Hipokaliemiya qanda kaliumun normadan aşağı olmasıdır. Çox vaxt sidikqovucu dərmanlar, qusma və ishal ilə bağlıdır. Əzələ zəifliyi, qıcolmalar və ürək ritminin pozulması ilə özünü göstərə bilər. Müalicə səbəbin aradan qaldırılmasına və kaliumun təhlükəsiz bərpasına yönəlir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Qanda kaliumun azalması
- kalium çatışmazlığı
- hipokaliemik sindrom
- hipokalemiya
Hipokaliemiya qanda kaliumun normadan aşağı olmasıdır. Çox vaxt diuretiklər, qusma və ishal ilə bağlıdır. Əzələ zəifliyi, qıc olmalar və ürək ritminin pozulması ilə özünü göstərə bilər. Səbəbin aradan qaldırılması və kaliumun bərpası ilə düzəlir.
Xəstəlik haqqında
Kalium hüceyrələrin elektrik fəaliyyəti üçün vacib elementdir – sinir impulslarının ötürülməsində, əzələlərin, o cümlədən ürək əzələsinin yığılmasında iştirak edir. Orqanizmdə kaliumun əsas hissəsi hüceyrələrin içində olur, qanda isə səviyyəsi dar hədlərdə – təxminən 3,5–5,0 mmol/l arasında saxlanılır. Bu həddən aşağı göstərici hipokaliemiya sayılır.
Hipokaliemiya ən çox rast gəlinən elektrolit pozuntularından biridir. Daha çox sidikqovucu dərman qəbul edənlərdə, uzunmüddətli qusma və ya ishal keçirənlərdə, yaşlılarda və xəstəxanada müalicə alan pasiyentlərdə müşahidə olunur.
Yüngül hipokaliemiya çox vaxt əlamət vermir və analizdə tapılır. Ağır hipokaliemiya isə əzələ iflicinə və həyati təhlükəli ritm pozuntularına səbəb ola bilər. Ürək xəstəliyi olanlarda hətta orta dərəcəli azalma da təhlükəli ola bilər, ona görə bu qrupda kaliuma xüsusi diqqət yetirilir.
Hipokaliemiya özü diaqnoz deyil, bir problemin «siqnalıdır». Kaliumun azalmasının arxasında dərmanın yan təsiri, mədə-bağırsaq xəstəliyi, hormonal pozuntu və ya böyrək xəstəliyi dura bilər. Ona görə analizdə aşağı kalium aşkar edildikdə həkim yalnız onu bərpa etməklə kifayətlənmir, mütləq səbəbi də axtarır.
Səbəbləri
Kalium üç əsas yolla azalır: böyrəklər və ya bağırsaqla itirilir, qandan hüceyrələrin içinə keçir, ya da qida ilə az daxil olur. Çox vaxt bir neçə amil birlikdə təsir göstərir.
- Sidikqovucu dərmanlar – tiazid və ilgək diuretikləri böyrəklərlə kalium itkisini artırır; ən geniş yayılmış səbəbdir;
- Mədə-bağırsaq itkiləri – təkrarlanan qusma, uzunmüddətli ishal, işlətmə dərmanlarından sui-istifadə;
- Hormonal pozuntular – aldosteronun artıq ifrazı (hiperaldosteronizm), Kuşinq sindromu; belə hallarda hipokaliemiya çox vaxt yüksək arterial təzyiqlə birlikdə olur;
- Böyrək xəstəlikləri – böyrək kanalcıqlarının irsi və qazanılmış pozuntuları;
- Maqnezium çatışmazlığı – böyrəklərdən kalium itkisini artırır və kaliumun bərpasını çətinləşdirir;
- Kaliumun hüceyrəyə keçməsi – insulin müalicəsi (xüsusən diabetik ketoasidozun müalicəsi zamanı), bəzi bronxgenişləndirici dərmanlar, qanın qələviləşməsi;
- Qidalanma çatışmazlığı – aclıq, ağır pəhrizlər, alkoqolizm, anoreksiya;
- Digər dərmanlar – qlükokortikoidlər, bəzi antibiotiklər və göbələk əleyhinə vasitələr;
- Bol tərləmə – isti iqlimdə ağır fiziki işdə əlavə amil ola bilər.
