Miokardın hipertrofiyası — ürək divarının qalınlığının artmasıdır və bu, ürəyin işinin xroniki yüklənməsi şəraitində yüksəlmiş təzyiq və/və ya böyük həcmdə qan nəticəsində inkişaf edir. Bununla əlaqədar yaranan ürək əzələsinin struktur-funksional dəyişiklikləri oyanma impulsunun formalaşmasını və keçirilməsini pozur.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Hipertrofik kardiomiopatiya
- HKM
Xəstəlik haqqında
Hipertrofik kardiomiopatiya (HKM) ürək əzələsinin xəstəliklərinə aiddir və mədəcik divarının bir və ya bir neçə sahəsinin kütləvi qalınlaşması ilə xarakterizə olunur. HKM-li şəxsdə ürəyin sərbəst divarının və ya, daha çox, mədəciklərarası arakəsmənin qalınlığı 1,5 sm-dən çox olur, halbuki normada bu, 1 sm-dən artıq olmamalıdır. Miokard hipertrofiyası diaqnozunun qoyulması üçün vacib şərtlərdən biri pasiyentdə ürək qapaq qüsurlarının və ya arterial hipertenziyanın (xroniki yüksəlmiş təzyiqin) olmaması hesab olunur. Yetkin əhali arasında bu patologiya təxminən hər 500 nəfərdən 1-də diaqnoz olunur və onların arasında kişilər qadınlardan 2-3 dəfə çoxdur.
Səbəbləri
Sol mədəcik hipertrofiyasının səbəbləri genetik qüsurlarla qismən əlaqəlidir, buna görə də bəzən irsi yolla ötürülə bilər. Patologiyanın inkişafını provokasiya edə bilən əsas predispozan amillərə aşağıdakılar aiddir:
- Stress;
- Piylənmə;
- Aortal stenoz;
- Böyrək arteriyasının daralması;
- Yüksək qan təzyiqi;
- Mitral qapağın fəaliyyətində pozğunluqlar;
- Fizioloji SMLH ilə idmançı ürəyi;
- Aortanın koarktasiyası, onun ayrı-ayrı sahələrinin anadangəlmə daralması;
- Tənəffüs sisteminin infeksion və somatik xəstəlikləri;
- Ürəyin infiltrativ prosesləri (məsələn, Danon xəstəliyi, amiloidoz).
Təsnifat
HKM-nin lokalizasiyasına uyğun olaraq sağ və sol mədəciklərin hipertrofik kardiomiopatiyası fərqləndirilir. Sonuncu isə öz növbəsində 2 növə bölünür:
- Asimmetrik, ən çox rast gəlinən;
- Simmetrik (konsentrik), bütün klinik halların təxminən 30%-ni təşkil edən.
Sol mədəciyin boşluğunda sistolik təzyiq qradientinin (fərqinin) mövcudluğunu nəzərə alaraq, SMMH qeyri-obstruktiv və obstruktiv komponentli olaraq fərqləndirilir. Adətən sol mədəciyin çıxış traktında yaranan obstruksiya, mitral qapaq aparatında və papillyar əzələlərdə morfoloji dəyişikliklər kimi, patologiyanın mümkün klinik-morfoloji təzahürlərindən biri hesab olunur. Sol mədəciyin simmetrik hipertrofiya tipi qeyri-obstruktivdir, asimmetrik tip isə hər iki komponentə malik ola bilər.
Miokardın qalınlaşmasının ifadə dərəcəsindən asılı olaraq hipertrofiya aşağıdakılara bölünür:
- Mülayim (1,5-2 sm);
- Orta (2,1-2,5 sm);
- İfadəli (2,5 sm-dən çox).
Klinik-fizioloji təsnifata görə HKM-nin dörd mərhələsi fərqləndirilir.
- Sol mədəciyin çıxış traktında təzyiq qradienti 25 mm c.st.-dən artıq olmur, klinik simptomatika yoxdur.
- Təzyiq qradienti 36 mm c.st.-yə qədər artır, insan fiziki yük zamanı ümumi vəziyyətdə mənfi dəyişiklikləri hiss etməyə başlayır.
- Təzyiq qradienti 44 mm c.st.-yə qədər artır, istirahət vəziyyətində təngnəfəslik, stenokardiya yaranır.
- Təzyiq qradienti 80 mm c.st.-dən artıq olur, hemodinamikada ifadəli pozğunluqlar meydana çıxır, təcili tibbi yardım göstərilmədikdə ürək fəaliyyətinin qəfil dayanması və ölümcül nəticə mümkündür.
Klinik mənzərə
Simptomların ifadə dərəcəsi SMMH-nin inkişaf mərhələsindən asılıdır. Patologiya bir neçə onillik ərzində proqressivləşə bilər, bu zaman ilkin mərhələlərdə insanı yalnız yüngül narahatlıq narahat edirsə, xəstəliyin sonunda həyat üçün ciddi təhlükə yaranır.
