Onurğanın qeyri-sabitliyi — səbəbi, klinik əlamətləri və ağırlıq dərəcəsinə uyğun fərdi diaqnostika və müalicə tələb edən tibbi vəziyyətdir.

Yayımlanma tarixi: 21.09.2026

Xəstəlik haqqında

Bel fəqərələri, disklər və onurğa kanalı; fəqərə (sxem). Mənbə: Servier Medical Art, CC BY 4.0

Onurğanın qeyri-sabitliyi – onurğa sütununun müəyyən hissəsinin artmış hərəkətliliyi ilə xarakterizə olunan patoloji vəziyyətdir. Patologiya müxtəlif səbəblərdən yarana bilər: bağların dartılması, əzələ korsetinin zəifliyi, fəqərəarası disklərin degenerativ dəyişiklikləri və s. səbəbindən.

Xəstəliklə üzləşən pasiyent boyun, döş və ya bel onurğasında güclü ağrıdan, həmçinin bel əzələlərinin gərginliyindən və baş ağrılarından şikayətlənir. Ağrı sindromu yüklənmə və hərəkət zamanı fəqərələrin patoloji yerdəyişməsi (irəli və ya geri sürüşməsi) və bu zaman sinir köklərinin sıxılması ilə bağlıdır.

Səbəbləri

Onurğanın qeyri-sabitliyinin səbəbləri

Onurğanın artmış hərəkətliliyi anadangəlmə və ya qazanılmış vəziyyət ola bilər. Birinci halda xəstəlik uşağın oynaq-bağ aparatının zəifliyi və ya inkişafdan qalması nəticəsində (məsələn, birləşdirici toxuma displaziyasında) inkişaf edir.

Onurğanın qazanılmış qeyri-sabitliyinin əsas səbəbləri:

Fon xəstəliklərinin mövcudluğu. Xəstəliyə tez-tez osteoxondroz, kifoz, lordoz, skolioz və onurğa sütununun digər patologiyaları müşayiət edir.
Müxtəlif mənşəli bel travmaları. Onurğa travmaları ən çox yol-nəqliyyat hadisələri və idmanla məşğul olma nəticəsində yaranır.
Cərrahi müdaxilələr. Onurğa və onurğa beyni üzərində uğursuz aparılmış əməliyyatlar, həmçinin əməliyyatdan sonrakı rejimin pozulması onurğanın patologiyalarına, o cümlədən qeyri-sabitliyə səbəb ola bilər.
Yaşla bağlı dəyişikliklər. Onurğa sütununun toxumalarında degenerativ-distrofik dəyişikliklər orqanizmin qocalmasının təbii nəticəsidir. Toxumaların deqradasiya prosesini dayandırmaq üçün onurğaya həddindən artıq yüklənmədən qaçmaq, mövcud sümük-oynaq sistemi xəstəliklərini vaxtında müalicə etmək, həmçinin terapevt, nevroloq və digər profilli mütəxəssislərdə mütəmadi profilaktik müayinələrdən keçmək lazımdır.

Təsnifat

Müasir tibbdə onurğanın qeyri-sabitliyinin 4 növünü ayırmaq qəbul edilmişdir:

Degenerativ qeyri-sabitlik – fəqərələrdə və fəqərəarası disklərdə degenerativ-distrofik dəyişikliklərin nəticəsidir. Bu patologiyada diskin fraqmentasiyası və fibroz qişanın dağılması baş verir. Əksər hallarda xəstəliyə osteoxondroz və onurğanın digər xəstəlikləri müşayiət edir.
Displastik qeyri-sabitlik – displastik sindrom fonunda yaranır. Patoloji dəyişikliklər fəqərələrə, fəqərəarası disklərə, onurğanın bağlarına və oynaqlarına təsir edə bilər. Displaziya müxtəlif xarakter daşıyır. Bəzi pasiyentlərdə fəqərəarası disklərin daralması müşahidə olunur, digərlərində isə – pulpoz nüvənin anatomik cəhətdən düzgün olmayan vəziyyəti və ya onun ölçülərinin kiçilməsi və s.
Əməliyyatdansonrakı qeyri-sabitlik – cərrahi müdaxilə zamanı fəqərələrin zədələnməsi (əməliyyatın keyfiyyətinin pozulması zamanı) və ya reabilitasiya dövründə (pasiyent tərəfindən əməliyyatdan sonrakı bərpa qaydalarına riayət edilmədikdə) meydana çıxır.
Posttravmatik qeyri-sabitlik – onurğanın şöbələrinə travmatik təsir zamanı yaranır. Travmalar qəzalar, idmanla məşğul olma, yıxılma zamanı meydana çıxa bilər. Körpələrdə bu növ qeyri-sabitlik doğuş travması nəticəsində inkişaf edə bilər.

