İmpidjment-sindrom daha sıx strukturlar tərəfindən yumşaq toxumaların sıxılmasını ifadə edir ki, bu da ağrının yaranmasına gətirib çıxarır.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Neer sindromu
- subakromial sıxılma sindromu
Xəstəlik haqqında
Ən çox, impidjment-sindromdan danışarkən çiyin oynağının subakromial zədələnməsi nəzərdə tutulur. Lakin oxşar dəyişikliklər digər oynaqlarda da inkişaf edə bilər.
Çiyin impidjment-sindromu – çiyin başının akromial çıxıntıya və yuxarıdan keçən akromiokorakoid bağa dəyib toxunduğu patoloji vəziyyətdir. Rotator manjetinin uzunmüddətli travmatizasiyası nəticəsində zamanla o, zəifləyir və öz funksiyasını yerinə yetirməyi dayandırır.
«impingement-syndrome» adı ilk dəfə həkim C. S. Neer tərəfindən səsləndirilmişdir, ilk təsvirlər 1972-ci ilə aiddir. Alim bu patologiyanı çiyin zədələnməsi nümunəsində təsvir etmişdir. Belə ki, bu sindrom zamanı çiyin sümüyünün rotator manjetinin mexaniki sıxılması müşahidə olunur. Böyük qabarcıq ilə körpücük sümüyünə bitişik akromion hissəsi arasında supraspinatus əzələsinin vətərinin sıxılması xarakterikdir. Sağ çiyin oynağının impidjmenti daha çox sağaxaylarda, sol çiyin oynağının impidjmenti isə solaxaylarda inkişaf edir ki, bu da həmin sümük-əzələ oynaqlarına qeyri-bərabər yük düşməsi ilə bağlıdır.
İmpidjment-sindrom dinamik prosesdir və həmişə iltihab prosesi ilə müşayiət olunur. İltihab mərhələli şəkildə gedir. Dinamika başlanğıc mexanizmin mövcudluğunu və zamanla dəyişkənliyi nəzərdə tutur. Belə ki, travmatizasiya degenerativ dəyişiklikləri işə salır, hansı ki, daha sonra deformasiyaya gətirib çıxarır. Artan stenoz travmatik zədələnmələri daha da gücləndirir ki, bu da patoloji dövrəni tamamlayır.
Patoloji vəziyyətin əsas simptomları zədələnmiş oynağın proyeksiyasında ağrılardır, bunlar hərəkət zamanı kəskin şəkildə güclənir. Bu, oynaqda kompensator hərəkət məhdudiyyətinə gətirib çıxarır. İlkin mərhələdə iltihabi dəyişikliklər sakitləşdikcə hərəkət amplitudası bərpa olunur.
İmpidjment-sindromun diaqnostikasında zədələnmiş sahənin rentgen müayinəsi kömək edə bilər, lakin ən çox məlumatı maqnit-rezonans tomoqrafiyası verir. MRT ilk növbədə yumşaq toxumaların vəziyyətini qiymətləndirməyə imkan yaradır.
Patologiyanın müalicəsi xəstəliyin mərhələsindən asılıdır. Oynaqda orqanik dəyişikliklər olmadıqda, yalnız konservativ terapiya kifayət edə bilər. İkincili fibroz və digər orqanik dəyişikliklər inkişaf etdikdə isə ortopedik əməliyyat göstərişdir.
Səbəbləri
İmpidjment sindromunun inkişaf səbəbləri 2 kateqoriyaya təsnif edilə bilər:
- Özünə aid, yaxud vətərdaxili amillər, ki, endogen nəzəriyyə çərçivəsində fərqləndirilir;
- Xarici, yaxud vətəryanı amillər, ki, travmatizasiya ilə əlaqəlidir.
Endogen nəzəriyyənin amillərindən oynağa həddindən artıq yük düşməsi və vətərlərin degenerativ zədələnməsi impidjment sindromunun inkişafına səbəb ola bilər. Mexaniki nəzəriyyənin amillərindən isə sümük tikanları, birləşmənin qeyri-stabilliyi və ətraf əzələlərin disfunksional vəziyyəti fərqləndirilir.
Təsnifat
Neer nəzəriyyəsinə görə, impidjment-sindromun gedişində 3 ardıcıl mərhələ ayırd edilir:
- I (ilkin) geri dönən mərhələ, ödem və qansızmalarla ifadə olunur;
- II mərhələ – ona fibroz və tendinit (vətərdə iltihabi proses) əlamətləri uyğun gəlir;
- III – sümük şporsunun əmələ gəlməsi və rotator vətərlərinin cırılması ilə xarakterizə olunur.
