Mədə polipləri mədə selikli qişasından inkişaf edən polipoid törəmələrdir. Histoloji tipindən asılı olaraq klinik əhəmiyyəti və bədxassəli transformasiya riski fərqlənir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Qastrik poliplər
Xəstəlik haqqında
Poliplər orqanın lümeninə çıxıntı verən, müxtəlif morfoloji quruluşa və bədxassəli çevrilmə potensialına malik törəmələr kimi görünür. Sübut edilmişdir ki, 1 sm-dən böyük poliplər daha çox malignizasiyaya məruz qalır. Xəstəliyin yayılması ümumi populyasiyada 1-6% təşkil edir. Yetkin qadın və kişilərdə rast gəlinir, uşaqlarda isə son dərəcə nadir hallarda aşkar oluna bilər.
Poliplər orqanın müxtəlif şöbələrində yerləşə bilər. On iki barmaq bağırsağı ilə həmsərhəd olan antral şöbədə yerləşmə ən çox yayılmışdır. Bir qədər az hallarda fundal poliplərə və subkardial şöbədə yerləşənlərə rast gəlinir. Poliplər geniş əsasa və ya nazik ayaqcığa malik ola bilər. Klinik nöqteyi-nəzərdən onlar mədənin fon və ya xərçəngönü zədələnməsi kimi qiymətləndirilir, bu zaman bədxassəlik dərəcəsi histoloji tip ilə müəyyən olunur.
Əksər hallarda mədədə poliplərin olması klinik olaraq özünü göstərmir, əgər simptomlar varsa da, onlar spesifikliyi ilə fərqlənmir. Müalicə taktikası hər bir halda çoxsaylı amillərdən, yəni polipin yerləşməsindən, ölçüsündən, sayından və morfoloji xüsusiyyətlərindən asılı olacaq. Yüksək bədxassəlik potensialı olduqda çıxarılması göstərişdir, malignizasiya riski demək olar ki, olmadıqda isə konservativ aparma mümkündür.
Səbəbləri
Mədənin foveolyar hiperplaziyası mədənin bütün epitelial poliplərinin 90%-ə qədərini təşkil edən hiperplastik poliplərin əsasında dayanır. Onlar uzanmış, budaqlanan və genişlənmiş hiperplastik foveolalarla (mədə səthini və mədə çuxurcuqlarını örtən, musin istehsal edən hüceyrələr) xarakterizə olunur, bunlar ödemli, bol qanla təchiz olunan, iltihabi stromada yerləşir. Makroskopik olaraq kiçik diametrli (0,5–1,5 sm), əksər hallarda mədənin antral şöbəsində yerləşən çoxsaylı hamar, günbəzvari törəmələr kimi görünür. Adətən mədə selikli qişasının iltihabı və atrofiyası fonunda yaranır. Hiperplastik poliplərdə displaziyanın ümumi yayılması 2%-dən azdır və polipin ölçüsü ilə (2 sm-dən çox) korrelyasiya edir.
Həm adenomatoz, həm də hiperplastik poliplərin etiopatogenezində helikobakter pilori infeksiyasına mühüm əhəmiyyət verilir. Məlumdur ki, mədə xərçənginin qarşısının alınmasında ən yaxşı nəticələr infeksion agentin eradikasiyası mədə selikli qişasının atrofiyasının ilk əlamətləri yaranmamışdan əvvəl aparılan xəstə qrupunda əldə edilmişdir. Bu səbəbdən mədə poliplu bütün xəstələr Helicobacter pylori ilə yoluxma baxımından müayinəyə məruz qalmalıdır.
Təsnifat
Histoloji təsnifat 2 kateqoriya ayırd edir – həqiqi şişlər və şişəbənzər strukturlar.
- Həqiqi şişlər adenomatoz poliplərdir. Ən çox məxmərvari, dolçalı görünüşə malik törəmələrə rast gəlinir, adətən onlar tək olur (82%), əsasən mədənin antral şöbəsində yerləşir, diametri isə adətən 2 sm-i keçmir. Belə poliplər displastik epitel hüceyrələrindən ibarətdir. Onlar çox vaxt, adətən H. pylori ilə əlaqəli olan bağırsaq tipli atrofiya və metaplaziya fonunda yaranır. Adenomatoz poliplər başlanğıcda xoşxassəli, vəzili epiteldən mənşələnən törəmələr olmasına baxmayaraq, ən böyük onkogen potensiala malikdir.