Klinik mənzərə

Onurğanın qeyri-sabitliyinin əsas əlamətləri

Onurğanın qeyri-sabitliyinin klinik mənzərəsi birbaşa zədələnmənin lokalizasiya yerindən və xəstəliyin ağırlıq dərəcəsindən asılıdır. Ən xarakterik simptom – fiziki yüklənmə, baş və gövdənin dönmələri, əyilmələr və uzun müddət bir vəziyyətdə qalma (məsələn, kompüter arxasında oturarkən) zamanı güclənən intensiv ağrıdır. Bundan əlavə aşağıdakı təzahürlər yarana bilər:

ağırlıq hissi, onurğada «sərtlik»;
əzələ spazmları;
əzələ atrofiyası;
hərəkət zamanı xarakterik xırçıltı;
onurğanın müəyyən şöbələrinin hərəkətliliyinin itirilməsi;
həssaslığın pozulması, bədən sahələrinin uyuşması;
baş ağrıları, miqren;
başgicəllənmə;
ürəkbulanma tutmaları;
görmə kəskinliyinin azalması;
qulaqlarda küy;
(xəstəliyin uzunmüddətli gedişində) məcburi vəziyyət.

Bundan əlavə patologiyaya tez-tez yuxu pozğunluqları da müşayiət edir. İnsan çarpayıda rahat yerləşə bilmir, ağrı tutmalarından oyanır. Çox vaxt onurğanın qeyri-sabitliyinə fəqərələrin yerdəyişməsi və onurğa sütununun patoloji əyriliklərinin əmələ gəlməsi müşayiət edir. Bundan əlavə onurğanın qeyri-sabitliyi zamanı artmış əzələ tonusu qeyd olunur. Tez-tez həddindən artıq gərginləşmə səbəbindən əzələlər yorulur və zaman keçdikcə zəifləyir. Əzələlər əl ilə yoxlanılarkən pasiyent ağrı hiss edə bilər.

Xəstəliyin simptomları

Boyun ağrısı

Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?

Özünüzü müalicə etməyin

Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
Mütləq həkimə müraciət edin

Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
Müalicəni təxirə salmayın

İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103

Diaqnostika

Onurğanın qeyri-sabitliyinin diaqnostikası

Onurğanın qeyri-sabitliyi əksər hallarda tək bir xəstəlik olmayıb, digər sümük-əzələ və nevroloji pozğunluqlarla birlikdə keçdiyi üçün xəstəlik diqqətli differensial diaqnostika tələb edir. İlkin qəbulda həkim pasiyentdən xəstəliyə xas simptomların mövcudluğu barədə soruşur, həmçinin zədələnmənin lokalizasiyasını müəyyən etmək məqsədilə onurğanın şöbələrinin palpasiyasını (əllə yoxlanılmasını) aparır.

Müxtəlif xarakterli bel ağrıları, əzələ spazmları və nevralgik təzahürlər olduqda pasiyent instrumental müayinələrə göndərilir:

Rentgenoqrafiya. Rentgen şüaları ilə skan etmə və funksional sınaqlar sayəsində həkim fəqərələrin yerdəyişməsinin mövcudluğunu müəyyən edə və seqmentin patoloji hərəkətliliyinin əlamətlərini aşkar edə bilər.
MRT və KT. Maqnit-rezonans və kompüter tomoqrafiyası fəqərəarası disklərdə patologiyaların, həmçinin yumşaq toxumaların zədələnmələrinin mövcudluğunu müəyyən etməyə kömək edir.

Aparılmış müayinələrin nəticələri mütəxəssisə xəstəliyin gedişinin xüsusiyyətlərini anlamağa və konkret halda ən optimal müalicəni seçməyə imkan verir.

Müalicə

Onurğanın qeyri-sabitliyinin müalicə istiqamətləri

Müalicə üsulları

Onurğanın qeyri-sabitliyinin müalicəsində tətbiq edilən üsullar xəstəliyin mərhələsindən və orqanizmdə müşayiətedici pozğunluqların mövcudluğundan asılıdır. Patologiyanın aradan qaldırılmasının ən sürətli və effektiv üsulu cərrahi müdaxilədir. Lakin xəstəliyin gedişinin ilkin mərhələlərində konservativ müalicə üsulları da tətbiq edilə bilər.

Konservativ müalicə

Konservativ üsullarla müalicə onurğa patologiyasının medikamentoz vasitələr və fizioterapevtik prosedurların köməyi ilə aradan qaldırılmasını nəzərdə tutur. Konservativ terapiya ağrı sindromunun aradan qaldırılmasına, iltihabın azaldılmasına və toxumaların şişkinliyinin azaldılmasına yönəlib.

Bunun üçün pasiyentə təyin edilir:

analgetiklər;
spazmolitiklər;
miorelaksantlar;
qeyri-steroid iltihabəleyhinə vasitələr;
qlükokortikoidlər;
xondroprotektorlar.

Dərmanların qəbulundan əlavə, onurğa sütunu patologiyalarının müalicəsində fizioterapiya üsulları da özünü yaxşı göstərib:

elektroforez;
maqnitoterapiya;
ultrasəs müalicəsi;
iynə-refleksoterapiya;
manual terapiya;
masaj.

