Faset oynaq sindromu onurğanın faset oynaqlarından qaynaqlanan mexaniki ağrı sindromudur. Ağrı çox vaxt hərəkət və onurğanın ekstansiyası ilə güclənir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Faset artropatiyası
- zigapofizial oynaq sindromu
Xəstəlik haqqında
Qarın tərəfdən fəqərələr bir-biri ilə elastik disklər vasitəsilə birləşir, xarici tərəfdən isə onları cüt faset oynaqları birləşdirir. Bu birləşmələr onurğanın hərəkətliliyini, onun əyilməsini, açılmasını və dönmələrini təmin edir. Bundan əlavə, onlar zərbələri və vibrasiyanı amortizasiya edir.
Normada, disklər salamat olduqda, yükün əsas hissəsi onurğa sütununun ön şöbəsinə düşür, faset oynaqları isə onun kiçik bir hissəsini öz üzərinə götürür. Disklərin zədələnməsi və nazikləşməsi zamanı fəqərələr arasındakı məsafə azalır, diqqət mərkəzi arxa şöbəyə yerini dəyişir. Birləşmələr yükün xeyli böyük hissəsini daşımalı olur. Nəticədə qığırdağın degenerasiyası, ətrafdakı kapsulların dartılması, yarımçıxıqlar, sümük törəmələrinin (osteofitlərin) formalaşması başlayır.
Zədələnmiş strukturlardan çıxan impulslar onları əhatə edən bağları və əzələləri refleks şəkildə gərginləşməyə məcbur edir. Nəticədə ağrını daha da ağırlaşdıran əzələ-tonik sindrom inkişaf edir. Problem ən çox bel şöbəsində, daha nadir hallarda boyun və döş şöbələrində yaranır.
Səbəbləri
Onurğanın faset oynaqları sindromunun inkişaf səbəbləri:
- onurğa disklərinin quruluşunda yaşla bağlı degenerativ dəyişikliklər – nazikləşmə, elastikliyin itirilməsi;
- oturaq iş: bir qədər önə əyilmiş başla qambar bel – ofis işçiləri, sürücülər, tikişçilər üçün onurğa baxımından tipik qeyri-fizioloji vəziyyət; əzələ tonusunun pozulmasına səbəb olur;
- oynaq tropizmi – faset oynaqlarının asimmetrik yerləşməsi şəklində anadangəlmə anomaliyalar;
- onurğanın əyriliyi, hiperlordoz;
- belin qamçı zədələnmələri, ağır fiziki iş.
Provokasiyaedici amillər piylənmə, hərəkətsiz həyat tərzi, həmçinin qığırdaq və sümük toxumasının vəziyyətinə təsir edən sistem xəstəlikləridir.
Təsnifat
Səbəblərindən asılı olaraq sindromun iki tipi ayırd edilir: distrofik-destruktiv və iltihabi-destruktiv. Birinci halda patologiya dayaq-hərəkət aparatının anadangəlmə və qazanılmış qüsurları fonunda inkişaf edir. Faset oynağı mexaniki yükün təsiri altında zərər çəkir.
İltihabi-destruktiv sindrom artroz, artrit, o cümlədən revmatoid artrit fonunda yaranır. Oynaq patoloji biokimyəvi proseslər, normal metabolizmin pozulması, iltihabi reaksiyaların təsiri nəticəsində dağılır.
Klinik mənzərə
Patologiyanın xarakterik əlamətləri:
- faset oynaqlarının maksimal yükləndiyi onurğanın dönmələri və açılması zamanı ağrının yaranması;
- statik vəziyyətdə və günün sonuna doğru hisslərin güclənməsi;
- səhər sərtliyi, yataqdan qalxdıqdan sonra bir saat ərzində belin hərəkətliliyinin məhdudlaşması;
- onurğanın qızdırılmasından sonra ağrının azalması.
Əgər ayaqları bir az əyib düz səth üzərində uzansa, diskomfort tamamilə keçir.
Sindrom kəskinləşmələr şəklində təzahür edir, bu zaman onurğanın hərəkətliliyi azalır. Bəzi xəstələr hərəkət zamanı xırtıltı hiss etdiklərini qeyd edirlər. Ağrı orta dərəcəlidir, sinir köklərinin sıxılmasında olduğu kimi intensiv deyil. Onun aradan qaldırılmasından sonra diskomfort hissi 1-3 ay ərzində davam edir.
