Mexaniki sarılıq öd axınının qaraciyərdən bağırsağa keçməsinin maneə ilə pozulması nəticəsində bilirubinin qanda artmasıdır. Öd daşı və şişlər əsas səbəblərdəndir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Qaraciyəraltı sarılıq
Xəstəlik haqqında
Mexaniki sarılığın digər adları obturasion və qaraciyəraltı sarılıqdır. Onun əsasında həmişə öd yollarının mənfəzinin daxildən və ya xaricdən tutulması dayanır (əsas xəstəliyin növündən asılı olaraq). Pasiyentlərin yarısında patologiya xoşxassəli, digər yarısında isə bədxassəli mənşəlidir — öd yollarının biliar traktın şişi və ya başqa onkoloji xəstəlik tərəfindən sıxılması nəticəsində inkişaf edir. Sağalma proqnozu mexaniki sarılıq əlamətləri əməliyyatdan əvvəl aradan qaldırılmış pasiyentlərdə, cərrahi müdaxiləsi təcili göstərişlərlə təyin olunanlara nisbətən daha yaxşıdır.
Səbəbləri
Bu patologiya qaraciyərdən ödün axınının pozulması nəticəsində yaranır. Onun əsasında ən müxtəlif xəstəliklər dura bilər. Mexaniki sarılığın inkişafının əsas səbəbləri: 1. Anadangəlmə inkişaf anomaliyaları:
- öd yollarının atreziyası;
- öd yollarının hipoplaziyası;
- onikibarmaq bağırsağın divertikulları;
- ümumi öd axarının kistləri.
2. İltihabi təbiətli xəstəliklər:
- bitişmələrlə müşayiət olunan kəskin xolesistit;
- xolangit;
- pankreatit;
- papillit və digərləri.
3. Öd yollarının qeyri-iltihabi xəstəlikləri:
- öddaşı xəstəliyi;
- böyük duodenal məmənin stenozu;
- ümumi öd axarını sıxan mədəaltı vəzin başının kistası;
- öd axarlarının çapıq daralmaları.
4. Şişlər:
- böyük duodenal məmənin xərçəngi;
- öd axarlarının xərçəngi;
- mədəaltı vəzin başının xərçəngi;
- digər lokalizasiyalı şişlərin qaraciyər qapısına və ya onun yaxınlığında yerləşən limfa düyünlərinə metastazları;
- qaraciyər qapısı nahiyəsində lokalizasiya olunan limfomalar.
5. Parazitar xəstəliklər:
- exinokoklar;
- alveokoklar;
- helmintlər.
Mexaniki sarılığın inkişafında əsas rolu öd durğunluğu oynayır. Əsas xəstəlik öd yollarının xaricdən və ya daxildən obturasiyasına (lümenin bağlanmasına) səbəb olur, bu isə ödün onikibarmaq bağırsağa axmasına mane olur, öd axarlarda durğunlaşır – xolestaz inkişaf edir.
Axarların daxilində təzyiq yüksəlir, çıxış yolu olmayan öd komponentləri qana sorulur, bu da qanda xolesterinin, birbaşa bilirubinin, öd piqmentlərinin miqdarının əhəmiyyətli dərəcədə artmasına, nəticədə isə dərinin və skleraların sararmasına, qaşınmanın yaranmasına səbəb olur. Öd komponentlərinin sidikdə çoxluğu onun rənginin tündləşməsinə, nəcis kütləsində isə onların olmaması (bağırsağa daxil olub həzm proseslərində iştirak etmək imkanı olmadığına görə) onun rəngsizləşməsinə (axoliyaya) səbəb olur.
Təsnifat
Klinik təcrübədə cərrahlar mexaniki sarılığın təsnifatını səbəbkar amilə görə tətbiq edirlər, çünki bu, çox vaxt müalicə taktikasının seçilməsində həlledici olur. Bu təsnifata görə, əsas patologiyanın aşağıdakı qrupları ayrılır:
- həzm sisteminin anadangəlmə inkişaf qüsurları;
- öd yollarının xoşxassəli təbiətli xəstəlikləri;
- iltihabi xəstəliklər;
- onkopatologiya;
- öd yollarının və qaraciyərin parazitar xəstəlikləri.
Xəstəliyin ağırlıq dərəcəsi qanın biokimyəvi analizinin göstəricilərinə (ümumi zülal və ümumi bilirubin), ağırlaşmaların sayı və növünə əsasən, səbəbkar amilin bədxassəliliyi mütləq nəzərə alınmaqla müəyyən edilir. Balların cəmi prosesin yüngül, orta və ya ağır gedişini göstərir, bunu anlamaq həkimə əməliyyatdan sonrakı ağırlaşmaların inkişaf ehtimalını proqnozlaşdırmağa imkan verir.
