Qarında ağrı insanın hiss etdiyi ən tez-tez rast gəlinən simptomlardan biridir. Bu səhifədə qarında ağrının səbəbləri, növləri, diaqnostikası, müalicəsi və mümkün ağırlaşmaları, əlaqəli xəstəliklər, hansı həkimə müraciət etmək lazım olduğu və mütəxəssis rəyi barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: Cərrah Ginekoloq Hepatoloq Nefroloq Nevroloq Onkoloq Qastroenteroloq Terapevt Uroloq
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Qarında ağrı insanın hiss etdiyi ən tez-tez rast gəlinən simptomlardan biridir. Zəif ifadə olunmuş ağrını xəstələr adətən diqqətə almır, ciddi problem hesab etmir və dözməyə çalışır və ya diskomfortu aradan qaldırmaq üçün ağrıkəsici içir. Belə yanaşma kifayət qədər təhlükəlidir, çünki qarın boşluğu nahiyəsində yaranan ağrı sindromu ciddi patologiyanın inkişafından xəbər verə bilər. Bundan əlavə, müayinədən əvvəl qəbul edilən ağrıkəsici klinik mənzərəni pozaraq həkimin düzgün diaqnoz qoymasını çətinləşdirə bilər. Bu halda özbaşına müalicə vaxt itkisinə səbəb olur, toxuma və orqanlardakı patoloji prosesi ağırlaşdırır və sağlamlıq, hətta həyat üçün təhlükəli ağırlaşmaların inkişafına şərait yaradır. Yalnız mütəxəssis ətraflı diaqnostika apara, qarında ağrının həqiqi səbəbini müəyyən edə, müalicəni seçib apara bilər.
Növləri
Abdominal ağrı kəskin və ya xroniki ola bilər. Birinci halda o qəflətən yaranır, ikinci halda isə ağrı bir neçə həftə, bəzən isə ay ərzində tədricən inkişaf edir. Xüsusi növə xroniki-residivləşən ağrılar aiddir. Onlar müəyyən müddət özünü büruzə vermir, sonra isə kəskin tutma ilə təzahür edir, sonra isə eyni qəfləti şəkildə keçib gedir. Sakit və kəskin dövrlərin belə növbələşməsi ayda ən azı bir dəfə təkrarlanır.
Qarında ağrının mövcud təsnifatına bir neçə istiqamət daxildir. Ağrı hissləri təzahür xarakterinə, ifadəlilik gücünə, mənşəyinə və lokalizasiyasına görə bölünür.
Təzahür xarakterinə görə qarında ağrının bir neçə tipi ayırd edilir.
- Tonik: tutma zamanı qarın əzələləri güclü gərgindir, əllə müayinədə onların özbaşına yığılması müşahidə olunur, qarında sıxlaşmış sahələr hiss edilir.
- Klonik: əzələ yığılmaları və spazmları boşalma ilə növbələşir.
- Spastik: abdominal ağrı qarını gah sıxan, gah da buraxan tutmalar şəklində təzahür edir.
- Sızıltılı və kəsici (yandırıcı): ac hissini xatırladır;
- Kolikayabənzər: uzun müddət davam edən və ya dalğa şəklində yaranan sancıcı xarakterli ağrı hissləridir.
Lokalizasiyasına görə ağrı sindromu aşağıdakı kimi ola bilər:
- Lokallaşmış, konkret bir nahiyədə (göbəkətrafı, qarnın aşağı hissəsi, sağ və ya sol qabırğaaltı və s.) müşahidə olunan;
- Generallaşmış, qarnın böyük hissəsini əhatə edən.
Mənşəyinə görə ağrının 2 növü ayırd edilir.
- Visseral abdominal ağrı: orta dərəcəli ağrılıq və ya ifadəli diskomfort kimi hiss olunur. Dəqiq lokalizasiyasını müəyyənləşdirmək çətindir, çünki o, başqa orqanların reseptorlarının qıcıqlanmasının əks-sədası kimi yaranır.
- Somatik: öd yollarının, sidik axarlarının, mezenteriumun, qarınpərdənin həssas reseptorlarının qıcıqlanmasının nəticəsidir. Adətən dəqiq lokalizasiyaya malikdir və yüksək intensivliklə xarakterizə olunur.
Uşaqlarda həmçinin ağrı sindromu hər hansı patologiya ilə əlaqəli olmayan və yaranma mexanizmini dəqiq müəyyən etmək mümkün olmayan funksional abdominal ağrı da ayırd edilir.
