Seroma əməliyyat və ya travmadan sonra toxumalar arasındakı boşluqda seroz mayenin toplanmasıdır. Kiçik seromalar öz-özünə sorula bilər, böyük və simptomatik hallarda müdaxilə tələb oluna bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Seroz mayenin yığılması
- əməliyyatdan sonrakı seroma
- seroz yığıntı
- yaranın seroması
Xəstəlik haqqında
Seroma toxumalar arasında əmələ gələn boşluqda şəffaf və ya açıq-sarı rəngli seroz mayenin toplanmasıdır. Bu maye qanın maye hissəsindən (plazmadan) və limfadan ibarətdir. Seroma ən çox cərrahi əməliyyatdan sonra, xüsusən dəri altı piy toxumasının geniş sahədə ayrıldığı müdaxilələrdən sonra, bəzən isə qapalı travmalardan sonra yaranır.
Uzun müddət seromanın səbəbi əsasən əməliyyat zamanı kəsilən limfa damarlarından mayenin axması ilə izah olunurdu. Hazırda seroma cərrahi yaraya cavab olaraq baş verən aseptik (mikrobsuz) iltihabın nəticəsi kimi qiymətləndirilir: toxumaların travması, yad cisimlər (məsələn, implantlar və ya cərrahi torlar) iltihabi reaksiyanı təhrik edir, damar divarından maye çıxır və boşluqda toplanır.
Seroma tez-tez rast gəlinən və adətən təhlükəsiz vəziyyətdir. Kiçik seromalar çox vaxt bir neçə həftə ərzində öz-özünə sorulur. Lakin böyük, uzun sürən və ya infeksiyalaşmış seroma yaranın sağalmasını ləngidir, tikişlərin ayrılmasına, abses əmələ gəlməsinə və kosmetik qüsura səbəb ola bilər. Buna görə əməliyyatdan sonra tikiş nahiyəsində şişkinlik yaranarsa, onu cərraha göstərmək vacibdir.
Səbəbləri
Seromanın əmələ gəlməsi demək olar ki, həmişə yumşaq toxumaların cərrahi və ya mexaniki travması ilə bağlıdır. Riskin yüksək olduğu əməliyyatlar və amillər:
- Mastektomiya və süd vəzisi əməliyyatları – süd vəzisinin və qoltuqaltı limfa düyünlərinin çıxarılmasından sonra seroma ən çox rast gəlinən ağırlaşmalardan biridir.
- Abdominoplastika – qarnın ön divarında dəri-piy toxumasının geniş sahədə kəsilib çıxarılması böyük boşluq yaradır.
- Herniyoplastika – yırtıqların cərrahi müalicəsi, xüsusən sintetik torun qoyulması ilə; tor yad cisim kimi iltihabi reaksiyanı gücləndirə bilər.
- Qeysəriyyə və çanaq orqanlarında əməliyyatlar – qarın divarında, kəsik nahiyəsində seroma yarana bilər; konservativ miomektomiya və çapıq plastikasından sonra da müşahidə olunur.
- Ətraflarda və implantlarla aparılan əməliyyatlar – plastik cərrahiyyə, endoprotezləşmə, liposaksiya.
- Açıq əməliyyat üsulu – laparoskopik müdaxilələrdən sonra seroma toxumaların geniş açılması ilə aparılan klassik əməliyyatlardan sonrakına nisbətən xeyli az yaranır.
- Piylənmə – qalın dərialtı piy qatı böyük boşluq yaradır və qan təchizatı zəifdir.
- Kompensasiya olunmamış şəkərli diabet və digər yanaşı xəstəliklər – toxumaların sağalma qabiliyyəti azalır.
- Yaranın kifayət qədər fiksasiya olunmaması – əməliyyatdan sonra kompressiya rejiminə əməl edilməməsi, erkən həddindən artıq fiziki yük, nahiyənin daim hərəkətdə olması.
- Qapalı travmalar – zərbə zamanı dərinin altdakı toxumalardan ayrılması (məsələn, bud nahiyəsində) seroz yığıntıya səbəb ola bilər.
Təsnifat
Seromalar bir neçə əlamətə görə bölünür:
- kapsulalaşmamış və kapsulalaşmış – erkən dövrdə maye toxumalar arasında sərbəst toplanır; uzun müddət qaldıqda ətrafında birləşdirici toxumadan psevdokapsula formalaşır və seroma özbaşına sorulmağa daha az meylli olur;
- ağırlaşmamış və ağırlaşmış – ağırlaşmış seromada infeksiya qoşulur, irinləmə, tikişlərin ayrılması və ya fistul yaranır;
- kəskin və xroniki – xroniki seroma uzun müddət saxlanılan və ya boşaldıldıqdan sonra təkrar-təkrar yığılan seromadır;
- ölçüsünə görə – kiçik (yalnız ultrasəs müayinəsində görünən) və klinik olaraq hiss edilən böyük seromalar.
