Kriptorxizm bir və ya hər iki xayanın xayalığa enməməsidir. Vaxtında aşkarlanma gələcək fertilite və xaya xərçəngi riskinin idarə olunması üçün vacibdir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Enməmiş xaya
- retensio testis
Xəstəlik haqqında
Anadangəlmə kriptorxizm — oğlan uşağında xayaların xayalıqda yerləşmədiyi patoloji vəziyyətdir. Kişi cinsiyyət vəziləri qarın boşluğunda, qasıq kanalı daxilində və ya aralıq nahiyəsində yerləşə bilər, yəni onların fizioloji miqrasiya prosesi pozulur.
Kriptorxizm uşaq praktikasında kişi cinsiyyət sisteminin inkişaf anomaliyaları arasında ən çox rast gəlinənlərdən biridir. Vaxtında doğulan oğlanların təxminən 4 faizində xayalar doğuş anına xayalıqda olmur; vaxtından əvvəl doğulanlar arasında isə bu patologiyanın tezliyi 30 faizədək çatır. Statistikaya görə, sağtərəfli kriptorxizm halların 50 faizindən çoxunda, soltərəfli 35–40 faizində, ikitərəfli isə 10–15 faizində rast gəlinir.
Kriptorxizmin tipik hallarının diaqnostikası çətin deyil. Xəstəlikdən hətta valideynlər şübhələnə bilər. Yekun diaqnozu uşaq uroloqu uşağı obyektiv müayinə etdikdən və palpasiyadan sonra qoyur. «Palpasiya olunmayan xaya sindromu» zamanı USM aparılması tələb olunur.
Müalicə vaxtında olmalıdır; bu, yetkin yaşda ağırlaşmalardan qaçmağa imkan verir. Konservativ terapiya halların 15 faizindən çoxunda uğurlu olmur. Müalicənin əsasını cərrahi müdaxilə təşkil edir; o, toxum ciyəsinin uzunluğundan asılı olaraq birmərhələli və ya ikimərhələli ola bilər.
Səbəbləri
Kriptorxizmin səbəbləri sona qədər müəyyən edilməyib. Qonadın ilkin yaranması bel nahiyəsində baş verir. Sonra bətndaxili dövrdə xayalar qarın boşluğu və ön qarın divarındakı kanal vasitəsilə skrotuma miqrasiya edir. Bu proses iki ardıcıl fazadan ibarətdir:
- Transabdominal (embrional inkişafın 8-15-ci həftələri arası). Bu fazada aktiv rolu androgenlər oynayır, onlar saxlayıcı bağı lizis edir və qasıq istiqamətində gedən «keçirici» (qubernakulum adlanan birləşdirici toxuma tili) boyunca miqrasiyanı stimullaşdırır.
- Qasıq-skrotal (hamiləliyin 15-40-cı həftələri arası). Qasıq nahiyəsindən qonad skrotuma enir. Bu zaman qubernakulum qısalır və beləliklə xayanı skrotuma «çəkir».
Bu mərhələlərdən biri pozulduqda kriptorxizm inkişaf edir. Miqrasiyaya mənfi təsir edən səbəblər aşağıdakılar ola bilər:
- mexaniki amillər – qasıq kanalında birləşdirici toxuma arakəsmələri, qasıq kanalının inkişafdan qalması və digərləri (qonadın enmə yolunda mexaniki maneə yaradır);
- hormonal amillər – qonadotrop hormonların, testosteronun çatışmazlığı.
Təsnifat
Kişilərdə kriptorxizm aşağıdakı formalarda ola bilər:
- birtərəfli – sağtərəfli (skrotumda sağ xaya yoxdur) və soltərəfli (sol xaya enməyib);
- ikitərəfli – skrotumda nə sol, nə də sağ xaya var.
Kriptorxizmin ifadəliliyindən asılı olaraq 2 klinik forma ayırd edilir:
- retensiya – enmənin ləngiməsi, bu zaman xaya qasıqda (qasıq variantı) və ya qarın boşluğunda (abdominal variant) yerləşə bilər;
- ektopiya – miqrasiya vektorunun pozulması (bud, qasıq sümüyü, qasıq sümüyü-penis və aralıq nahiyəsi variantı).