Bundan əlavə, kardioloji patologiya onun inkişaf səbəbindən asılı olaraq müxtəlif şəkildə təzahür edir. Əksər hallarda sol mədəcik miokardının hipertrofiyası üçün qeyri-spesifik əlamətlər xarakterikdir:
- Sol qola və kürəyə yayılan döş arxası nahiyədə ağrı;
- Əhəmiyyətli fiziki yüklərə dözümsüzlük;
- Gec mərhələlərdə huş itirmə;
- Təzyiqin davamlı yüksəlməsi;
- Ifadəli təngnəfəslik;
- Stenokardiya;
- Aritmiya.
Ümumi vəziyyətin pisləşməsi, zəiflik tutmaları, başgicəllənmə, yuxu pozğunluqları mütəxəssislər tərəfindən ürəyin böyümüş ölçülərinə görə onun tənəffüs orqanları və damarların ötürə biləcəyindən daha çox oksigenə ehtiyac duyması ilə izah olunur.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Patologiyanı aşkar etməyə və diaqnozu dəqiqləşdirməyə imkan verən diaqnostik tədbirlər əsasən instrumental üsullarla aparılır. Bu xəstəlikdə laborator tədqiqatlar yardımçı xarakter daşıyır. Müayinə aşağıdakıları əhatə edir:
- Şikayətlərin və anamnezin toplanması;
- Auskultasiya, ürək tonlarının dinlənilməsi;
- Arterial təzyiqin və ÜDÇ-nin ölçülməsi;
- Sutkalıq monitorinq, yuxarıda göstərilən göstəricilərin 24 saat ərzində ölçülməsi;
- Elektrokardioqrafiya ürək funksiyasının qorunma dərəcəsini dəqiqləşdirmək üçün;
- ExoKQ problemin erkən aşkarlanması, qüsurun xarakterinin və onun proqressiyası perspektivlərinin proqnozunun müəyyən edilməsi üçün.
Əlavə olaraq, göstərişlərə əsasən, təyin oluna bilər:
- Doppleroqrafiya;
- Izotop rentgenoqrafiyası;
- Holter monitorinqi;
- Maqnit-rezonans tomoqrafiyası;
- Aortanın dupleks skan edilməsi.
Əgər ürək-damar patologiyalarını aşkar etmək mümkün olmursa, pasiyentə onkoloq, genetik və endokrinoloq tərəfindən konsultasiya və müayinə keçmək tövsiyə olunur. Bu profillərə malik mütəxəssislərin diaqnostikada iştirakı patologiyanın ürəkdənkənar səbəblərini təsdiqləməyə və ya istisna etməyə imkan verir.
Müalicə
Bu patologiyanın müalicəsində iki istiqamət mövcuddur:
- Xəstəliyin proqressiyasının qarşısının alınması;
- Miokardın qalınlığının və boşluqların normal ölçülərə qayıtması ilə miokardın bərpasına cəhd.
Bu məqsədlə konservativ terapiya və cərrahi müdaxilə tətbiq oluna bilər.
Əksər hallarda LVH-nin müalicəsi həkim tərəfindən təyin edilmiş dərmanların daimi, çox vaxt ömürlük, qəbulu ilə aparılmalıdır. Dərman vasitələri kardioprotektiv təsirə malikdir (miokard toxumalarını destruksiyadan qoruyur) və əsas xəstəliyin inkişafını dayandırır. Müalicə kursu zamanı pasiyentlərə aşağıdakılar təyin oluna bilər:
- ACE inhibitorları; çoxsaylı tədqiqatların göstərişlərinə əsasən, bu dərman qrupu arterial təzyiqi effektiv şəkildə normallaşdırır və sol mədəciyin divarının qalınlığını azaldır;
- Beta-blokatorlar; bu dərman vasitələri miokardı «rahatlaşdırır», ürək döyüntülərinin tezliyini azaldır və ürəyə ön və arxa yükü azaldır;
- Nitratlar; bu qrupdan olan preparatlar damarları genişləndirir, lakin obstruktiv hipertrofik kardiomiopatiyada obstruksiyanı artıra bildiyi üçün əks-göstərişdir, digər hallarda isə yalnız həkimin qərarı ilə tətbiq edilir;
- Sidikqovucu preparatlar; onlar da ürək əzələsinə düşən yükü azaldır, lakin əsasən pasiyentdə yanaşı kardiopatologiyalar və XÜSN-in inkişafı olduqda təyin edilirlər.
Cərrahi müalicə
Əgər dərman terapiyası nəticə göstərmirsə, cərrahi müdaxilə tələb olunur. O, hipertrofiyanın inkişafına gətirib çıxarmış deformasiya-ların aradan qaldırılmasına yönəldilir:
- Aortanın stentləşdirilməsi; o, çoxlu sayda aterosklerotik lövhələr aşkar edildikdə təyin olunur; əməliyyat dekompensasiya mərhələsində aparılır;
- Qapaqların protezləşdirilməsi; əməliyyat zədələnmiş mitral qapağın dəyişdirilməsindən ibarətdir.