- Şişəbənzər törəmələr hiperplastik və fibroz törəmələrdir. Belə poliplər ən geniş yayılmışdır (hallarının 85%-dən çoxunda rast gəlinir). Onların əmələ gəlməsi epitel toxumasının regenerasiya prosesinin pozulması ilə əlaqədardır.
Klinik mənzərə
Mədə polipləri həmişə klinik olaraq təzahür etmir. Onlar profilaktik müayinələr zamanı, digər xəstəliklərlə əlaqədar aparılan müayinə zamanı yerinə yetirilən ezofaqoqastroduodenoskopiya (EQDS) zamanı təsadüfi tapıntı ola bilər və ya ağırlaşmalar yarandıqda diaqnostika oluna bilər. Hiperplastik və adenomatoz poliplərin klinik təzahürlərində hər hansı fərq təsvir edilməyib ki, bu da patoloji prosesin onkogen potensialını klinik olaraq müəyyən etməyə imkan vermir.
Mədədə poliplərin simptomları olduğu hallarda onlar qidadan sonra və ya qida qəbulu ilə əlaqəsi olmadan yaranan, zəif irradiasiyalı, intensiv olmayan epiqastral ağrılarla təzahür edir. Ağrılar hiperasid (ürəkyanması) və diskinetik (ürəkbulanma, hava ilə gəyirmə) xarakterli dispeptik şikayətlərlə birləşə bilər. Poliplər zamanı klinik simptomatika çox vaxt atrofik qastritin təzahürlərinə bənzəyir: epiqastriyada diskomfort, nəcisin yumşalması, çəki itkisi, əsəbilik.
Qeyd etmək lazımdır ki, böyük hiperplastik poliplər xoralaşa və xroniki qan itkisinə səbəb ola bilər. Bu, dəmir çatışmazlığı anemiyasının inkişafına kömək edir. Bu, həm klinik (dəri örtüklərinin və selikli qişaların solğunluğu, qara maye nəcis), həm də laborator (dəmir çatışmazlığı anemiyası – aşağı hemoqlobin və ferritin səviyyəsi) təzahürlərlə özünü göstərir. Bununla belə, mədə poliplu xəstələrin 50%-ində xəstəlik simptomsuz keçir.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Spesifik simptomatikanın olmaması ilə əlaqədar mədə poliplərinin diaqnostikasında əsas rolu vizuallaşdırma üsulları, xüsusən rentgenoloji və endoskopik üsullar oynayır. Müasir mərhələdə yekun diaqnoz polipin toxumasının histoloji müayinəsi ilə ezofaqoqastroduodenoskopiya aparıldıqdan sonra qoyulur.
Atrofik qastritin ağırlığı və dərəcəsinin OLGA (Operative Link for Gastritis Assessment) və OLGIM (Operative Link on Gastritis / Intestinal-Metaplasia Assessment) morfoloji sistemləri vasitəsilə mütləq qiymətləndirilməsi aparılmalıdır. Həmçinin pepsinogenlərin, qastrinin konsentrasiyası və nisbətinin müəyyən edilməsi vasitəsilə atrofik qastritin serologik diaqnostika üsulundan istifadə edilməsi tövsiyə olunur. Həmçinin atrofik qastrit zamanı mədə selikli qişasının dinamikada morfoloji müayinəsi göstərişdir. Bu, atrofiyanın xərçəngönü vəziyyət kimi qiymətləndirilməsi ilə bağlıdır.
Müalicə
Klinik tövsiyələrə əsasən, yetkinlərdə mədə polipinin müalicəsi xəstənin diqqətlə müşahidəsi ilə konservativ üsullarla və ya göstərişlər olduqda cərrahi üsullarla aparıla bilər.
Diaqnoz qoyulduqdan sonra helikobakter pilori infeksiyasının istisna edilməsi mütləq göstərişdir. H. pylori analizi müsbət olduqda eradikasiya müalicəsi tətbiq edilir. Xəstələrə proton pompası inhibitoru və iki antibiotikdən ibarət standart eradikasiya sxemi aparılır. Bu üsul əsasən poliplərin ölçülərinin kiçilməsinə, bəzi hallarda isə 3-15 ay ərzində onların tamamilə yox olmasına gətirib çıxarır. Mədə poliplərinin konservativ müalicə üsulunun effektivliyi 70%-ə çatır. Sonrakı dövrdə bütün xəstələr atrofiya mərhələsindən asılı olmayaraq dinamik nəzarət tələb edir və müşahidə proqramına daxil edilməlidir.