Klinik mənzərə
Kriptorxizmin əsas simptomları skrotumda bir və ya iki qonadın olmamasıdır. Kriptorxizmin birtərəfli formasında skrotum asimmetrik görünür (xayanın olmadığı yarım daha kiçikdir).
Həqiqi kriptorxizmi yalançıdan fərqləndirmək vacibdir. Sonuncu halda retraktil xayadan söhbət gedir. Bu vəziyyət üçün skrotumda qonadın olmaması xarakterikdir, lakin bu, miqrasiya prosesinin pozulması ilə deyil, kremaster əzələsinin (xayanı yuxarı qaldırır) artmış tonusu ilə bağlıdır. Buna görə palpasiya zamanı xayalar skrotuma endirilə bilər. Retraktil qonadda əməliyyat tələb olunmur.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Kriptorxizmin diaqnostikası aşağıdakı istiqamətləri əhatə edir:
- xəstənin müayinəsi;
- ultrasəs skanlanması;
- göstərişlərə əsasən – kariotiplənmə və genetik analiz.
Uroloq yenidoğulmuşları və bir yaşa qədər olan uşaqları arxası üstə uzanmış vəziyyətdə, böyük uşaqları isə ayaqda, ayaqlar çarpazlanmış vəziyyətdə müayinə edə bilər. Əgər xaya qasıq kanalında aşkar edilibsə, həkim onu ehtiyatla skrotum tərəfə irəlilətməyə cəhd edə bilər ki, bu da yalançı və həqiqi kriptorxizmi fərqləndirməyə imkan verir.
Palpasiya yolu ilə xayanı qasıqda, qasıq sümüyü nahiyəsində və aralıq nahiyəsida aşkar etmək mümkün olmadıqda USM göstərişdir. Əgər ultrasəs vasitəsilə qonadı verifikasiya etmək mümkün olmazsa, diaqnostik laparoskopiya aparılır. O, dərhal xayanın endirilməsi üzrə müalicəvi əməliyyata çevrilə bilər. Bundan əlavə, laparoskopiya zamanı yüksək onkoloji risk yaradan qonad inkişaf anomaliyalarını aşkar etmək mümkündür.
Qarın boşluğunda inkişafdan qalmış qonadların aşkar edilməsi endokrinoloq konsultasiyası və hormonal müayinə üçün göstərişdir. Bundan sonra xəstənin idarə olunma taktikası konsultativ şəkildə həll edilir.
Əgər qarın boşluğunda xaya aşkar edilməzsə, xromosom dəstini qiymətləndirmək və genetik sindromu təsdiqləmək üçün kariotiplənmə aparılır. Taktika həkimlər konsiliumu tərəfindən fərdi şəkildə müəyyən edilir.
Müalicə
Kriptorxizmin əsas müalicəsi cərrahidir. Konservativ terapiya da mövcuddur, lakin ciddi məhdudiyyətlərə malik olduğu üçün «namizədlərin» ciddi diferensasiya olunmuş seçimini tələb edir. Dərman terapiyası ilə uşaq endokrinoloqları, cərrahi müdaxilə ilə isə uşaq uroloqları məşğul olur.
Müalicəyə başlamaq üçün uşağın optimal yaşı (növündən asılı olmayaraq) 6 aydır. 2 yaşa qədər müalicə prosesi başa çatdırılmalıdır.
Konservativ müalicə uşaq yaşında xorionik qonadotropinin yeridilməsini nəzərdə tutur. Ən çox belə taktika səbəbi qonadotropinlərin çatışmazlığı ilə bağlı ola bilən ikitərəfli kriptorxizmi olan xəstələrdə seçilə bilər. Lakin belə yanaşmanın gələcəkdə təhlükəsizliyi barədə hələ də inandırıcı məlumatlar yoxdur (yeridilən xorioqoninin böyük kişilərin sağlamlığına necə təsir edəcəyi dəqiq məlum deyil).
Kriptorxizmin cərrahi müalicəsi qonadların düzgün yerləşməsinin bərpası üçün ən əsaslandırılmış taktikadır. Əməliyyatın texnikası xayanın ilkin lokalizasiyasından asılıdır.