Təsnifat
Həkim hipokaliemiyanın ağırlığını qanda kaliumun səviyyəsinə və əlamətlərə görə qiymətləndirir:
- yüngül – kalium normanın aşağı sərhədindən bir qədər aşağıdır, əlamətlər adətən yoxdur;
- orta – zəiflik, qəbizlik, EKQ-də dəyişikliklər yarana bilər;
- ağır – kalium 2,5 mmol/l-dən aşağıdır və ya ritm pozuntusu, əzələ iflici var; stasionarda müalicə tələb edir.
Səbəbə görə isə böyrək mənşəli, mədə-bağırsaq mənşəli və kaliumun hüceyrələrə yenidən paylanması ilə bağlı formalar ayırd edilir.
Klinik mənzərə
Əlamətlərin ifadəliliyi kaliumun səviyyəsindən və onun nə qədər tez azalmasından asılıdır. Yavaş inkişaf edən yüngül hipokaliemiya uzun müddət hiss olunmaya bilər.
- əzələ zəifliyi, tez yorulma, xüsusən ayaqlarda;
- əzələ qıcolmaları və spazmları, gizildəmə və ya qarışqa gəzməsi hissi;
- qəbizlik, qarın köpməsi;
- ürəkdöyünmə, ürək ritmində fasilələr hissi;
- tez-tez sidik ifrazı, susama hissi – uzunmüddətli hipokaliemiyada;
- ağır hallarda – iflicə qədər zəiflik, tənəffüs əzələlərinin zəifləməsi, nəfəsalmada çətinlik.
Yaşlılarda və ürək xəstəliyi olanlarda əsas təhlükə ritm pozuntularıdır. Uşaqlarda hipokaliemiya çox vaxt uzunmüddətli qusma və ya ishal fonunda yaranır, uşaq halsız və süst olur. Hamiləlikdə güclü və davamlı qusma kaliumun azalmasına səbəb ola bilər.
Təcili 103 nömrəsinə zəng etmək lazımdır, əgər: qəfil güclü əzələ zəifliyi yaranıbsa, insan ayağa qalxa bilmirsə, nəfəs almaq çətinləşibsə, güclü ürəkdöyünmə, sinədə ağrı, başgicəllənmə və ya huşun itməsi baş veribsə.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Həkim şikayətləri, qəbul edilən bütün dərmanları (sidikqovucular, işlətmə dərmanları, hormonlar), qusma və ishalın olub-olmamasını, qidalanmanı və arterial təzyiqi soruşur. Baxış zamanı əzələ gücü, reflekslər, nəbz və təzyiq yoxlanılır.
- qanda kalium, natrium, xlor – diaqnozu təsdiqləyir və pozuntunun dərəcəsini göstərir;
- maqnezium – mütləq yoxlanılır, çünki onun çatışmazlığında kalium bərpa olunmur;
- EKQ – ritm pozuntularını və hipokaliemiyaya xas dəyişiklikləri aşkar edir, müalicənin təcili olub-olmamasını müəyyən etməyə kömək edir;
- kreatinin, qan şəkəri, turşu-qələvi müvazinəti – böyrək funksiyasını və mümkün səbəbləri qiymətləndirmək üçün;
- sidikdə kalium – itkinin böyrəklərdən və ya bağırsaqdan olduğunu ayırd etməyə imkan verir;
- renin və aldosteron – hipokaliemiya yüksək arterial təzyiqlə birlikdə olduqda;
- göstəriş olduqda – böyrəküstü vəzlərin görüntülənməsi və digər hormonal müayinələr.