Lokalizasiyanı nəzərə alaraq, subakromial impidjment-sindromdan əlavə digər variantlar da mümkündür:
- Bilək oynağının impidjmenti – dirsək sümüyünün başı tərəfindən bilək sümüklərinin sıxılması;
- Işiofemoral (ileo-femoral) impidjment – oturaq sümüyün qabarıqlığı ilə bud sümüyünün kiçik daraq çıxıntısı arasında yumşaq toxuma strukturlarının sıxılması (adətən kvadrat əzələ sıxılır);
- Bud-çanaq oynağının toqquşması – anadangəlmə və ya qazanılmış (posttravmatik) anomaliya nəticəsində inkişaf edir, nəticədə oynaq strukturları bir-birinə dəyir;
- Ayaq-biləyi oynağının impidjmenti – ayaq biləyinin ön və ya arxa hissəsində yumşaq toxuma strukturlarının sıxılması;
- Diz oynağının impidjmenti – dizaltı çuxurda yerləşən suprapatellyar piy cisminin sıxılması.
Klinik mənzərə
İmpidjment-sindromun əsas simptomu çiyin oynağında müxtəlif intensivlikdə ağrılardır. Onlar çiyin oynağında aktiv və passiv hərəkətlər (bükülmə, açılma, rotasiya, abduksiya) zamanı yaranır və ya güclənir. Ağrı hissləri gecə vaxtı da narahat edə bilər. Ağrı sindromunun mövcudluğu zədələnmiş oynaqda hərəkət həcminin məhdudlaşmasına gətirib çıxarır. Vacib fərqləndirici əlamət ondan ibarətdir ki, hərəkət etməyə cəhd zamanı ağrılar xeyli güclənir.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Çiyin oynağında patoloji dəyişikliklərin diaqnostikası üçün ilkin mərhələdə ağrı sindromunun səviyyəsinin, hərəkət aktivliyinin məhdudlaşma dərəcəsinin, hərəkət amplitudunun və qüvvənin azalmasının qiymətləndirilməsinə əsaslanan spesifik şkala-anketlərdən istifadə olunur. İxtisaslaşdırılmış şkalalar ümumi testlərdən daha həssas hesab edilir.
Mümkün səbəblərin vizuallaşdırılması və oynağın vəziyyətinin qiymətləndirilməsi üçün aşağıdakı müayinələr aparılır:
- Çiyin oynağının rentgenoqrafiyası – sümük deformasiyalarını aşkar etməyə imkan verir;
- Maqnit-rezonans tomoqrafiyası – ilk növbədə yumşaq toxuma strukturlarının vəziyyətinin qiymətləndirilməsinə yönəldilir, ki, onlar rentgenoloji müayinədə praktiki olaraq görünmür.
Əlavə müayinələr göstərişlərə əsasən təyin olunur. Bəzi hallarda oynağın içəridən müayinəsi üçün diaqnostik artroskopiya aparıla bilər.
Müalicə
Klinik tövsiyələrə əsasən, impidjment sindromunun müalicəsi patoloji prosesin mərhələsi və ifadəlilik dərəcəsi ilə müəyyən olunur. Əksər hallarda müalicəyə konservativ üsullarla – fizioterapiya və müalicəvi məşqlərlə (çiyin qurşağı əzələlərinin gücləndirilməsi) başlanılır; fibroz və vətər iltihabı mərhələsində də ilk növbədə bu üsullar tətbiq olunur, onlar bir neçə ay ərzində effekt vermədikdə cərrahi müalicə məsələsi həll edilir. Sümük tikanlarının və travmatik cırıqların olması cərrahi müdaxilə üçün mütləq göstərişdir.
Kəskin iltihab dövründə analgezik təsiri ən çox ifadə olunan yüksək selektiv qeyri-steroid preparatlar təyin olunur. Müalicəvi nəticəni yaxşılaşdırmaq üçün həyat tərzinin modifikasiyası tələb olunur – fiziki aktivliyin uyğun tempi, düzgün qidalanma və artıq çəkidən azad olunma.
Cərrahi müalicə uzunmüddətli konservativ terapiyanın effekt vermədiyi pasiyentlərə göstərişdir. İmpidjment sindromunda əməliyyat yumşaq toxumaların dekompressiyasından və sıx kalsinatların birgə şəkildə çıxarılmasından ibarətdir.
