İleit nazik bağırsağın son hissəsi olan qalça bağırsağının (ileumun) selikli qişasının iltihabıdır. Xəstəlik infeksiya, Kron xəstəliyi, allergik və digər səbəblərlə əlaqəli ola bilər və qarın ağrısı, ishal, zəifliklə özünü göstərir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- İleum iltihabı
- qalça bağırsağının iltihabı
- terminal ileit
Xəstəlik haqqında
İleit qalça bağırsağının – nazik bağırsağın son (distal) seqmentinin – selikli qişasının iltihabıdır. Qalça bağırsağı qarnın sağ aşağı hissəsində yoğun bağırsağa keçir. Burada qida maddələrinin, öd turşularının və B12 vitamininin sorulması baş verir, divarında isə çoxlu limfoid toxuma yerləşir. Buna görə bu nahiyənin iltihabı həzm prosesinə və ümumi vəziyyətə əhəmiyyətli təsir göstərir.
İleit müstəqil xəstəlik deyil, müxtəlif səbəblərin nəticəsində yaranan vəziyyətdir. Kəskin ileit çox vaxt bağırsaq infeksiyaları zamanı inkişaf edir və uşaqlarda daha tez-tez rast gəlinir. Xroniki ileitin ən mühüm səbəbi Kron xəstəliyidir – həzm traktının istənilən hissəsini zədələyə bilən xroniki iltihabi xəstəlik; qalça bağırsağının son hissəsi onun ən tipik lokalizasiyasıdır. Kron xəstəliyi çox vaxt gənc yaşda başlayır.
İleit təcrid olunmuş ola bilər, lakin tez-tez həzm traktının digər şöbələrinin – mədənin, yoğun bağırsağın – zədələnməsi ilə birləşir (məsələn, ileokolit). Xroniki ileit müalicə olunmadıqda qidalanmanın pozulmasına, anemiyaya, arıqlamaya, uşaqlarda isə böyümənin ləngiməsinə səbəb ola bilər. Vaxtında diaqnostika və səbəbə yönəlmiş müalicə ağırlaşmaların qarşısını almaq üçün həlledicidir.
Səbəbləri
İleitin yaranmasında müxtəlif amillər rol oynayır. Əsas səbəblər və risk amilləri bunlardır:
- bakterial infeksiyalar – salmonellalar, yersiniyalar, şigellalar, bağırsaq çöpünün patogen ştammları, kampilobakter; yersinioz ileiti kəskin appendisiti xatırlada bilər;
- viral infeksiyalar – rotaviruslar, norovirus, enteroviruslar, xüsusilə uşaqlarda;
- parazitlər – lyamblialar, helmintlər;
- vərəm – bağırsaq vərəmi çox vaxt məhz qalça bağırsağının son hissəsini zədələyir;
- Kron xəstəliyi – immun sistemin bağırsaq divarına qarşı xroniki iltihabi reaksiyası; irsi meyillilik və siqaret çəkmə riski artırır;
- allergik və eozinofil iltihab – qida antigenlərinə qarşı reaksiya, helmint invaziyasına cavab;
- dərman preparatları – qeyri-steroid iltihabəleyhinə vasitələrin uzunmüddətli qəbulu selikli qişada xoralar yarada bilər;
- şüa terapiyası – kiçik çanaq orqanlarının şişlərinin müalicəsindən sonra;
- qan dövranının pozulması – ahıl yaşda bağırsaq damarlarının aterosklerozu fonunda işemik zədələnmə;
- immun çatışmazlığı vəziyyətləri – HİV infeksiyası, immunosupressiv müalicə zamanı sitomeqalovirus kimi fürsətçi infeksiyalar;
- zəhərli maddələr – kimyəvi maddələrlə və ağır metal duzları ilə zəhərlənmələr.
Təsnifat
Gedişinə görə ileit kəskin (uşaqlarda və bağırsaq infeksiyalarında daha xarakterikdir) və xroniki (daha çox böyüklərdə rast gəlinir) olur; bəzən yarımkəskin gediş də qeyd olunur.
Səbəbinə görə:
- infeksion ileit – bakterial, viral, parazitar, vərəm mənşəli;
- Kron xəstəliyi ilə əlaqəli ileit;
- allergik və eozinofil ileit;
- dərman, şüa və işemik ileit;
- reflüks ileit – xoralı kolit zamanı iltihabın yoğun bağırsaqdan qalça bağırsağının son hissəsinə keçməsi.