Klinik mənzərə
Bu patologiyadan əziyyət çəkən xəstə aşağıdakı şikayətləri edir:
- dərinin, görünən selikli qişaların və sklera qişalarının sarımtıl çaları və ya açıq-aydın sarılığı;
- sağ qabırğaaltı nahiyədə və ya qarnın yuxarı hissəsində (epiqastriumda), bəzən isə sol qabırğaaltı nahiyədə küt xarakterli ağrılar, intensivliyi tədricən artır, xüsusilə spirt və ya yağlı qida qəbulundan sonra;
- ürəkbulanma, qusma;
- iştahasızlıq;
- qaşınmaya qarşı dərman vasitələrinin qəbulu ilə yüngülləşməyən dəri qaşınması.
Böyüklərdə və uşaqlarda patoqnomonik (məhz mexaniki sarılığa xas) simptomlar – ifraz olunan sidiyin çox tünd rəngi və nəcisin açıq rəngli, çox vaxt demək olar ki, ağ və ya rəngsiz olmasıdır.
Əgər sarılığın əsasında iltihabi proses dayanırsa, xəstədə bədən istiliyinin yüksəlməsi aşkar ediləcək, qarın boşluğunda bədxassəli yenitörəmə olduqda isə xəstə izahsız çəki itkisi qeyd edəcək.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Həkim anamnez toplama mərhələsində mexaniki sarılıqdan şübhələnəcək. Baxış zamanı dərinin sarımtıl-yaşıl rəngini və ya torpaq çalarını, palpasiya (əl ilə yoxlama) zamanı isə sağ qabırğaaltı nahiyədə və ya epiqastral bölgədə ağrılılıq və əzələ gərginliyini, Ker, Ortner və digər müsbət simptomları aşkar edəcək. Mexaniki sarılıq diaqnozunu dəqiqləşdirmək üçün xəstəyə aşağıdakı diaqnostika üsulları təyin ediləcək:
- klinik qan analizi (iltihabi prosesin əlamətlərini və ya dolayı şəkildə onkopatologiyadan xəbər verən ETS-nin yüksəlməsini aşkar edə bilər);
- qanın biokimyəvi tədqiqi (birbaşa bilirubin, xolesterin, qələvi fosfataza, AsAT, AlAT səviyyəsinin yüksəlməsi, zülal tərkibinin balanssızlığı);
- sidiyin ümumi analizi (tünd rəng, çoxlu miqdarda öd piqmentləri, urobilinin olmaması);
- qarın boşluğu orqanlarının USM-i (skrininq üsulu, ümumi öd axarının diametrinin artmasını, divarının qalınlaşmasını, lümendə ödün mövcudluğunu, öd kisəsinin daşlarını və divar qalınlaşmasını, axarlardakı daşları, mədəaltı vəzin başının patologiya əlamətlərini aşkar etməyə imkan verir);
- aşkar edilmiş şiş yaranmasının biopsiyası və götürülmüş materialın sonrakı morfoloji tədqiqi ilə fibroqastroduodenoskopiya;
- retroqrad xolangiopankreatoqrafiya (endoskop vasitəsilə əks maddənin birbaşa öd və mədəaltı vəzi axarlarına yeridilməsi; daşları aşkar etməyə imkan verir);
- xolangiopankreatoqrafiya ilə MRT;
- qaraciyərin və qarın boşluğunun digər orqanlarının kontrastlı multispiral KT-si.
Diaqnoz qoyulduqdan sonra həkim xəstə üçün optimal müalicə taktikasını müəyyən edir.
Müalicə
Böyüklərdə mexaniki sarılığın müalicə üsulları əksər hallarda ilkin mərhələni – konservativ terapiyanı əhatə edir, ondan sonra xəstənin vəziyyətinin pisləşməsinə səbəb olan ilkin patologiyanı aradan qaldırmaq üçün cərrahi müdaxilə aparılır.
Konservativ müalicənin vəzifələri:
- öd axınını normallaşdırmaq;
- intoksikasiyanı aradan qaldırmaq;
- xəstəni stabilləşdirmək.
Bunun üçün qaraciyərdə maddələr mübadiləsi proseslərini yaxşılaşdıran preparatlar (hepatoprotektorlar), infuzion detoksikasiya vasitələri, aminturşular, daha az hallarda – kortikosteroidlər, qan əvəzediciləri, plazmaferez, hemosorbsiya və hemodializ istifadə oluna bilər. Öd yollarındakı infeksion-iltihabi prosesin aradan qaldırılmasına antibiotiklər, dispepsiya simptomlarının aradan qaldırılmasına isə antasidlər, proton pompası inhibitorları və digər preparatlar kömək edəcək. Bütün zəruri preparatları həkim təyin edəcək.
