Mikroskopik kolit yoğun bağırsağın xroniki iltihabıdır və qansız, sulu ishalla gedir. Kolonoskopiyada bağırsaq normal görünür, dəyişikliklər yalnız mikroskop altında, biopsiyada aşkar edilir. Daha çox orta və ahıl yaşlı qadınlarda rast gəlinir və yaxşı müalicə olunur.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Kollagen kolit
- limfositar kolit
- natamam mikroskopik kolit
Xəstəlik haqqında
Mikroskopik kolit yoğun bağırsağın selikli qişasının xroniki iltihabıdır. Onun əsas xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, kolonoskopiya zamanı bağırsaq divarı adətən tamamilə normal görünür: qızartı, xora və ya qanaxma olmur. İltihab yalnız götürülmüş toxuma nümunələrinin mikroskop altında müayinəsində görünür – xəstəliyin adı da buradan gəlir.
Xəstəliyin iki əsas forması var: kollagen kolit – selikli qişanın səthi təbəqəsinin altında qalınlaşmış kollagen zolağı, və limfositar kolit – epitelin limfositlərlə sıx infiltrasiyası. Hər iki forma oxşar əlamətlərlə gedir və eyni prinsiplərlə müalicə olunur.
Mikroskopik kolit daha çox əlli yaşdan sonra, xüsusən qadınlarda rast gəlinir, lakin gənclərdə və nadir hallarda uşaqlarda da ola bilər. Bu, xroniki sulu ishalın tez-tez gözdən qaçan səbəbidir: pasiyent illərlə qıcıqlanmış bağırsaq sindromu diaqnozu ilə yaşaya bilər. Xəstəlik həyat üçün təhlükəli deyil və bağırsaq xərçəngi riskini artırmır, lakin tez-tez və gözlənilməz ishal həyat keyfiyyətini ciddi şəkildə aşağı salır. Düzgün diaqnozdan sonra əksər pasiyentlərdə müalicə yaxşı nəticə verir.
Səbəbləri
Mikroskopik kolitin dəqiq səbəbi məlum deyil. Güman edilir ki, genetik meyilli insanlarda bağırsaq selikli qişası müxtəlif qıcıqlandırıcılara – dərmanlara, bakteriyalara, qida komponentlərinə – həddindən artıq immun reaksiya ilə cavab verir. Xəstəliyin yaranmasında aşağıdakı amillərin rolu müəyyən edilib:
- İmmun mexanizmlər. Selikli qişada limfositlərin toplanması və iltihab mediatorlarının artması bağırsağın suyu sormaq qabiliyyətini azaldır, nəticədə sulu ishal yaranır.
- Bəzi dərmanlar. Qeyri-steroid iltihabəleyhinə preparatlar, proton pompası inhibitorları, selektiv serotonin geri udulma inhibitorları, statinlər və bəzi digər qruplar xəstəliyə səbəb ola və ya onu ağırlaşdıra bilər. Belə hallarda dərmanın həkimlə razılaşdırılaraq dəyişdirilməsi bəzən ishalı tamamilə aradan qaldırır.
- Siqaret çəkmə. Siqaret çəkənlərdə xəstəlik daha tez-tez və daha erkən yaşda başlayır, müalicəyə cavab isə zəif olur.
- Autoimmun xəstəliklər. Çölyak xəstəliyi, autoimmun tireoidit, revmatoid artrit, birinci tip şəkərli diabet olan pasiyentlərdə mikroskopik kolit daha çox rast gəlinir.
- Yaş və cins. Risk orta və ahıl yaşda artır; qadınlar, xüsusən kollagen formada, kişilərdən daha çox xəstələnir.
- Öd turşularının sorulmasının pozulması. Bəzi pasiyentlərdə yoğun bağırsağa düşən artıq öd turşuları ishalı gücləndirir.
Formaları
Biopsiya nəticəsinə görə mikroskopik kolitin aşağıdakı formaları ayırd edilir:
- Kollagen kolit – epitel altında kollagen təbəqəsi normadan xeyli qalın olur; daha çox qadınlarda rast gəlinir.
- Limfositar kolit – kollagen təbəqəsi normaldır, lakin epiteldə limfositlərin sayı xeyli artıb; kişilərdə və qadınlarda daha bərabər paylanır.
- Natamam mikroskopik kolit – dəyişikliklər mövcuddur, lakin əvvəlki iki formanın meyarlarına tam uyğun gəlmir; klinik gedişi və müalicəsi oxşardır.
Klinik mənzərə
Xəstəlik tədricən və ya qəfil, bəzən kəskin bağırsaq infeksiyasını xatırladan şəkildə başlaya bilər. Sonra ishal həftələr və aylarla davam edir və ya dövri olaraq kəskinləşir. Əsas əlamətlər:
- xroniki və ya təkrarlanan sulu, qansız ishal, gün ərzində bir neçə dəfə, bəzən daha çox;
- gecə ishalı – pasiyenti yuxudan oyadan defekasiya ehtiyacı;
- defekasiyaya qəfil, güclü təkan, bəzən nəcisin saxlanmaması;
- qarında küt ağrı, köp, bağırsaqda qurultu;
- yorğunluq, zəiflik, oynaqlarda ağrı;
- uzun sürən ishalda yüngül arıqlama.