Klinik mənzərə
Seroma adətən əməliyyatdan sonrakı ilk günlərdə və ya həftələrdə, çox vaxt drenaj çıxarıldıqdan sonra özünü göstərir. Əsas əlamətlər:
- əməliyyat tikişi nahiyəsində və ya onun yaxınlığında yumşaq, sərhədləri aydın olan şişkinlik;
- gərginlik, dartılma, ağırlıq hissi, bəzən orta dərəcəli ağrı;
- şişkinliyə basdıqda mayenin dalğalanması (fluktuasiya) hissi;
- bədənin vəziyyəti dəyişdikdə – uzanmış vəziyyətdən ayağa qalxdıqda və ya böyrü üstə çevrildikdə – mayenin içəridə yerini dəyişməsi hissi (böyük seromalarda);
- tikiş xəttindən şəffaf və ya açıq-sarı mayenin sızması;
- böyük seromada bədən temperaturunun cüzi yüksəlməsi (subfebril hərarət) mümkündür.
Ağırlaşmamış seromada dəri adətən normal rəngdə olur, ağrı zəifdir və ümumi vəziyyət pozulmur.
Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər:
- yüksək hərarət, üşütmə, halsızlıq yaranıbsa;
- seroma üzərində dəri qızarıb, isti olub, ağrı kəskin artıbsa;
- tikişdən bulanıq, irinli, pis iyli və ya qanlı ifrazat gəlirsə;
- şişkinlik sürətlə böyüyürsə və ya tikiş ayrılmağa başlayıbsa;
- ətrafda (məsələn, mastektomiyadan sonra qolda) güclü şiş, ağrı və ya rəng dəyişikliyi varsa; qəfil nəfəs darlığı və ya döş qəfəsində ağrı yaranarsa, dərhal 103 nömrəsinə zəng edin.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Seromanın diaqnozunu adətən əməliyyatı aparmış cərrah və ya müalicə edən həkim qoyur. Həkim şikayətləri, əməliyyatın növünü və vaxtını, drenajın nə vaxt çıxarıldığını, yanaşı xəstəlikləri (diabet, piylənmə) soruşur.
- Baxış və palpasiya – şişkinliyin ölçüsü, konsistensiyası, fluktuasiyanın olub-olmaması, dərinin rəngi və temperaturu, tikişin vəziyyəti qiymətləndirilir.
- Ultrasəs müayinəsi (USM) – əsas instrumental üsuldur: mayenin həcmini, yerləşməsini, kapsulanın olub-olmamasını, arakəsmələri, ətraf toxumaların vəziyyətini göstərir. USM nəzarəti altında punksiya da aparıla bilər.
- Ümumi qan analizi və iltihab göstəriciləri – infeksiyanın qoşulmasından şübhə olduqda leykositlərin və iltihab markerlərinin artmasını aşkarlamağa kömək edir.
- Mayenin müayinəsi – punksiya zamanı alınan mayenin görünüşü qiymətləndirilir, şübhəli hallarda bakterioloji əkmə aparılır.
- KT və ya MRT – dərində yerləşən, çətin əlçatan yığıntılarda və mürəkkəb hallarda.
Differensial diaqnostika hematoma (qan yığıntısı), abses, limfosele, əməliyyatdan sonrakı yırtıq və ödemlə aparılır.
Ağırlaşmalar
- İnfeksiyalaşma – seroz mayeyə mikrobların düşməsi ilə irinləmə və abses yaranması;
- tikişlərin ayrılması və yaranın gec sağalması;
- fistul – boşluqla dəri arasında uzun müddət bağlanmayan kanal;
- kapsula əmələ gəlməsi və xroniki, təkrarlanan seroma;
- dəri qanadlarının nekrozu – geniş dəri-piy əməliyyatlarında qan təchizatının pozulması;
- kosmetik qüsur – asimmetriya, konturların pozulması, kobud çapıq;
- implant və ya torun infeksiyalaşması, bəzi hallarda onun çıxarılması zərurəti.