Öd axınını konservativ yolla normallaşdırmaq mümkün olmadıqda, öd yollarının təcili dekompressiyasının cərrahi üsulları tətbiq edilir. Onların arasında:
- daşların litotripsiyası (xırdalanması);
- daşların endoskopik çıxarılması və ya nazobiliar drenaj ilə birlikdə retroqrad pankreatoxolangioqrafiya;
- öd axarlarının bujlanması, ümumi öd axarının stentlənməsi, Oddi sfinkterinin ballon dilatasiyası ilə öd yollarının endoskopiyası;
- endoskopik müdaxilə mümkün olmadıqda – öd yollarının dəri vasitəsilə transhepatik drenajı;
- birbaşa cərrahi müdaxilə – laparoskopik xolesistostomiya.
Xəstənin vəziyyəti sabitləşdirildikdən, öd axını yolları bərpa edildikdən və mexaniki sarılıq aradan qaldırıldıqdan sonra ikinci mərhələyə – əsas xəstəliyin müalicəsinə keçilir. Onun üsulu bilavasitə patologiyanın növündən asılıdır.
Reabilitasiya
Reabilitasiya tədbirləri hər bir konkret vəziyyətdə cərrahi müdaxilənin növündən və xəstənin vəziyyətindən asılı olaraq müəyyən edilir. Adətən o, tam tibbi nəzarət və əməliyyatdan sonrakı ağırlaşmaların vaxtında korreksiyası üçün hospitalizasiya dövrünü, həkim tərəfindən təyin olunan preparatların qəbulunu əhatə edir. Stasionardan yazıldıqdan sonra xəstəyə xəstəliyin residivini erkən mərhələdə aşkar etməyə imkan verəcək dövri nəzarət müayinələri və tədqiqatlar üçün cərrah və qastroenteroloq və ya terapevtdə dispanser müşahidəsi lazımdır.
Profilaktika
Mexaniki sarılığın spesifik profilaktikası yoxdur. Ona səbəb olan xəstəliklərin inkişaf riskini azaltmaq üçün müntəzəm və balanslı qidalanmaq, kifayət qədər maye qəbul etmək, spirtdən imtina etmək, öddaşı xəstəliyi və ya digər MBT xəstəlikləri diaqnoz qoyulduqda isə planlı müalicədən keçmək lazımdır.
Yadda saxla!
Mexaniki sarılıq həmişə fərqli gedişata malikdir. Bəzən o, kəskin şəkildə yaranır – xəstə kəskin sarılaşır, qarında intensiv ağrı, əzab verici dəri qaşınması və s. qeyd edir. Xroniki səbəbi olan digər xəstələrdə mexaniki sarılıq tədricən yaranır – vəziyyət qeyri-aydın şəkildə dəyişir, bu da həkimə müraciəti və müalicənin başlanmasını gecikdirir.
Vaxtında tibbi yardım göstərilmədikdə qanda orqanizm üçün toksik maddələr toplanır, xəstənin vəziyyəti pisləşir. Orqanlarda distrofik dəyişikliklər baş verir, qaraciyər ensefalopatiyası, disseminə olunmuş damardaxili laxtalanma sindromu (DDL-sindromu), qaraciyər-böyrək çatışmazlığı, ağciyərlərdə qaz mübadiləsi pozğunluqları inkişaf edir. Bir qayda olaraq, belə dəyişikliklər bir gündə formalaşmır, xəstələrin əksəriyyəti ağırlaşmalar yaranmazdan əvvəl həkimə müraciət etməyə macal tapır – bu, sağalma proqnozunu yaxşılaşdırır. Xəstələr özlərinə diqqətli olmalıdırlar – özündəhiss dəyişikliklərində, xüsusilə mexaniki sarılığın hər hansı növünə şübhə olduqda, dərhal həkimə müraciət etməlidirlər. Bu yanaşma sizin həyat keyfiyyətinizi yüksək saxlamağa və ona təhlükə yaradan vəziyyətlərin inkişafından qaçmağa kömək edəcək.
Mövzu üzrə məqalələr
Ambulator cərrahiyyə
Hamı hələ bilmir ki, əvvəllər stasionarda uzun müddət qalmağı tələb edən bir çox əməliyyat bu gün bir gün…
İstiqamət: Ümumi cərrahiyyə
Uşaqda appendisit
Appendisitlə qarşılaşan istənilən cərrah təsdiq edər ki, hər bir konkret halda onun diaqnozunu qoymaq heç də asan vəzifə…
İstiqamət: Ümumi cərrahiyyə / Pediatriya
Qadınlarda appendisit: yerləşməsi, səbəbləri, əlamətləri, necə və harada ağrıyır
Qadınlarda appendisit — qarnın sağ aşağı hissəsindəki kiçik bağırsaq çıxıntısı olan appendiksin iltihabıdır. Appendiks mühüm funksiyalar yerinə yetirməsə…
İstiqamət: Ümumi cərrahiyyə
Xroniki hepatitin müalicəsi
Xroniki hepatitlər – keçirilmiş virus hepatitindən, bəzi medikamentlərin qəbulundan sonra, spirtli içkilərdən sui-istifadə zamanı inkişaf edən və iltihabi…
İstiqamət: Hepatologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