Cərrahi müalicə

Onurğanın qeyri-sabitliyinin aradan qaldırılmasının ən radikal üsulu cərrahi müdaxilədir. Aparılan əməliyyatın əsas vəzifəsi xüsusi implantların köməyi ilə onurğa seqmentlərinin sabitliyini yaratmaqdır.

Bunun üçün pasiyentə konkret şəxsin onurğasının anatomik xüsusiyyətləri nəzərə alınmaqla fərdi hazırlanmış sabitləşdirici implantlar quraşdırılır. Quraşdırılmış implantlar zədələnmiş seqmenti sabitləşdirir (bu seqmentdə hərəkəti məhdudlaşdırır) və fəqərələrin patoloji yerdəyişmələrinin qarşısını alır.

Cərrahi müalicə əksər hallarda ağrını azaldır və seqmentin sabitliyini bərpa edir; nəticəni möhkəmləndirmək üçün reabilitasiya və həkimin tövsiyələrinə əməl etmək vacibdir.

Reabilitasiya

Pasiyentin sağalma müddəti və özünü hiss etməsi aparılan müalicənin keyfiyyətindən başqa, bərpa dövründə şəxsin özünün davranışından da asılıdır.

Əməliyyatdan sonrakı dövrdə aşağıdakı qaydalara riayət etmək lazımdır:

Əməliyyatdan sonrakı ilk 5-7 gün ərzində belin gərginləşməsinə yol verməmək.
2 ay müddətinə ağırlıq qaldırmağı və güclü fiziki yüklənmələri istisna etmək.
Həkimin təyinatına əsasən dəstəkləyici korset taxmaq.
Uzun müddət bir vəziyyətdə qalmaqdan çəkinmək.

Gec bərpa dövründə reabilitoloq həkim tərəfindən fərdi hazırlanmış gimnastika məşqləri sağalma müddətini sürətləndirməyə kömək edəcək.

Profilaktika

Onurğanın qeyri-sabitliyinin profilaktikası

Onurğanın qeyri-sabitliyinin yaranmasının qarşısını almaq üçün profilaktik tədbirlər həyata keçirmək lazımdır:

Belin əzələ korsetini möhkəmləndirmək – idmanla məşğul olmaq (fitnes, gimnastika, yoqa, pilates, üzgüçülük əla uyğun gələr), gündəlik piyada gəzintilər etmək.
Oturaq işdə belini düz saxlamaq, kresonun söykənəcəyinə söykənmək, mütəmadi yüngül hərəkətlər etmək.
Qidalanmaya nəzarət etmək – rasiona vitamin və mikroelementlərlə zəngin məhsullar (təzə tərəvəz, meyvə və yaşıllıq, süd məhsulları, balıq) daxil etmək.
Zərərli vərdişlərdən imtina etmək.
Həddindən artıq fiziki yüklənmələrdən çəkinmək. Böyük çəkiləri qaldırmamağa çalışmaq.

Yadda saxla!

Onurğanın qeyri-sabitliyi haqqında çoxları eşidib, lakin hamı bu vəziyyətə lazımi əhəmiyyət vermir. Onurğanın qeyri-sabitliyi ciddi patologiyadır və müalicə edilmədikdə düzəlməz nəticələrə səbəb ola bilər.

Onurğa yaxşı hərəkətliliyə malikdir, o, çətinlik çəkmədən əyilə və düzələ bilir, müxtəlif tərəflərə dönə bilir. Bu cür hərəkətlilik – bir çox struktur elementlərin: fəqərəarası disklərin, bağların, əzələlərin və oynaqların fasiləsiz işinin nəticəsidir. Lakin bir sıra amillərin nəticəsində fəqərələr həddindən artıq hərəkətlilik qazana bilər – bu da məhz onurğanın qeyri-sabitliyidir.

İnkişaf edən patologiya nəticəsində onurğa strukturlarının əlaqələndirilmiş işi pozulur, fəqərələrin yerdəyişməsi baş verir, onurğa deformasiyaya uğramağa və patoloji əyilməyə başlayır. Sərbəst yerdəyişən fəqərələr qonşu toxuma və orqanlara təsir edir: venaları və arteriyaları sıxaraq, bununla da həyati vacib orqanlara oksigen və qida maddələrinin axınını dayandırır, sinir köklərinə toxunaraq dözülməz ağrı, başgicəllənmə və ürəkbulanma tutmalarına səbəb olur. Damarlara olan təzyiq beyin qan dövranının davamlı pozğunluqlarına gətirib çıxara bilər: xəstədə kəllədaxili hipertenziya, insult inkişaf edə bilər.

Bununla əlaqədar olaraq onurğanın qeyri-sabitliyinə ilk şübhələr yarandıqda belə həkim məsləhətinə müraciət etmək son dərəcə vacibdir.

Vertebrologiya üzrə xəstəliklər

Konsultasiya alın

Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.

Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:

*1103

Onurğanın qeyri-sabitliyi