Selikli qişadakı dəyişikliklərin xarakterinə görə kataral (səthi iltihab), eroziv-xoralı və limfoid (follikulyar hiperplaziya ilə) formalar ayırd edilir. Xroniki ileitdə həmçinin prosesin aktivlik dərəcəsi – remissiya, zəif, orta və yüksək aktivlik – qiymətləndirilir.
Klinik mənzərə
İleitin əlamətləri onun səbəbindən və gedişindən asılıdır. Ən çox rast gəlinən simptomlar bunlardır:
- qarın ağrısı – əsasən qarnın sağ aşağı hissəsində və ya göbək ətrafında, sancıvari və ya küt;
- ishal – sulu, bəzən selikli; Kron xəstəliyində nəcisdə qan qarışığı ola bilər;
- köp, qarında quruldama, qazların çıxmasının çətinləşməsi;
- ürəkbulanma və qusma – xüsusilə kəskin infeksion ileitdə;
- bədən temperaturunun yüksəlməsi, ümumi zəiflik, iştahsızlıq;
- arıqlama – xroniki gedişdə;
- sorulmanın pozulmasının əlamətləri – anemiya, B12 vitamini çatışmazlığı, sümüklərin zəifləməsi, ödemlər (zülal itkisi zamanı).
Uşaqlarda kəskin ileit sürətlə susuzlaşmaya gətirib çıxara bilər; xroniki ileit isə böyümənin və cinsi yetişkənliyin ləngiməsi ilə özünü göstərə bilər. Kron xəstəliyində bağırsaqdan kənar əlamətlər də ola bilər: oynaq ağrıları, ağızda aftalar, dəri və göz zədələnmələri, anal nahiyədə çatlar və fistullar.
Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər: qarın ağrısı güclü və davamlıdır və ya qarın gərginləşib; nəcisdə çoxlu qan var və ya nəcis qara rəngdədir; qusma dayanmır, qaz və nəcis xaric olmur; yüksək hərarət üşütmə ilə müşayiət olunur; susuzlaşma əlamətləri – ağız quruluğu, sidiyin azalması, kəskin zəiflik, başgicəllənmə, uşaqlarda süstlük və yuxululuq – yaranır. Belə hallarda 103 çağırmaq lazımdır.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Həkim şikayətləri, onların başlanma vaxtını, qidalanmanı, səfərləri, qəbul olunan dərmanları və ailədə bağırsaq xəstəliklərinin olub-olmamasını soruşur, qarnı palpasiya edir. Səbəbi müəyyən etmək üçün aşağıdakı müayinələr aparılır:
- Ümumi qan analizi – iltihab əlamətlərini və anemiyanı aşkar edir;
- Biokimyəvi analizlər – C-reaktiv zülal (iltihabın aktivliyi), zülal, elektrolitlər, dəmir və B12 vitamini səviyyəsi;
- Nəcisin müayinəsi – bakterioloji əkmə, parazitlərin axtarışı, koproqram, kalprotektin (bağırsaqda iltihabın göstəricisi);
- İleokolonoskopiya biopsiya ilə – endoskop yoğun bağırsaqdan qalça bağırsağının son hissəsinə keçirilir; selikli qişaya birbaşa baxmağa və nümunə götürməyə imkan verir, Kron xəstəliyinin təsdiqi üçün əsas üsuldur;
- MR-enteroqrafiya və ya KT-enteroqrafiya – nazik bağırsağın bütün uzunluğunu, divarın qalınlaşmasını, daralmaları, fistulları və absesləri göstərir;
- Kapsul endoskopiyası – nazik bağırsağın endoskopla əlçatan olmayan hissələrini qiymətləndirmək üçün (daralma istisna edildikdən sonra);
- Bağırsağın ultrasəs müayinəsi – divarın qalınlaşmasını və iltihabın aktivliyini qiymətləndirməyə kömək edir.
Differensial diaqnostika kəskin appendisit, bağırsaq vərəmi, yersinioz, limfoma, qıcıqlanmış bağırsaq sindromu və ginekoloji xəstəliklərlə aparılır.
