Artmış yorğunluq dedikdə insanın uzun istirahətdən sonra belə keçməyən daimi yorğunluq hiss etdiyi vəziyyət nəzərdə tutulur. Bu səhifədə artmış yorğunluğun səbəbləri, növləri, diaqnostikası, müalicəsi və mümkün ağırlaşmaları, əlaqəli xəstəliklər, hansı həkimə müraciət etmək lazım olduğu və mütəxəssis rəyi barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: Hematoloq İnfeksionist Kardioloq Nevroloq Pulmonoloq Terapevt
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Artmış yorğunluq dedikdə insanın uzun istirahətdən sonra belə keçməyən daimi yorğunluq hiss etdiyi vəziyyət nəzərdə tutulur. Bu pozğunluq fiziki fəallığa, koqnitiv funksiyalara, emosional vəziyyətə və ümumi məhsuldarlığa təsir göstərir.
Növləri
Yerinə yetirilən fəaliyyətin növündən asılı olaraq yorğunluq zehni və fiziki yorğunluğa bölünür, lakin ən çox hallarda artmış yorğunluq qarışıq xarakter daşıyır.
Psixi vəziyyətə görə yorğunluğun 3 mərhələsi ayırd edilir.
- Yorğunluq hissi cüzi dərəcədə ifadə olunub, əmək məhsuldarlığı dəyişməyib.
- Əmək məhsuldarlığının əhəmiyyətli dərəcədə azalması, nəzərə çarpan psixi pozğunluqlar.
- Kəskin həddindən artıq yorulma.
Həmçinin yorğunluğun 4 dərəcəsi ayırd edilir:
- Başlanğıc;
- Yüngül;
- Ifadə olunmuş;
- Ağır.
Səbəbləri
Kişi və qadınlarda daimi yorğunluq və zəifliyin səbəbləri müxtəlif vəziyyətlər və xəstəliklər ola bilər:
- Yuxu-oyanıqlıq rejiminin pozulması;
- Balanslaşdırılmamış qidalanma;
- Hamiləlik;
- Laktasiya;
- Postoperativ dövr;
- Vitaminlərin mənimsənilməsini pisləşdirən və sedativ təsirə malik dərman preparatlarının qəbulu;
- Endokrin patologiyalar;
- Infeksion xəstəliklər;
- Qan xəstəlikləri;
- Psixi pozğunluqlar;
- Həddindən artıq fiziki yüklər;
- Bədxassəli törəmələr;
- Ürək-damar sistemi xəstəlikləri.
Əlamətlərin nə ilə bağlı olduğunu yalnız həkim dəqiq deyə bilər və uyğun müalicə təyin edə bilər.
Diaqnostika
Xəstənin niyə tez yorulduğunu aydınlaşdırmaq üçün ilk qəbulda sorğu və baxış aparılır. Diaqnoz qoyulmuş xroniki patologiyalar, ağırlaşmış ailə anamnezi, riayət edilən pəhriz və qəbul edilən dərmanlar klinik əhəmiyyət daşıyır. Həkim güclü yorğunluğun nə vaxt yarandığını, xəstənin özünün bu əlaməti nə ilə əlaqələndirdiyini, ətrafında hazırda kiminsə infeksion respirator xəstəliklərdən əziyyət çəkib-çəkmədiyini öyrənir.
Mütəxəssis ağız boşluğunu müayinə edir: dildə, badamcıqlarda və udlaqda patoloji törəmələrin, ağın və pərdələrin olub-olmadığını, toxumaların nəmlik dərəcəsini və rəngini qiymətləndirir, pulsoksimetrlə qanın oksigenlə doyma səviyyəsini ölçür. Ürək-damar və tənəffüs sistemlərinin işi qiymətləndirilir, endokrin patologiyaya şübhə olduqda qalxanabənzər vəzi əl ilə müayinə edilir.
Kişi və qadınlarda tez yorulma və yuxululuğun səbəblərini axtararkən xəstəliklərin skrininqi üçün laborator testlər təyin olunur. Qanın biokimyəvi analizinin nəticəsi mədəaltı vəzinin çatışmazlığı daxil olmaqla orqanların gizli funksional pozğunluqlarını aşkar etməyə imkan verir. İlkin diaqnozu təsdiqləmək üçün instrumental müayinə üsulları aparılır:
- Baş beynin MRT-si — maqnit-rezonans effekti vasitəsilə baş beyin strukturlarının həcmli təsviri;
- Elektroensefaloqrafiya — beynin elektrik aktivliyinin tədqiqi;
- Elektrokardioqrafiya — ürəyin elektrik aktivliyinin qiymətləndirilməsi;
- Qalxanabənzər vəzi, böyrək və qarın boşluğunun USM-i — iltihabi prosesləri, şişləri, qan təchizatındakı dəyişiklikləri aşkar edir;
- Döş qəfəsinin rentgenoqrafiyası — iltihabı və həcmli prosesləri aşkar etmək üçün;
- Exokardioqrafiya — ürəyin ultrasəs müayinəsi.