Əməliyyat təyin edilməzdən əvvəl həkim cərrahi müdaxiləyə ehtiyacla əks-göstərişlərin nisbətini qiymətləndirir.
Reabilitasiya
Ürək əməliyyatından sonra tamhüquqlu bərpa dövrü zəruridir. Əsas tövsiyələri hər bir pasiyentə evə buraxılmadan əvvəl müalicə həkimi verir. Lakin bir sıra ümumi məsləhətlər də mövcuddur. Bunlara aiddir:
- Müalicəvi pəhrizə riayət etmək;
- Fiziki yüklənmələri azaltmaq;
- Spirtli içkilərdən və siqaretdən tam imtina;
- Açıq havada keçirilən vaxtın artırılması.
Tam hüquqlu reabilitasiya pasiyentə aparılmış müalicədən sonra daha tez bərpa olunmaq imkanı verəcək.
Profilaktika
Miokard hipertrofiyasının profilaktikası üçün aşağıdakı prinsiplərə riayət etmək tövsiyə olunur:
- Zərərli vərdişlərdən imtina etmək;
- Həddindən artıq fiziki yüklənmələri istisna etmək;
- Arterial təzyiqin, bədən çəkisinin normallaşdırılması;
- Rasionda heyvani yağların azaldılması ilə balanslaşdırılmış qidalanma;
- Skrininq müayinələrinin aparılması üçün sistematik olaraq kardioloqa müraciət etmək.
Yadda saxla!
SMLH-nin təhlükəsi ondadır ki, onun proqressiv xarakteri var. Əgər ilk simptomlara məhəl qoyulmasa və vaxtında müalicə aparılmasa, ürəyin sol mədəciyinin hipertrofiyası təhlükəli nəticələrə gətirib çıxara bilər. Tibbi yardım olmadan uzun müddət davam edən patoloji ən ağır xroniki ürək çatışmazlığına səbəb olur. Ağır formada XÜÇ-dən əziyyət çəkən insan ev daxilində normal hərəkət edə və sadə məişət işlərini yerinə yetirə bilmir, küçəyə çıxmaqdan isə danışmağa dəyməz. Hətta adi ayaqqabı bağlarını bağlamaq belə onun üçün güclü təngnəfəslik səbəbindən problemə çevrilir.
Sol mədəciyin miokard hipertrofiyasının son mərhələlərində həyat üçün təhlükə yaradan ağırlaşmalar inkişaf edir: insult, infarkt, bədən üzrə geniş ödemlər, anasarka ilə müşayiət olunan (bədənin müxtəlif boşluqlarında maye toplanması ilə birləşən dərialtı piy toxumasının generalizə olunmuş ödemi). Belə nəticələrin inkişafının qarşısını almaq yalnız mütəxəssisə vaxtında müraciət etməklə və müalicə zamanı onun bütün tövsiyələrini yerinə yetirməklə mümkündür.
Əlaqəli Xəstəliklər
- Aortanın koarktasiyası
- Dilatasion kardiomiopatiya
- Açıq arterial axacaq
- Açıq oval pəncərə
- Ağciyər arteriyasının tromboemboliyası
- Ağciyər hipertenziyası
- Ağciyər ödemi
- Ailəvi hiperxolesterinemiya
- Aorta anevrizması
- Aorta qapağı çatışmazlığı
- Aortal stenoz
- Aortanın laylanması
- Arterial hipotenziya
- Arteriyaların stenozu
- Ateroskleroz
Suallar və cavablar
Bu, ürək əzələsinin patoloji qalınlaşmasıdır və ürəyin fəaliyyətinin pozulmasına səbəb olur.
Müalicə olmadıqda, ölümcül nəticə beş il ərzində baş verə bilər. Bu proqnoz xüsusilə gənc pasiyentlər üçün vacibdir.
Mövzu üzrə məqalələr
Piylənmə zamanı arterial hipertoniya və obstruktiv yuxu apnoesi sindromu
Piylənmə ilə xarici tənəffüs funksiyasının bütöv bir sıra pozğunluqları bağlıdır. Artıq bədən çəkisi olan şəxslərdə ağciyər ventilyasiyasına tələbat…
İstiqamət: Kardiologiya / Somnologiya
Arterial hipertoniya
Arterial hipertoniya (AH) – ürəyin və damarların ən geniş yayılmış xəstəliklərindən biridir. Xəstələrin əksəriyyəti müəyyən vaxta qədər xəstə…
İstiqamət: Kardiologiya
Hipertoniya xəstəliyinin müalicəsi
Hipertoniya xəstəliyi arterial təzyiqin yüksəlməsi ilə xarakterizə olunan ürək-damar sisteminin xəstəliyidir. Təzahürlər əsasən beyin damarlarının (baş ağrıları, başgicəllənmə,…
İstiqamət: Kardiologiya
Prehipertoniya (sərhəd hipertenziyası)
Prehipertoniya — «sərhəddə» olan vəziyyətdir: təzyiq artıq tam normal deyil, lakin klinik ifadə olunmuş hipertoniyaya hələ çatmayıb. Müasir…
İstiqamət: Kardiologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