- Qasıq kriptorxizmində Şemaker-Petrivalski müdaxiləsi aparılır, bu zaman qasıq nahiyəsində kiçik kəsik (3 sm-ə qədər uzunluqda) edilir. Cərrah küt yolla skrotuma tunel formalaşdırır, oraya xayanı endirir və sonra onu bu vəziyyətdə fiksasiya edir. Əməliyyatın effektivliyi 90%-dir.
- Abdominal kriptorxizmdə birmərhələli əməliyyat apara bilinər. Damarların uzunluğu kifayət etmədikdə, nəticədə xayanı birbaşa skrotuma endirmək mümkün olmadıqda, ikimərhələli əməliyyat göstərişdir.
Xayaların yaranmasının pozulması nəticəsində bir və ya iki tərəfdən olmadığı təsdiqləndikdə, yetkinlik dövründə protezləşdirmə aparılır. Bu, kişidə psixoloji kompleksin formalaşmasının qarşısını almağa kömək edir.
Reabilitasiya
Cərrahi müdaxilədən sonra intim gigiyenaya diqqət yetirmək vacibdir. Əməliyyatdan sonrakı dövrdə uşaq bezi taxmağa icazə verilir, yalnız onları vaxtında dəyişmək, uşağı axar su altında yumaq vacibdir.
Əməliyyat yarası 10-15 gün ərzində, laparoskopik müdaxilədən sonra isə 7-10 gün ərzində sağalır. Dərinin tam sağalmasına qədər yaraya steril sarğı qoyulur. İlk sarğıları əməliyyatı aparan cərrah edir, sonrakıları isə ev şəraitində etmək mümkündür.
Profilaktika
Kriptorxizmin spesifik profilaktika üsulları işlənib hazırlanmayıb.
Kriptorxizmə görə əməliyyatdan sonra uşaqlar müntəzəm olaraq uroloq nəzarətində olmalıdır. İllik müayinə proqramına qan axınını qiymətləndirmək üçün doppleroqrafiya ilə xayaların USM-i daxildir. 10-11 yaşda uşaq endokrinoloqu konsultasiyası və mümkün androgen çatışmazlığını aşkar etmək üçün skrininq hormonal müayinə göstərişdir.
Yadda saxla!
Kriptorxizm xayaların skrotuma enmə prosesinin pozulması ilə bağlı geniş yayılmış inkişaf anomaliyasıdır. Kişi sağlamlığı üçün uzunmüddətli nəticələr çox vaxt müalicənin vaxtında olmasından asılıdır. Müalicə prosesini 6 aylıqdan 2 yaşa qədər olan yaş dövrünə sığdırmaq optimaldır. Daha böyük yaşlı uşaqlarda qonadın düzgün olmayan yerləşməsi testikulyar toxumanın zədələnmə prosesini işə sala bilər.
Mövzu üzrə məqalələr
Sidik qaçırma gündəlik həyatınıza mane olur?
Öskürəndə və ya qəfil sidiyə getmək ehtiyacı yarananda sidik qaçırma fərqli mexanizmlərlə əlaqəli ola bilər. Düzgün tipin müəyyənləşdirilməsi…
İstiqamət: Urologiya / Ginekologiya
MAR-testi: nəticə təkbaşına sonsuzluğu izah edirmi?
MAR-testi spermatozoidlərlə əlaqəli anticisimləri qiymətləndirə bilər. Lakin o, hər cütlük üçün ilkin müayinə deyil və təkbaşına reproduktiv diaqnoz…
İstiqamət: Reproduktologiya / Andrologiya
Xayadan nümunə götürülməsi: biopsiya ilə sperm axtarışı eynidirmi?
Xaya biopsiyası diaqnostik toxuma qiymətləndirilməsi və ya reproduktiv prosedurla əlaqəli ola bilər. Müdaxilənin məqsədi əvvəlcədən dəqiq izah edilməlidir.
İstiqamət: Andrologiya / Reproduktologiya
Sidik ifrazı zamanı ağrılar
Sidik ifrazı zamanı ağrı barədə bilinməli ən vacib məqam odur ki, belə simptom orqanizmdəki pozğunluğun əlamətidir. Pozğunluqlar müxtəlif…
İstiqamət: Urologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