Müalicə
Əməliyyatdan sonrakı seromanın müalicəsi onun ölçüsündən, yerləşməsindən, kapsulanın və infeksiyanın olub-olmamasından asılıdır. Taktikanı cərrah müəyyən edir.
- Müşahidə (gözləmə taktikası) – kiçik, ağrısız, kapsulalaşmamış seromalar çox vaxt öz-özünə sorulur. Bu dövrdə həkim nəzarəti və lazım olduqda təkrar USM aparılır.
- Kompressiya – kompressiya korseti, bandajı və ya xüsusi geyim boşluğun divarlarını bir-birinə sıxır və yeni mayenin yığılmasını azaldır. Onun taxılma müddətini həkim müəyyən edir.
- Punksiya və aspirasiya – böyük və ya narahatlıq yaradan seromada həkim steril şəraitdə, çox vaxt USM nəzarəti altında iynə ilə mayeni sorur. Seroma təkrar yığılarsa, prosedur bir neçə dəfə təkrarlana bilər.
- Drenaj – tez-tez təkrarlanan və böyük seromalarda boşluğa nazik drenaj borusu qoyulur və ya vakuum-aspirasiya sistemi tətbiq olunur ki, maye daim xaricə axsın.
- Skleroterapiya – xroniki seromada boşluğa divarların yapışmasına səbəb olan xüsusi maddə yeridilə bilər.
- Dərman müalicəsi – iltihab və ağrını azaltmaq üçün qeyri-steroid iltihabəleyhinə preparatlar, infeksiya qoşulduqda antibiotiklər yalnız həkim təyinatı ilə istifadə olunur.
- Fizioterapiya – kiçik seromalarda və ya boşaltmadan sonra sorulmanı sürətləndirmək üçün həkimin göstərişi ilə tətbiq oluna bilər.
- Təkrar əməliyyat – kapsula əmələ gəldikdə, iltihab və ya irinləmə ilə ağırlaşmış seromada, fistul olduqda kapsulanın kəsilib çıxarılması və boşluğun bağlanması aparılır.
Evdə nə etmək olar: kompressiya geyimini həkimin dediyi kimi taxmaq, tikiş nahiyəsini təmiz və quru saxlamaq, ağır yük qaldırmamaq, sarğıları tövsiyə olunan qaydada dəyişmək və şişkinliyin ölçüsünü izləmək.
Nə etmək olmaz: seromanı özbaşına deşmək və ya sıxmaq, istiləşdirici kompreslər qoymaq, xalq vasitələri sürtmək, antibiotikləri həkimsiz qəbul etmək. Bu, infeksiyanın düşməsinə və vəziyyətin ağırlaşmasına səbəb ola bilər.
Reabilitasiya
Seroma boşaldıldıqdan sonra adətən xüsusi reabilitasiya tədbirləri tələb olunmur. Yara tam sağalana qədər sarğı qoyulur və həkimin müəyyən etdiyi müddətdə kompressiya geyimindən istifadə olunur. Fiziki aktivlik tədricən bərpa edilir: ilk həftələrdə ağır yük qaldırmaq, qarın əzələlərini və ya əməliyyat olunmuş nahiyəni gərginləşdirən məşqlər məhdudlaşdırılır. Mastektomiyadan sonra qolun hərəkətliliyini bərpa etmək üçün həkimin tövsiyəsi ilə müalicəvi bədən tərbiyəsinə başlanır. Nəzarət müayinələri seromanın təkrar yığılmadığına əmin olmaq üçün vacibdir.
Profilaktika
Seromanın tam qarşısını almaq həmişə mümkün olmasa da, riski xeyli azaltmaq olar:
- planlı əməliyyatdan əvvəl çəkinin normallaşdırılması və qan şəkərinin nəzarətə alınması;
- siqaretdən imtina – bu, toxumaların qan təchizatını və sağalmasını yaxşılaşdırır;
- cərrah tərəfindən diqqətli, toxumalara qənaətli əməliyyat texnikası, mümkün olduqda az invaziv üsulların seçilməsi;
- müasir, hipoallergen və bioloji uyğun implant və torlardan istifadə;
- göstəriş olduqda əməliyyatdan sonra drenajın qoyulması və onun vaxtında çıxarılması;
- əməliyyatdan sonra kompressiya geyiminin tövsiyə olunan müddətdə taxılması;
- erkən dövrdə ağır fiziki yükdən çəkinmək və nəzarət müayinələrinə vaxtında gəlmək.
Hansı həkimə müraciət etməli
Seroma şübhəsi olduqda əməliyyatı aparmış cərraha müraciət etmək ən doğru addımdır. Lazım olduqda plastik cərrah, mammoloq və ya ginekoloq da müalicəyə cəlb olunur.