Ağırlaşmalar
- susuzlaşma və elektrolit pozğunluqları – xüsusilə uşaqlarda və ahıl yaşda;
- bağırsağın daralması (striktura) və bağırsaq keçməzliyi;
- bağırsaq qanaxması;
- fistullar, qarın boşluğunda infiltrat və abses;
- bağırsaq divarının deşilməsi (perforasiya);
- sorulmanın pozulması: anemiya, B12 vitamini çatışmazlığı, osteoporoz, öd daşları və böyrək daşları;
- uşaqlarda böyümə və inkişafın ləngiməsi.
Müalicə
İleitin müalicəsi onun səbəbindən, gedişindən və ağırlıq dərəcəsindən asılıdır və həkim tərəfindən fərdi seçilir.
Pəhriz və maye rejimi. Kəskin dövrdə yemək buxarda bişirilmiş və ya qaynadılmış, püre halında, otaq temperaturunda, acı ədviyyatsız olmalıdır. Yağlı, qızardılmış, kobud lifli qidalar, qazlı içkilər, spirtli içkilər istisna edilir. Susuzlaşmanın qarşısını almaq üçün kifayət qədər maye, ishal zamanı isə aptekdə satılan oral rehidratasiya məhlulları ilə maye itkisinin bərpası vacibdir. Bağırsağın daralması olduqda həkim lifli qidaları məhdudlaşdırmağı tövsiyə edə bilər.
Dərman müalicəsi (yalnız həkim təyinatı ilə):
- bakterial infeksiyada – göstəriş olduqda antibakterial preparatlar (bir çox yüngül bağırsaq infeksiyası antibiotiksiz keçir); viral ileitdə əsas müalicə rehidratasiya və simptomatik vasitələrdir;
- parazitar ileitdə – antiparazitar preparatlar;
- Kron xəstəliyində – aminosalisilatlar, kortikosteroidlər, immunosupressorlar və bioloji preparatlar; məqsəd remissiyaya nail olmaq və onu saxlamaqdır;
- allergik və eozinofil ileitdə – allergenin aradan qaldırılması, antiallergik və iltihabəleyhinə preparatlar;
- sorulma pozğunluqlarında – dəmir preparatları, B12 vitamini inyeksiyaları, kalsium və D vitamini; öd turşularının sorulması pozulduqda onları bağlayan vasitələr;
- probiotiklər – bəzi hallarda bağırsaq mikroflorasının bərpası üçün.
Cərrahi müalicə ağırlaşmalar – bağırsaq keçməzliyi, perforasiya, abses, fistul, dərman müalicəsinə tabe olmayan qanaxma – zamanı tələb olunur. Əməliyyatın həcmi prosesin xarakterindən asılıdır: zədələnmiş seqmentin rezeksiyası, daralmanın plastikası, absesin drenajı.
Antibiotikləri, hormonal preparatları və ishalı dayandıran vasitələri özbaşına qəbul etmək olmaz – bu, diaqnozu çətinləşdirə və vəziyyəti ağırlaşdıra bilər. Kron xəstəliyində siqaretdən imtina müalicənin vacib hissəsidir.
Reabilitasiya
Əsas müalicə kursundan sonra dietik qidalanma prinsiplərinə riayət etmək, rasiona yeni məhsulları tədricən daxil etmək vacibdir – bu, selikli qişanın bərpası üçün əlverişli şərait yaradır. Xroniki ileitdə, xüsusilə Kron xəstəliyində, qastroenteroloqun müntəzəm müşahidəsi, analizlərə nəzarət və saxlayıcı terapiyanın dayandırılmaması tələb olunur. Qidalanma pozğunluqlarında dietoloqun köməyi faydalıdır.
Profilaktika
- yeməkdən əvvəl və tualetdən sonra əlləri sabunla yumaq;
- təzə, keyfiyyətli məhsullar istifadə etmək, ət, yumurta və süd məhsullarını kifayət qədər termiki emaldan keçirmək;
- təhlükəsiz su içmək, meyvə və tərəvəzləri yaxşı yumaq;
- hazır yeməkləri soyuducuda saxlamaq, şübhəli yerlərdən qida almamaq;
- uşaqlarda rotavirus infeksiyasına qarşı peyvənd;
- qeyri-steroid iltihabəleyhinə vasitələri uzun müddət həkim nəzarəti olmadan qəbul etməmək;
- siqaretdən imtina – xüsusilə Kron xəstəliyində;
- xroniki xəstəlikdə həkim nəzarətinə və təyin olunmuş saxlayıcı müalicəyə riayət etmək.