Müalicə
Artmış yorğunluq yaşamamaq üçün yuxunu tənzimləmək lazımdır: günün ikinci yarısında kofein tərkibli içkilərin qəbulunu istisna etmək, yatmazdan əvvəl otağı havalandırmaq, artıq gündüz işığı və mavi işıq diodu şüalanması mənbələrini aradan qaldırmaq, rahat döşək və səsizolyasiya vasitələri seçmək lazımdır.
Düzgün qidalanmaq vacibdir, zərurət olduqda gündəlik menyu tərtib etmək üçün dietoloqa müraciət etmək olar. Mütəxəssis hərəki fəallığı nəzərə alaraq sutkalıq kalorililiyi hesablaya bilər. Fəaliyyət növünün dəyişdirilməsi, işin monotonluğunun azaldılması müsbət təsir göstərir. Əgər artmış yorğunluq xəstəliklərdən qaynaqlanırsa, vəziyyəti korreksiya etmək üçün farmakoterapiya təyin olunur:
- Anemiya növünə uyğun dəmir preparatları, vitaminlər;
- Yuxusuzluqda antidepresantlar və trankvilizatorlar;
- Diaqnoz qoyulmuş hipovitaminoza uyğun vitaminlər və minerallar;
- Hipotireozda qalxanabənzər vəzi hormonları;
- Qrip və kəskin respirator xəstəliklərin aradan qaldırılması üçün əksvirus, bəlğəmgətirici, hərarətaşağısalan və antiseptik vasitələr;
- Ürək çatışmazlığının müalicəsi kimi antihipertenziv, antiaritmik, sidikqovucu preparatlar, ürək qlikozidləri;
- Şəkər səviyyəsini normallaşdırmaq üçün insulin terapiyası və şəkər salan vasitələr.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Ağırlaşmalar
Yuxu keyfiyyətinin uzunmüddətli pozulması psixozlara, depressiyaya gətirib çıxarır, insult və infarkt riskini artırır. Dərman dəstəyi olmadan şəkərli diabet böyrəkləri (nefropatiya), damarları (diabetik ayaq), göz torlu qişasını (retinopatiya), baş beyni (ensefalopatiya) zədələyir və koma inkişafı ilə hədələyir.
Respirator infeksion xəstəliklərin gec başlanmış və ya aparılmamış müalicəsi ağciyər toxumasının iltihabı ilə ağırlaşır. Ürək çatışmazlığı infarkt və ölümlə nəticələnə biləcəyi üçün təhlükəlidir. Hipovitaminoz zamanı sinir impulsunun ötürülməsinin pozulması, hətta parezlərə və iflicə qədər inkişaf edə bilər.
Hansı həkimə müraciət etməli
Kişi və ya qadında daimi yorğunluğun, yuxululuğun və tez yorulmanın səbəblərini müəyyən etmək üçün terapevtə müraciət etmək lazımdır. Diaqnostik axtarış zamanı zərurət yarandıqda profil üzrə həkimin məsləhəti təyin olunur.
Yadda saxla!
Tez-tez yorğunluq problemini müstəqil həll etməyə çalışarkən xəstələr sağlamlıq vəziyyətini ağırlaşdıran üsullara müraciət edir. Həkimlə məsləhətləşmədən və laborator testlər olmadan vitamin və bəzi bioloji aktiv əlavələrin qəbulu hipervitaminoz və qaraciyər çatışmazlığının inkişafı ilə nəticələnə bilər.
Digər tərəfdən, əlamətin nəzərə alınmaması da arzuolunmaz nəticələrə gətirib çıxara bilər. Əgər yorğunluq xəstəliyin əlamətidirsə, tibbi yardım olmadan o, tədricən inkişaf etməyə davam edəcək. İnsan həkimə müraciəti nə qədər gecikdirərsə, müalicə bir o qədər uzun və çətin ola bilər.
Suallar və cavablar
Bunu özbaşına etmək çətindir. Klinik vəziyyətin nüanslarını yalnız mütəxəssis müəyyən edə bilər.
Dəqiq yuxu müddəti müəyyən edilməyib, lakin mütəxəssislər tam siklin, yəni cəmi 80-90 dəqiqə çəkən həm sürətli, həm də yavaş fazanın keçilməsinin əhəmiyyətinə diqqət yetirirlər.
Yuxusuzluq — yuxuya getmənin, yuxunun davam etdirilməsinin pozulması və vaxtından əvvəl oyanma vəziyyətidir. Bu sindrom yalnız gecə siklinin pozğunluğuna aiddir və tez-tez depressiyanın əlaməti kimi özünü göstərir.