Onurğanın müxtəlif şöbələrində faset oynaqlarının zədələnməsi zamanı ağrının irradiasiya zonaları:
- boyun şöbəsi: çiyin qurşağına, dirsəyə qədər qola;
- bel şöbəsinin yuxarı hissəsi: döş sümüyünün aşağı hissəsinə və böyürlərə;
- belin aşağı nahiyəsi: qurumsağa, budaşırı oynağa, qasıq nahiyəsinə.
Sinir köklərinin sıxılması əlamətləri – əzələ zəifliyi, barmaqların uyuşması, hərəkət funksiyasının pozulması müşahidə edilmir.
Ağrı hər kəskinləşmə ilə güclənir, tutmalar uzanır. Zamanla o daimi xarakter alır. Tədricən skelet əzələlərinin hipertonusundan yaranan ikincili ağrı da qoşulur. İnsan bədən ağırlığını məcburən bir ayağa keçirir ki, bu da gövdənin və çanağın asimmetriyasına səbəb olur. Nəticədə oma-bel birləşmələrində ağrı yaranır.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Birinci mərhələdə həkim bazis müayinə aparır. Faset sindromu üçün onurğanın fizioloji lordozunun (qabarıqlığının) düzəlməsi, əzələlərin hipertonusu və zədələnmiş oynaqlar nahiyəsində ağrılılıq xarakterikdir.
Diaqnozun təsdiqi üçün əlavə tədqiqatlar aparılır. Ən informativ üsul onurğanın KT müayinəsidir. Şəkillərdə oynaqların degenerativ zədələnmələri yaxşı görünür, lakin bu, həmişə sindromun bilavasitə səbəbi olmur.
Ağrılarla faset birləşmələrinin degenerasiyası arasındakı əlaqəni dəqiq müəyyən etməyə funksional sınaqlar imkan verir. Həkim onurğa beyni sinirinin şaxələrindən birinə dərman blokadası aparır. Əgər ağrı keçərsə, fəqərə oynaqlarının zədələnməsi təsdiqlənir.
Müalicə
Faset oynaqları sindromunun müalicəsinə preparatların qəbulu, gimnastika, fizioterapiya, müxtəlif növ blokadalar daxildir. Əsas məqsəd ağrıların yaranmasının ilk günlərindən onların aradan qaldırılmasıdır.
Medikamentoz terapiyaya aşağıdakılar daxil ola bilər:
- qastroprotektorlarla birlikdə iltihabəleyhinə vasitələr;
- əzələ-tonik sindromu aradan qaldırmaq üçün miorelaksantlar. Kurs bir neçə həftəyə qədər davam edə bilər;
- oynaq qığırdağının dağılmasını ləngidən preparatlar; effekt 4-6 həftə ərzində inkişaf edir.
İntensiv ağrı qlükokortikosteroidlər və anestetiklərlə blokadalar vasitəsilə aradan qaldırılır.
Müalicədə fizioterapiya mühüm rol oynayır. Əsas üsullar: ionoqalvanizasiya, fonoforez, maqnitoterapiya, krioterapiya. Prosedurlar şişkinliyi və iltihabı aradan qaldırmaq, oynaq strukturlarında qan dövranını yaxşılaşdırmaq hesabına ağrını azaldır.
Ağrı sindromu azaldıqdan sonra belin, çanağın, diz altı vətərlərinin, qarın əzələlərinin möhkəmləndirilməsi və dartılması üçün məşqlər qoşulur. Yoqa məşğələləri faydalıdır. Onlar bel əzələlərinin balansının bərpasına, ikincili ağrının ifadəliliyinin azalmasına kömək edir. Məşğələ proqramını həkim fərdi qaydada tərtib edir.
Radiotezlikli ablasiya (radiotezlikli denervasiya, yüksəktezlikli seçici neyrotomiya) – sensor sinir şaxəsinin bir hissəsinin minimal invaziv (dəridənkeçən) üsulla dağıdılmasıdır. Yerli anesteziya altında aparılır və reabilitasiya tələb etmir. Üsul bütün dünyada faset sindromunun aradan qaldırılması üçün ən effektiv üsul kimi tanınır.