Hansı həkimə müraciət etməli
İleitin diaqnostikası və müalicəsi ilə qastroenteroloq məşğul olur; infeksion ileitdə infeksionist, uşaqlarda pediatr və ya uşaq qastroenteroloqu. Ağırlaşmalar zamanı cərrah qoşulur.
Yadda saxla!
- İleit müxtəlif səbəblərlə yaranır – qısa müddətli bağırsaq infeksiyasından Kron xəstəliyi kimi xroniki xəstəliyə qədər; müalicə səbəbdən asılıdır.
- Qarnın sağ aşağı hissəsində ağrı appendisitin də əlaməti ola bilər – güclü və artan ağrıda gözləmədən həkimə müraciət edin.
- Uzun sürən ishal, arıqlama, anemiya və nəcisdə qan müayinə tələb edən əlamətlərdir.
- Antibiotikləri və hormonal preparatları özbaşına qəbul etməyin; xroniki ileitdə saxlayıcı müalicəni həkimsiz dayandırmayın.
Suallar və cavablar
Diaqnozun təsdiqini və müalicə taktikasının müəyyən edilməsini qastroenteroloq həyata keçirir. Kəskin infeksion ileitdə infeksionist, uşaqlarda pediatr yardım göstərir. Ağırlaşmalar zamanı cərrah müayinəsi tələb olunur.
Kəskin infeksion ileit adətən bir-iki həftə ərzində sağalır. Kron xəstəliyi ilə əlaqəli xroniki ileit isə uzunmüddətli, bəzən ömürlük müşahidə və saxlayıcı müalicə tələb edir. Müalicənin müddətini həkim xəstəliyin aktivliyinə görə müəyyən edir.
Hər iki vəziyyət qarnın sağ aşağı hissəsində ağrı ilə özünü göstərə bilər, bəzən isə onları yalnız həkim müayinəsi və instrumental üsullar ayırır. Buna görə güclü, artan qarın ağrısında evdə ağrıkəsici qəbul edib gözləmək olmaz. Həkimə müraciət etmək və ya 103 çağırmaq lazımdır.
Remissiya dövründə mülayim fiziki aktivlik – gəzinti, üzgüçülük, yoqa – faydalıdır, ümumi vəziyyəti və əhvalı yaxşılaşdırır. Kəskinləşmə dövründə yükü azaltmaq lazımdır. Ağır idman növləri ilə məşğul olmaq barədə qərarı həkimlə birlikdə vermək məsləhətdir.
Kəskin dövrdə yumşaq, buxarda bişirilmiş və ya qaynadılmış, püre halında qida, düyü sıyığı, bişmiş tərəvəzlər, yağsız ət və balıq tövsiyə olunur. Yağlı, qızardılmış, acı, qazlı içkilər və spirtli içkilər istisna edilir. Kron xəstəliyində rasion həkim və ya dietoloqla birlikdə fərdi seçilir.
İnfeksion ileit (bakterial, viral, parazitar) çirkli əllər, qida və su vasitəsilə başqalarına keçə bilər, buna görə gigiyena qaydalarına ciddi riayət etmək lazımdır. Kron xəstəliyi, allergik və dərman mənşəli ileit isə yoluxucu deyil.
Mövzu üzrə məqalələr
Barrett qida borusu: bu nədir və biz necə kömək edə bilərik?
Barrett qida borusu – qastroezofageal reflyuksun (QÖRX) yaratdığı xroniki qıcıqlanma səbəbindən qida borusunun aşağı şöbəsinin selikli qişasının dəyişdiyi…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Öd kisəsi xəstəlikləri
Xəstənin öd sancıları ilə bağlı həkimə ilk müraciəti hələ onda kəskin prosesin olması demək deyil. Diqqətli müayinə zamanı…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Qıcıqlanmış bağırsaq sindromu
Hər bir insan həyatında ən azı bir dəfə qarında ağrı, qarında köp, nəcisin tezləşməsi və ya qəbizlik, nəcislə…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Babasilin əməliyyatsız müalicəsi: mif, yoxsa reallıq?
Babasil kimi proktoloji xəstəliklər insana az əzab, ağrı və narahatlıq gətirmir. Lakin həkimə müraciət adətən son ana qədər…
İstiqamət: Proktologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