Əməliyyatdan sonrakı dövrdə adətən siklooksigenaza 2-ci tip blokatorları qrupundan qısa kurs qeyri-steroid preparatlar təyin olunur. Bu, səbəb faktor aradan qaldırıldıqdan sonra xroniki iltihabla mübarizəni sürətləndirməyə imkan verir.
Reabilitasiya
Sümük-əzələ sistemi strukturlarında cərrahi müdaxilədən sonra gips immobilizasiyası aparılır. Gips çıxarıldıqdan sonra əməliyyat olunmuş ətrafın müalicəvi bədən tərbiyəsi ilə işlənməsi mərhələsi başlayır. Hər bir xəstə üçün fizioterapevtik prosedurları və LFK həkimi ilə işi özündə birləşdirən fərdi bərpa proqramı tərtib olunur.
Profilaktika
Müxtəlif lokalizasiyalı impidjment sindromunun risk ehtimalını azaltmaq üçün tövsiyə olunur:
- Həddindən artıq güc yüklənməsindən çəkinmək, lakin orta tempdə fiziki aktivliyi (əsasən aerobik) qorumaq;
- Müntəzəm olaraq müalicəvi masaj və fizioterapevtik prosedurlar kursları keçirmək;
- Dayaq-hərəkət aparatı patologiyalarını vaxtında müalicə etmək.
Yadda saxla!
Nəzərə almaq lazımdır ki, subakromial sindromun klinik mənzərəsi hər zaman spesifik olmur. Oynaqda ağrı oynaqdankənar xəstəliklərdə də ola bilər. Belə ki, dirsək oynağı, əlin oynaqları, boyun şöbəsi onurğanın zədələnməsi zamanı ağrı çiyin oynağı nahiyəsinə irradiasiya edə bilər. Lakin bir «Lakin» var – belə ağrı çiyin oynağında hərəkətlər zamanı dəyişmir. Daxili orqanların xəstəlikləri ilə əlaqəli çiyin oynağına «əks olunan» ağrılar da rast gələ bilər. Buna görə də dayaq-hərəkət aparatı strukturlarında ağrılı hisslər olan bütün hallarda ixtisaslı travmatoloq-ortopedin konsultasiyası tələb olunur.
Əlaqəli Xəstəliklər
Suallar və cavablar
Diaqnostika və müalicə ilə travmatoloq-ortoped məşğul olur.
Çiyin kalsifik tendiniti – impidjment-sindromunun gedişat variantlarından biridir, distrofik əhənglənmə prosesləri nəticəsində çiyin rotator manjetinin əzələlərinin vətərlərinin qalınlığında hidroksiapatit kalsiumun ektopik çökməsi ilə xarakterizə olunur və bu vətərlərin yırtılmasından əvvəl baş verir.
Artroskopiya – oynaq patologiyasının diaqnostika və müalicəsi üçün innovativ bir üsuldur. Endoskopik avadanlıq oynaq boşluğuna 2 kiçik deşik vasitəsilə yeridilir. Həkim böyüdülmə altında oynağın vəziyyətini daxildən vizual şəkildə qiymətləndirmək imkanı əldə edir.
Travmatologiya-ortopediya üzrə xəstəliklər
Mövzu üzrə məqalələr
Travmatologiya-ortopediyada müasir müalicə metodları
Müasir təbabət dayaq-hərəkət aparatının müxtəlif travmalarının və xəstəliklərinin müalicəsində böyük uğurlar qazanır. Elm yerində saymır, yeni işləmələr və…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Axilles vətərinin qırılması
Axilles vətərinin qırılmaları ortopediyada nadir hal deyil. Ən çox belə zədə idmançılarda (futbolçularda, qaçışçılarda, tennisçilərdə, gimnastlarda və b.)…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Ayaqdakı çıxıntını necə aradan qaldırmaq olar?
Ayağın baş barmağındakı «sümükcik» deformasiyası qadınlarda kişilərə nisbətən daha tez-tez rast gəlinir. Bu xəstəlik təkcə pəncənin formasını pozmur…
İstiqamət: Podologiya
Podoloq: bu mütəxəssis nə ilə məşğul olur?
Podologiya mərkəzində çalışan podoloq mütəxəssisləri dırnaq lövhələrinin patologiyalarına aid geniş spektrli problemləri həll edirlər, ilk növbədə bunlar:
İstiqamət: Podologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