Bu əlamətlər çox vaxt qıcıqlanmış bağırsaq sindromu ilə səhv salınır. Lakin gecə ishalı və əlli yaşdan sonra başlayan xroniki ishal funksional pozğunluq üçün xarakterik deyil və mütləq müayinə tələb edir.
Nəcisdə qan, gecə tərləmələri, əhəmiyyətli arıqlama, hərarət mikroskopik kolit üçün xarakterik deyil və başqa xəstəliklərin istisna edilməsini tələb edir. Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər ishal fonunda güclü susuzlaşma əlamətləri (ağız quruluğu, sidiyin çox az olması, başgicəllənmə, huşun bulanması), nəcisdə qan, yüksək hərarət və ya güclü qarın ağrısı yaranarsa.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnozu qastroenteroloq qoyur. Həkim ishalın müddətini, tezliyini, gecə ishalının olub-olmamasını, qəbul edilən bütün dərmanları və yanaşı xəstəlikləri ətraflı soruşur. Qarnın müayinəsi adətən xüsusi dəyişiklik aşkar etmir.
- Kolonoskopiya və çoxsaylı biopsiyalar – diaqnozun əsası. Bağırsaq normal görünsə belə, yoğun bağırsağın müxtəlif şöbələrindən nümunələr götürülür, çünki dəyişikliklər qeyri-bərabər paylana bilər.
- Histoloji müayinə – kollagen təbəqəsinin qalınlığını və epitelin limfositlərlə infiltrasiyasını göstərir, formanı müəyyən edir.
- Nəcis analizləri – bakterial və parazitar infeksiyaların, o cümlədən klostridial infeksiyanın istisna edilməsi; kalprotektin bəzən yüksələ bilər, lakin onun normal olması mikroskopik koliti istisna etmir.
- Qan analizləri – ümumi analiz, elektrolitlər, çölyak xəstəliyinə seroloji testlər, qalxanabənzər vəzinin hormonları.
- Dərmanların təhlili – xəstəliyə səbəb ola biləcək preparatların aşkar edilməsi.
Differensial diaqnostika qıcıqlanmış bağırsaq sindromu, çölyak xəstəliyi, Kron xəstəliyi, xoralı kolit, laktoza çatışmazlığı, öd turşusu malabsorbsiyası, infeksion ishallar və hipertireoz ilə aparılır.
Xidmətlər
Ağırlaşmalar
- susuzlaşma və elektrolit pozuntuları, xüsusən ahıl yaşlı insanlarda;
- nəcisin saxlanmaması, sosial təcrid, həyat keyfiyyətinin azalması;
- arıqlama və zəiflik;
- müalicə dayandırıldıqdan sonra tez-tez residivlər.
Mikroskopik kolit yoğun bağırsaq xərçənginin riskini artırmır və bağırsaq divarının daralmasına və ya perforasiyasına adətən səbəb olmur.
Müalicə
Müalicənin məqsədi ishalı dayandırmaq, həyat keyfiyyətini bərpa etmək və residivlərin qarşısını almaqdır. Müalicəni qastroenteroloq xəstəliyin ağırlığına və əvvəlki müalicəyə cavaba görə seçir.
- Təhrikedici amillərin aradan qaldırılması. İshala səbəb ola biləcək dərmanlar həkimlə razılaşdırılaraq dəyişdirilir. Qəbul etdiyiniz dərmanları özbaşına dayandırmayın – bəziləri ürək və ya digər xəstəliklər üçün vacibdir.
- Siqaretdən imtina – müalicənin effektivliyini artırır.
- Lokal təsirli kortikosteroidlər – əsas dərman qrupu. Əsasən bağırsaqda təsir göstərir, sistem yan təsirləri az olur, kəskinləşməni effektiv dayandırır. Tez-tez residivlərdə həkim uzunmüddətli dəstəkləyici kurs təyin edə bilər.
- Simptomatik vasitələr – yüngül formalarda ishalı azaldan preparatlar; yalnız həkimin tövsiyəsi ilə, infeksion ishal istisna edildikdən sonra.
- Ağır və davamlı formalarda – öd turşularını bağlayan preparatlar, immunomodulyatorlar, bioloji müalicə; bu qərarı mütəxəssis verir.
- Cərrahi müalicə – son dərəcə nadir hallarda, bütün dərman üsulları effektsiz olduqda müzakirə edilir.
Qidalanma. Kəskinləşmə dövründə kofeinin, laktozanın, süni şirinləşdiricilərin, alkoqolun, ədviyyatlı və çox yağlı yeməklərin azaldılması ishalı yüngülləşdirə bilər. Kifayət qədər maye, ishal güclü olduqda isə elektrolitli məhlullar qəbul etmək vacibdir. Pəhriz dərman müalicəsini əvəz etmir.