Yadda saxla!
- Seroma əməliyyatdan sonra tez-tez rast gəlinən və əksər hallarda təhlükəsiz vəziyyətdir; kiçik seromalar çox vaxt öz-özünə sorulur.
- Kapsulanın əmələ gəlməsi seromanın uzun sürdüyünü göstərir və cərrahi müalicəyə göstəriş ola bilər.
- Kompressiya geyimi və fiziki rejimə əməl etmək seroma riskini azaltmağa və onun sorulmasına kömək edə bilər.
- Hərarət, qızartı, kəskin ağrı və ya irinli ifrazat infeksiyanın əlamətidir – dərhal həkimə müraciət edin.
- Seromanı heç vaxt özünüz deşməyin və ya sıxmayın.
Suallar və cavablar
Bəli, kiçik və kapsulalaşmamış seromalar çox vaxt bir neçə həftə ərzində öz-özünə sorulur. Bu dövrdə kompressiya geyimi taxmaq və həkim nəzarətində olmaq vacibdir. Seroma böyüyürsə, narahatlıq yaradırsa və ya uzun müddət saxlanılırsa, həkim onun boşaldılmasını təklif edə bilər.
Seroma şəffaf və ya açıq-sarı seroz mayenin, hematoma isə qanın yığılmasıdır. Hematoma çox vaxt əməliyyatdan sonrakı ilk saatlarda və ya günlərdə yaranır, üzərində göyərmə ola bilər. Onları dəqiq ayırd etmək üçün həkim baxış və ultrasəs müayinəsi aparır.
Punksiya adətən az ağrılı prosedurdur, çünki əməliyyat nahiyəsində dərinin həssaslığı çox vaxt azalmış olur; lazım olduqda yerli keyləşdirmə edilir. Bəzi seromalar bir dəfəlik boşaltmadan sonra keçir, bəziləri isə təkrar yığılır və prosedurun təkrarlanmasını tələb edir. Sayını həkim seromanın davranışına görə müəyyən edir.
Ağırlaşmamış seroma adətən sağlamlıq üçün ciddi təhlükə yaratmır, lakin yaranın sağalmasını ləngidə bilər. Əsas risk infeksiyanın qoşulması və abses əmələ gəlməsidir. Buna görə hərarət, qızartı və ya irinli ifrazat yarandıqda gecikmədən həkimə müraciət etmək lazımdır.
Həkim tövsiyəsi olmadan isti kompreslər, istiləşdirici məlhəmlər və xalq vasitələri istifadə etmək məsləhət deyil. İstilik iltihabı və mayenin yığılmasını gücləndirə, infeksiya riskini artıra bilər. Hər hansı yerli müalicəni yalnız həkim təyin etməlidir.
Müddət əməliyyatın növündən, seromanın ölçüsündən və sağalmanın gedişindən asılıdır və onu cərrah müəyyən edir. Geyimi vaxtından əvvəl çıxarmaq seromanın təkrar yığılmasına səbəb ola bilər. Narahatlıq yaradırsa, ölçüsünün dəyişdirilməsi barədə həkimlə məsləhətləşin.
Mövzu üzrə məqalələr
Ambulator cərrahiyyə
Hamı hələ bilmir ki, əvvəllər stasionarda uzun müddət qalmağı tələb edən bir çox əməliyyat bu gün bir gün…
İstiqamət: Ümumi cərrahiyyə
Uşaqda appendisit
Appendisitlə qarşılaşan istənilən cərrah təsdiq edər ki, hər bir konkret halda onun diaqnozunu qoymaq heç də asan vəzifə…
İstiqamət: Ümumi cərrahiyyə / Pediatriya
Qadınlarda appendisit: yerləşməsi, səbəbləri, əlamətləri, necə və harada ağrıyır
Qadınlarda appendisit — qarnın sağ aşağı hissəsindəki kiçik bağırsaq çıxıntısı olan appendiksin iltihabıdır. Appendiks mühüm funksiyalar yerinə yetirməsə…
İstiqamət: Ümumi cərrahiyyə
Hospitalizasiya - nə qədər davam edir, növləri və qaydaları
Hospitalizasiya — pasiyentin diaqnostika, terapiya və müşahidə üçün tibb müəssisəsinin stasionarında yerləşdirilməsidir. O, təcili və planlı olur. Növlərin…
İstiqamət: Terapiya / Ümumi cərrahiyyə
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