Differensial diaqnostika dərman təsiri, mədə-bağırsaq itkiləri, hormonal və böyrək xəstəlikləri arasında aparılır; analizin düzgün götürülməməsi ilə bağlı səhv nəticələr də istisna olunur.
Ağırlaşmalar
- ürək aritmiyaları, o cümlədən təhlükəli mədəcik aritmiyaları – xüsusən ürək qlikozidləri qəbul edənlərdə və ürək xəstəliklərində;
- əzələ iflici, tənəffüs əzələlərinin zəifliyi;
- rabdomioliz – əzələ toxumasının parçalanması;
- bağırsaq parezi – bağırsaq hərəkətinin zəifləməsi;
- böyrəklərin zədələnməsi və sidiyi qatılaşdırma qabiliyyətinin azalması – uzunmüddətli hipokaliemiyada;
- qan şəkərinin tənzimlənməsinin pisləşməsi.
Müalicə
Müalicənin iki məqsədi var: kaliumu təhlükəsiz səviyyəyə qaldırmaq və onun yenidən azalmasının qarşısını almaq üçün səbəbi aradan qaldırmaq. Taktika kaliumun səviyyəsindən, əlamətlərdən, EKQ-dəki dəyişikliklərdən və böyrək funksiyasından asılıdır.
- Səbəbin aradan qaldırılması – həkim sidikqovucu müalicəni dəqiqləşdirir, qusma və ishalı müalicə edir, endokrin xəstəlikləri aşkar edib müalicə edir;
- Kalium preparatları – yüngül və orta hallarda daxilə qəbul olunur; ağır hallarda, ritm pozuntusunda və ya udma mümkün olmadıqda stasionarda venadaxili yeridilir. Doza və sürət yalnız həkim tərəfindən, analizlərin nəzarəti ilə müəyyən edilir;
- Maqneziumun bərpası – onun çatışmazlığında kalium düzəlmir;
- Kaliumqoruyucu sidikqovucular – göstərişə görə, məsələn, hiperaldosteronizmdə və ya uzunmüddətli sidikqovucu müalicəsi zamanı;
- Qidalanma – kaliumla zəngin məhsullar: tərəvəz, meyvə, qurudulmuş meyvələr, paxlalılar, kartof. Yüngül hallarda və profilaktika üçün faydalıdır, lakin əhəmiyyətli hipokaliemiyanı təkbaşına düzəltmir.
Müalicə zamanı kalium bir neçə dəfə yoxlanılır, çünki həm onun azalması, həm də həddindən artıq artması ürək üçün təhlükəlidir. Böyrək çatışmazlığı olanlarda bu risk xüsusilə yüksəkdir.
Nə etmək olmaz: kalium və ya maqnezium preparatlarını özbaşına, «ürək üçün vitamin» kimi qəbul etmək; həkimlə razılaşdırmadan sidikqovucunu dayandırmaq və ya dozasını dəyişmək; arıqlamaq üçün işlətmə dərmanlarından və sidikqovuculardan istifadə etmək.
Profilaktika
- sidikqovucu qəbul edənlərdə kaliumun həkimin təyin etdiyi vaxtlarda yoxlanılması;
- qusma və ishal zamanı hazır duzlu rehidratasiya məhlullarından istifadə;
- işlətmə dərmanlarından və arıqlama vasitələrindən sui-istifadə etməmək;
- tərəvəz və meyvə ilə zəngin, balanslaşdırılmış qidalanma;
- alkoqoldan imtina və ya onun məhdudlaşdırılması;
- yüksək arterial təzyiqlə birlikdə kaliumun azalması aşkar edilərsə, səbəbin axtarılması;
- ürək xəstəliyi olanlarda elektrolitlərin müntəzəm nəzarəti.
İsti havada və ağır fiziki iş zamanı itirilən mayeni vaxtında bərpa etmək, uzunmüddətli qusma və ishalı evdə «gözləmədən» həkimə göstərmək də kalium itkisinin qarşısını almağa kömək edir. Yaşlı qohumlarınızın qəbul etdiyi dərmanların siyahısını həkimlə vaxtaşırı nəzərdən keçirin.