Səbəbləri
Bu əlamətin yaranması çoxlu səbəb və ilkin şərtlərlə bağlıdır, buna görə mütəxəssisin köməyi olmadan ağrı sindromuna nəyin səbəb olduğunu dəqiq müəyyən etmək mümkün olmayacaq. Yeganə istisna dismenoreya (ağrılı aybaşı) və ya qida zəhərlənməsi ilə əlaqəli ağrılardır. Bu hallarda insanlar qarınlarının niyə ağrıdığını dəqiq bilirlər.
Daha az aydın olan, lakin həkim köməyi tələb edən səbəblərə aiddir:
- Qarın boşluğunun toxuma və ya orqanlarında, böyrəklərdə, çanaq orqanlarında iltihabi proseslər;
- Sidik axarlarında və ya öd kisəsində daşların hərəkəti;
- Infeksiya;
- Sidik, öd axınının pozulması;
- Qarının mexaniki travmaları;
- Qarın boşluğunda törəmələr;
- Bağırsaq işemiyası («qarın qurbağası»);
- Nevroloji pozğunluqlar;
- Bronx-ağciyər sisteminin və ya ürəyin patologiyalarında yaranan yayılan ağrılar.
Qarın ağrısının yaranmasına səbəb ola biləcək risk amillərindən mütəxəssislər aşağıdakıları qeyd edir:
- Irsiyyət;
- Daimi streslər;
- Sinir gərginliyi;
- Güclü qorxu;
- Qurdlar;
- Qidalanma rejiminin pozulması (quru qida, fast-fooddan, qızardılmış və yağlı qidadan həddən artıq istifadə);
- Hipodinamiya (hərəkətsiz həyat tərzi);
- Spirtli içkilərin həddən artıq qəbulu, siqaret çəkmə;
- Dərman vasitələrinin nəzarətsiz qəbulu;
- Zərərli istehsalatda işləmə;
- Autoimmun patologiyalar;
- Qida hazırlanmasında sanitar normalara əməl edilməməsi.
Sadalanan amillər ən müxtəlif daxili orqan patologiyalarının inkişafına səbəb ola bilər ki, bu da birbaşa və ya yayılan qarın ağrısına gətirib çıxarır.
Diaqnostika
Qarında ağrı zamanı diaqnostika xəstədən sorğu aparılması və baxışdan başlayır. Anamnez toplamaq üçün həkimin hisslərin xarakterini, ifadəlilik dərəcəsini, lokalizasiyasını, yaranma müddətini, habelə müşayiət edən xroniki xəstəliklərin olub-olmadığını bilməsi lazımdır. Əlavə olaraq xəstənin təzyiqi və temperaturu ölçülür, qarın və limfa düyünləri əllə müayinə edilir, ürək və ağciyərlərin işi qiymətləndirilir. Toplanmış anamnez əsasında mütəxəssis fərdi diaqnostik müayinə planı seçir. Ona müxtəlif üsullar daxil ola bilər.
Analizlər, qarın boşluğunun KT-si, qastroskopiya (FQDS, EQDS), qarın boşluğunun və retroperitoneal fəzanın MRT-si, irriqoskopiya, kolonoskopiya (FKS), uroqrafiya, EKQ — elektrokardioqrafiya, çanağın USM-i, böyrəklərin USM-i, ürəyin USM-i, qarın boşluğunun rentgeni.
- Laborator diaqnostika: qanın ümumi və biokimyəvi müayinəsi, sidiyin klinik analizi, koproqramma, bədxassəli prosesin markerlərinin qiymətləndirilməsi və s.
- Vəziyyətini qiymətləndirmək üçün qarın boşluğu orqanlarının USM-i, böyrəklərin USM-i, çanaq orqanlarının USM-i;
- Ezofaqoqastroduodenoskopiya: kameralı zond vasitəsilə mədə-bağırsaq traktının yuxarı şöbələrinin müayinəsi.
- Kolonoskopiya: yoğun bağırsağın daxildən müayinəsi.
- Qarın boşluğunun icmal rentgenoqrafiyası, irriqoskopiya, bağırsaqda barium keçidi, ekskretor uroqrafiya və digər kontrastlı şəkillər.
- Diaqnostik laparoskopiya: kiçik deşiklər vasitəsilə qarın boşluğuna optikanın yeridilməsi.
- Qarın boşluğunun KT-si, qarın boşluğunun və retroperitoneal fəzanın MRT-si.
- Ürək xəstəliklərini istisna etmək üçün EKQ, ürəyin USM-i.
