profilaktika
Anadangəlmə və inkişafla bağlı əyriliyin qarşısını almaq mümkün deyil. Burun travmalarından qorunmaq və travmadan sonra vaxtında LOR müayinəsi qazanılmış deformasiyanın nəticələrini azalda bilər.
Yadda saxla!
Əksər hallarda burun çəpərinin əyriliyinin əsas əlamətləri tez-tez təkrarlanan rinitlər və sinusitlər olur: bu patologiyada mikroorqanizmlərin selikli qişaya asanlıqla yapışması üçün bütün şərait yaranır. Əgər il ərzində bir neçə ay burunla nəfəs almağın çətin və ya demək olar ki, mümkün olmadığını hiss edirsinizsə, diaqnozu dəqiqləşdirmək və müalicə üçün mütləq otorinolarinqoloqa müraciət edin.
Mövzu üzrə məqalələr
Adenoidlər və onların böyüməsinin nəticələri
Adenoidlər – burun-udlağın tağında yerləşən və qoruyucu funksiya daşıyan limfoid toxumadır. Adenoidlərin (əsasən udlaq və damaq badamcıqlarının) həddindən…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Burun selikli qişasının anemizasiyası
Tələbat olan otorinolarinqoloji prosedurlardan biri burun selikli qişasının anemizasiyasıdır. Bu, burun boşluğunun selikli qişalarının səthinin vazokonstriktorların – qan…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Qulağın iltihabı
İsti yay günlərində çoxumuz sərin suya girmək istəyirik. Və hərə bir yerə üz tutur: kimisi yaxınlıqdakı gölməçələrə, çaylara,…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Larinqoskopiya nədir?
Larinqoskopiya – otolarinqologiyada geniş yayılmış müayinə üsuludur; ondan istifadə edərək həkim qırtlağı patoloji dəyişikliklər baxımından müayinə etmək, aşkar…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