İshal əleyhinə vasitələri və antibiotikləri həkim təyinatı olmadan uzun müddət qəbul etmək olmaz: bu, düzgün diaqnozu gecikdirə və vəziyyəti pisləşdirə bilər.
Profilaktika
Xəstəliyin qarşısını tam almaq mümkün deyil, lakin riski və residivləri azaltmaq olar:
- siqareti tərk etmək;
- ağrıkəsiciləri və digər dərmanları əsassız, uzun müddət qəbul etməmək;
- uzunmüddətli dərman qəbul edərkən həkimlə dövri olaraq onların zəruriliyini müzakirə etmək;
- autoimmun xəstəliklərə, xüsusən çölyak xəstəliyinə vaxtında nəzarət;
- xroniki ishal olduqda özünümüalicə əvəzinə vaxtında müayinədən keçmək;
- diaqnoz qoyulduqdan sonra fərdi olaraq ishalı gücləndirən qidaları müəyyən edib məhdudlaşdırmaq.
Hansı həkimə müraciət etməli
Xroniki sulu ishal olduqda qastroenteroloqa müraciət etmək lazımdır. Kolonoskopiyanı endoskopist, biopsiyanın qiymətləndirilməsini patomorfoloq aparır.
Yadda saxla!
Qansız sulu xroniki ishal, xüsusən əlli yaşdan sonra, kolonoskopiya və biopsiya tələb edir – mikroskopik kolit adi baxışda görünmür.
- Həkimə qəbul etdiyiniz bütün dərmanları bildirin – bəziləri xəstəliyin səbəbi ola bilər.
- Təyin olunan müalicəni həkimin göstərdiyi sxemlə qəbul edin və özbaşına dayandırmayın.
- Siqareti tərk edin – bu, müalicəyə cavabı yaxşılaşdırır.
- Xəstəlik xərçəng riskini artırmır və yaxşı nəzarət olunur.
Suallar və cavablar
Xeyr. Bu, ayrı bir xəstəlikdir: bağırsaqda xoralar olmur, nəcisdə qan olmur və xərçəng riski artmır. Kolonoskopiyada bağırsaq adətən normal görünür, dəyişikliklər yalnız biopsiyada aşkar edilir.
Kofein, laktoza, süni şirinləşdiricilər və ədviyyatlı qidaların azaldılması bəzi pasiyentlərdə ishalı yüngülləşdirir. Lakin pəhriz dərman müalicəsini əvəz etmir və yalnız əlavə tədbir kimi faydalıdır.
Bəli, müalicə kursundan sonra təkrarlanma tez-tez olur. Belə hallarda həkim dəstəkləyici müalicə sxemi təyin edə bilər. Bir çox pasiyentdə zaman keçdikcə xəstəlik sakitləşir.
Bəli, bu xəstəliyin əsas xüsusiyyəti məhz budur. Buna görə xroniki sulu ishalda kolonoskopiya zamanı bağırsaq normal görünsə belə, müxtəlif şöbələrdən biopsiya götürülməlidir. Biopsiya götürülməyibsə, həkimlə təkrar müayinənin zəruriliyini müzakirə edin.
Bəzi hallarda bəli. Proton pompası inhibitorları, qeyri-steroid iltihabəleyhinə preparatlar və bəzi digər dərmanlar mikroskopik kolitə səbəb ola bilər. Dərmanı özbaşına dayandırmayın – həkim onu təhlükəsiz şəkildə dəyişdirmək imkanını qiymətləndirəcək.
Bir çox pasiyentdə müalicədən sonra uzun müddət əlamətsiz dövr başlayır, bəzilərində isə xəstəlik dövri kəskinləşmələrlə davam edir. Düzgün müalicə və təhrikedici amillərin aradan qaldırılması ilə əksər hallarda xəstəliyi yaxşı nəzarətdə saxlamaq mümkündür.
Mövzu üzrə məqalələr
Barrett qida borusu: bu nədir və biz necə kömək edə bilərik?
Barrett qida borusu – qastroezofageal reflyuksun (QÖRX) yaratdığı xroniki qıcıqlanma səbəbindən qida borusunun aşağı şöbəsinin selikli qişasının dəyişdiyi…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Öd kisəsi xəstəlikləri
Xəstənin öd sancıları ilə bağlı həkimə ilk müraciəti hələ onda kəskin prosesin olması demək deyil. Diqqətli müayinə zamanı…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Qıcıqlanmış bağırsaq sindromu
Hər bir insan həyatında ən azı bir dəfə qarında ağrı, qarında köp, nəcisin tezləşməsi və ya qəbizlik, nəcislə…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Babasilin əməliyyatsız müalicəsi: mif, yoxsa reallıq?
Babasil kimi proktoloji xəstəliklər insana az əzab, ağrı və narahatlıq gətirmir. Lakin həkimə müraciət adətən son ana qədər…
İstiqamət: Proktologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