Zərurət olduqda müayinəyə müxtəlif ixtisaslar üzrə həkimlər cəlb oluna bilər.
Müalicə
Qarında ağrının müalicəsi planı diaqnostika nəticələrinə əsasən hazırlanır və narahatlığın yaranmasına səbəb olan amildən asılıdır. Bütün klinik hallarda visseral və somatik abdominal ağrının kəsilməsinə yönəlmiş əsas tədbirlərə aiddir:
- Ağır, kəskin, yağlı qidanın məhdudlaşdırıldığı pəhriz;
- Xəstəliyin əlamətlərinin və səbəbinin aradan qaldırılmasına yönəlmiş medikamentoz müalicə;
- Fizioprosedurlar;
- Reabilitasiya dövründə sanatoriya-kurort müalicəsi.
Zərurət olduqda xəstələrə cərrahi yardım göstərilir. Həyat üçün təhlükəli vəziyyətdən söhbət gedirsə, əməliyyatlar təcili qaydada aparılır.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Ağırlaşmalar
Mənfi nəticələr əsasən ağrının nəzərə alınmaması ilə bağlıdır. Vaxtında müalicə olmadan xəstə peritonit, mədə və ya bağırsağın deşilməsi, böyrək blokadası ilə üzləşə bilər. İnfeksiya qonşu orqan və toxumalara yayıla, həmçinin qana keçərək sepsisə səbəb ola bilər. Bədxassəli şişlər müalicəsiz böyüməyə və limfa düyünlərinə, uzaq orqanlara metastaz verməyə başlayır.
Hansı həkimə müraciət etməli
Qarında ağrı yarandıqda ilk növbədə terapevtə (uşaqlarda — pediatra) müraciət etmək lazımdır. Baxış keçirib ilkin diaqnoz qoyduqdan sonra mütəxəssis müalicə kursu təyin edəcək və ya başqa profilli həkimə yönləndirəcək. Abdominal ağrının səbəbini axtarmaq, diferensial diaqnoz qoymaq, təcili yardım göstərmək və müalicə planı tərtib etmək müxtəlif mütəxəssislərin işi ola bilər.
Qastroenteroloq, terapevt, pediatr, nevroloq, uroloq, nefroloq, hepatoloq, ginekoloq, cərrah, onkoloq.
Yadda saxla!
Qarın ağrısı məkrli və çoxşaxəlidir. Adətən insan hesab edir ki, ağrı sindromu nə qədər güclüdürsə, ona səbəb olan xəstəlik də bir o qədər təhlükəlidir. Qarın ağrısı halında isə çox vaxt tamamilə başqa mənzərə olur. Təhlükəli xəstəliyi müşayiət edən ağrı uzun müddət zəif nəzərə çarpır və yalnız daxili orqanlarda geri dönməz dəyişikliklər baş verdikdən sonra üzə çıxır. Sağlamlıq və həyat üçün təhlükəli nəticələrin qarşısını almaq üçün istənilən növ qarın ağrısında həkimə müraciət etmək lazımdır. Ağrı qəfil və çox şiddətli yarandıqda, huşun itməsi, dayanmayan qanaxma müşahidə olunduqda isə dərhal təcili yardım çağırmaq lazımdır — bu, kəskin qarın vəziyyətinin əlaməti ola bilər. Qarın ağrısının qarşısının alınmasında profilaktikanın da az əhəmiyyəti yoxdur. Əsas profilaktik tədbirlərə qidalanma rejiminin normallaşdırılması, zərərli vərdişlərin aradan qaldırılması, sinir yorğunluğuna nəzarət, habelə həkimdə müntəzəm profilaktik müayinələr aiddir.
Suallar və cavablar
Sağ tərəfdəki ağrı qara ciyərin mümkün zədələnməsindən xəbər verir, sol tərəfdəki narahatlıq dalaq və ya mədəaltı vəzi ilə bağlı problemə işarə edir, yuxarı hissədəki ağrı isə mədə, hepatobiliar sistem xəstəliklərinə və ya nadir hallarda miokard infarktının qarın formasına işarə edə bilər.
Belə simptomatika çox güman ki, həzm, qadın reproduktiv orqanları və ya böyrəklərlə bağlı problemə işarə edir. Narahatlıqdan qurtulmaq üçün həkimə müraciət etmək, səbəbi müəyyən etmək üçün diaqnostikadan keçmək və onu aradan qaldırmaq üçün tədbir görmək lazımdır.