Taktiki olaraq bütün adenomatoz poliplər, ölçüsündən asılı olmayaraq, çıxarılmağa məruz qalır. Xərçəng riskini nəzərə alaraq, ölçüsü 1 sm-dən böyük olan bütün hiperplastik poliplər tam çıxarılmalıdır.
Biopsiya kanalı olan çevik endoskopların meydana çıxması və xüsusi köməkçi alətlərin hazırlanması mədə poliplərini ənənəvi cərrahi müdaxilə olmadan çıxarmağa imkan verir. Müasir təsəvvürlərə görə, poliplərin endoskopik çıxarılması bu patologiyalı xəstələrin müalicəsində “qızıl standart” olmuşdur. Malignizasiya olunmuş poliplər və mədə xərçənginin erkən səthi tiplərində az invaziv əməliyyatlar getdikcə daha geniş şəkildə cərrahi praktikaya tətbiq edilir. Hazırda mədə poliplu xəstələrin endoskopik müalicəsinin ən geniş yayılmış üsulları bunlardır:
- ilgək vasitəsilə polipin çıxarılması;
- selikli qatın zədələnmiş hissəsinin endoskopik çıxarılması;
- selikaltı kanaldan selikli qişanın endoskopik çıxarılması.
Reabilitasiya
Cərrahi müdaxilədən sonra pəhriz qidalanma prinsiplərinə riayət etmək vacibdir. İlk bir neçə gün ərzində isti içkilərin və alkoqolun istifadəsi istisna edilir. 1 həftə ərzində intensiv fiziki məşqlərdən imtina etmək lazımdır.
Çıxarılan bütün poliplər histoloji müayinəyə göndərilir, bundan sonra yekun diaqnoz qoyulur. Bunun əsasında xəstənin sonrakı müalicə taktikası korrektə edilir.
Profilaktika
Mədə poliplərinin profilaktikası bu nahiyənin iltihabi xəstəliklərinin vaxtında müalicəsini və Helicobacter pylori infeksiyasının aradan qaldırılmasını nəzərdə tutur. Poliplər aşkar edildikdə bədxassəli şişin inkişafının qarşısını almaq vacibdir, buna görə də xəstələr konservativ və ya cərrahi müalicə üçün diferensial şəkildə seçilir.
Yadda saxla!
Hesab olunur ki, mədə poliplərində kanserogenez aşağıdakı şəkildə baş verir. Əvvəlcə selikli qişada, çox vaxt helikobakter pilori infeksiyası ilə başlanan iltihabi reaksiya inkişaf edir. Zaman keçdikcə xroniki qastrit selikli qatın atrofik dəyişiklikləri və mədədə bağırsaq tipli hüceyrələrin yaranması (bu proses metaplaziya adlanır) ilə müşayiət olunur. Atrofiya və metaplaziya naməlum müddət ərzində displaziyaya gətirib çıxarır ki, bu da obliqat xərçəngönü vəziyyət kimi qiymətləndirilir. Diqqətəlayiqdir ki, poliplər olduqda mədə xərçəngi onlar olmadığı hala nisbətən statistik cəhətdən əhəmiyyətli dərəcədə tez-tez inkişaf edir, bu zaman karsinoma polipvari törəmənin yerləşdiyi zonadan kənarda yaranır. Bütün bunlar poliplərin vaxtında və differensiallaşdırılmış müalicəsinin zəruriliyini diktə edir.
Suallar və cavablar
Dəqiq diaqnostika və müalicə taktikası klinik əlamətlər, müayinə nəticələri və fərdi risklər nəzərə alınaraq profil həkim tərəfindən müəyyən edilir.
Mövzu üzrə məqalələr
Barrett qida borusu: bu nədir və biz necə kömək edə bilərik?
Barrett qida borusu – qastroezofageal reflyuksun (QÖRX) yaratdığı xroniki qıcıqlanma səbəbindən qida borusunun aşağı şöbəsinin selikli qişasının dəyişdiyi…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Öd kisəsi xəstəlikləri
Xəstənin öd sancıları ilə bağlı həkimə ilk müraciəti hələ onda kəskin prosesin olması demək deyil. Diqqətli müayinə zamanı…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Qıcıqlanmış bağırsaq sindromu
Hər bir insan həyatında ən azı bir dəfə qarında ağrı, qarında köp, nəcisin tezləşməsi və ya qəbizlik, nəcislə…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Babasilin əməliyyatsız müalicəsi: mif, yoxsa reallıq?
Babasil kimi proktoloji xəstəliklər insana az əzab, ağrı və narahatlıq gətirmir. Lakin həkimə müraciət adətən son ana qədər…
İstiqamət: Proktologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