Oynaqların yanlarına uzunluğu 10-15 sm olan iynələr yerləşdirilir. Onların boşluqları vasitəsilə generatora qoşulmuş nazik elektrodlar daxil edilir. Həkim sinirin növündən asılı olaraq toxumanın qızdırılma intensivliyini seçir. Termodestruksiya prosesi 2 dəqiqəyə qədər çəkir. Bir dəfəyə bir neçə zədələnmiş oynağı emal etmək mümkündür.
Prosedur elektron-optik analizatorun nəzarəti altında aparılır. Həkim ekranda elektrodlu iynənin hara daxil olduğunu görür. Prosedurun sonunda onun vasitəsilə hormonların anestetiklərlə qarışığı yeridilir.
Ağrı prosedurdan sonrakı gün artıq yarıdan çox azalır. Sonra o tamamilə keçir, ağrıkəsicilərə daha ehtiyac qalmır. Anamnezində onurğa əməliyyatları olan xəstələrdə qalıq ağrılar mümkündür.
Profilaktika
Faset sindromu təbii qocalma prosesləri, xəstəliklər və ya travmaların təsiri altında yaşla əhalinin böyük hissəsində inkişaf edə bilər. Oynaqların dağılmasını təxirə salmaq mümkündür. Əsas profilaktika tədbirləri:
- bel əzələlərini möhkəmləndirmək üçün qənaətbəxş məşqlərin müntəzəm yerinə yetirilməsi;
- onurğanın və ətraf toxumaların qidalanmasını yaxşılaşdırmaq üçün gəzinti, üzgüçülük və mötədil kardio yüklər;
- oturaq işdə yarım saatdan bir hərəkət fasiləsi etmək, düzgün duruşu qorumaq.
Bütün bu tədbirlər sindromun residivlərinin qarşısının alınması üçün də aktualdır.
Yadda saxla!
Faset sindromunu müalicə etmək mümkün deyil – zədələnmiş oynaqlar bərpa olunmur. Lakin müasir texnologiyalar sayəsində onurğa sütununun hərəkətliliyini yaxşılaşdıraraq ağrıdan qurtulmaq mümkündür. Bunun üçün dəqiq diaqnoz qoymaq, xəstənin hissləri ilə birləşmələrin vəziyyəti arasındakı əlaqəni müəyyən etmək vacibdir. Faset sindromunun spesifik əlamətləri yoxdur. Simptomatika spondiloartroz, revmatizm, radikulopatiyalı osteoxondroz ilə oxşardır. Ağrılar damar və ya psixogen xarakterli ola bilər.
Ən uzunmüddətli effekti radiotezlikli ablasiya təmin edir. Adi blokada ağrı hisslərindən bir neçə aya qurtarır. Effekti uzatmaq və dağıdıcı prosesi ləngitmək üçün onurğanı yüklərdən qorumaq, müntəzəm olaraq müalicəvi bədən tərbiyəsi ilə məşğul olmaq, dəstəkləyici dərmanlar qəbul etmək lazımdır.
Suallar və cavablar
Diaqnostika və müalicə taktikası klinik əlamətlər, müayinə nəticələri, yanaşı xəstəliklər və pasiyentin fərdi xüsusiyyətləri nəzərə alınaraq profil mütəxəssis tərəfindən müəyyən edilir.
Mövzu üzrə məqalələr
Epilepsiya ilə hamiləlik: dərmanı dayandırmadan təhlükəsiz plan qurmaq
Epilepsiyası olan bir çox qadında hamiləlik uğurla davam edə bilər. Bunun üçün tutmaların nəzarəti və dərmanların hamiləliyə uyğunluğu…
İstiqamət: Nevrologiya / Ginekologiya
Dağınıq skleroz nədir: xəstəlik, onun səbəbləri və təzahürləri barədə sadə dillə
Dağınıq skleroz (DS) – autoimmun mənşəli xroniki xəstəlikdir; bu zaman immun sistemi sinir sistemini yad kimi qəbul edir…
İstiqamət: Nevrologiya
Başgicəllənmə
Başgicəllənmə. İnsana ətrafındakı əşyaların və (ya) öz bədəninin müəyyən istiqamətə hərəkət etdiyi və ya fırlandığı təsəvvürünü yaradan vəziyyət…
İstiqamət: Nevrologiya
İnsult öncəsi vəziyyət (mini-insult)
İnsult öncəsi vəziyyət — beyin qan dövranının müvəqqəti pozğunluqları kompleksidir və o, əsl insultun inkişafı riskinin yüksək olduğunu…
İstiqamət: Nevrologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