Hansı həkimə müraciət etməli
Əvvəlcə terapevtə; səbəbdən asılı olaraq kardioloq, nefroloq və ya endokrinoloq. Ağır əlamətlərdə müalicə stasionarda aparılır.
Yadda saxla!
Kalium – kiçik rəqəm, böyük əhəmiyyət: həm azalması, həm də artması ürək üçün təhlükəlidir.
- Sidikqovucu qəbul edirsinizsə və əzələ zəifliyi, qıcolmalar və ya ürəkdöyünmə yaranıbsa, analiz verin.
- Güclü zəiflik, nəfəs çətinliyi, ritm pozuntusu və ya bayılma zamanı 103-ə zəng edin.
- Kalium və maqnezium preparatlarını yalnız həkim təyinatı ilə qəbul edin.
- Kalium bərpa olunsa da, səbəb tapılmasa, problem təkrarlanacaq.
Suallar və cavablar
Yüngül hallarda və profilaktika üçün kaliumla zəngin qidalanma kömək edir. Lakin əhəmiyyətli hipokaliemiyada adətən preparatlar lazımdır və səbəb mütləq aradan qaldırılmalıdır.
Maqnezium çatışmazlığı böyrəklərdən kalium itkisini artırır. Maqnezium bərpa olunmadıqda kalium preparatları effekt verməyə bilər.
Tiazid və ilgək diuretikləri kaliumu azalda bilər, kaliumqoruyucu sidikqovucular isə əksinə onu artırır. Ona görə sidikqovucu qəbul edənlərdə kalium dövri yoxlanılmalıdır.
Xeyr. Gecə qıcolmaları yorğunluq, susuzlaşma, maqnezium çatışmazlığı, damar və sinir problemləri ilə də bağlı ola bilər. Səbəbi aydınlaşdırmaq üçün sadə qan analizi vermək və həkimə müraciət etmək daha düzgündür.
Həkim təyinatı olmadan – xeyr. Böyrək funksiyası zəif olanlarda, bəzi təzyiq dərmanları qəbul edənlərdə kalium asanlıqla həddindən artıq yüksələ bilər və bu, ürək üçün təhlükəlidir.
Bu, səviyyədən və səbəbdən asılıdır. Yüngül hallarda səbəb aradan qaldırıldıqdan sonra kalium bir neçə gün ərzində bərpa oluna bilər, ağır və ya xroniki itkidə isə daha uzun müalicə və nəzarət tələb olunur.
Terapiya üzrə xəstəliklər
Mövzu üzrə məqalələr
Piylənmə zamanı arterial hipertoniya və obstruktiv yuxu apnoesi sindromu
Piylənmə ilə xarici tənəffüs funksiyasının bütöv bir sıra pozğunluqları bağlıdır. Artıq bədən çəkisi olan şəxslərdə ağciyər ventilyasiyasına tələbat…
İstiqamət: Kardiologiya / Somnologiya
Arterial hipertoniya
Arterial hipertoniya (AH) – ürəyin və damarların ən geniş yayılmış xəstəliklərindən biridir. Xəstələrin əksəriyyəti müəyyən vaxta qədər xəstə…
İstiqamət: Kardiologiya
Yaz ovqatsızlığı və avitaminozla mübarizə aparırıq
Uzun müddət gözlədiyimiz yaz gəldi. Onu çoxdan gözləyirdik, günəş, yaxşı əhval-ruhiyyə və yaxşı özünühissetmə çatışmırdı. Qış ərzində bir…
İstiqamət: Terapiya
Hipertoniya xəstəliyinin müalicəsi
Hipertoniya xəstəliyi arterial təzyiqin yüksəlməsi ilə xarakterizə olunan ürək-damar sisteminin xəstəliyidir. Təzahürlər əsasən beyin damarlarının (baş ağrıları, başgicəllənmə,…
İstiqamət: Kardiologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
