Spigel xəttinin yırtığı qarnın ön-yan divarında, Spigel (yarımay) xətti boyunca aponevrozun zəif nahiyəsindən qarın daxili orqanların çıxmasıdır. Nadir rast gəlinir, çox vaxt gizli gedir və boğulma riski yüksəkdir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Spigel yırtığı
- yarımay xətt yırtığı
- Hernia Spigeli
Xəstəlik haqqında
Spigel xəttinin yırtığı – qarnın ön-yan divarında yaranan nadir yırtıq növüdür. Spigel (yarımay) xətti qarnın eninə əzələsinin əzələ hissəsinin vətər lövhəsinə (aponevroza) keçdiyi qövsvari xətdir; o, düz əzələnin xarici kənarı boyunca keçir. Xətt adını onu təsvir edən XVII əsr anatomu Adriaan van den Spigelin adından almışdır.
Bu xətt boyunca, xüsusən göbəkdən aşağıda, aponevroz nisbətən zəifdir. Qarın daxili təzyiqi artdıqda burada dəlik – yırtıq qapısı – əmələ gələ bilər və ondan qarın pərdəsi ilə örtülmüş böyük piylik və ya bağırsaq ilgəkləri çıxır. Çıxıntı adətən göbəkdən aşağıda, sağda və ya solda yerləşir.
Spigel yırtığının əsas xüsusiyyəti onun çox vaxt gizli olmasıdır: yırtıq kisəsi xarici çəp əzələnin aponevrozu altında, əzələ qatları arasında yerləşir, buna görə dərinin altında aydın qabarma olmaya bilər. Yırtıq qapısı adətən dar və bərk kənarlı olduğundan, boğulma riski digər qarın yırtıqlarına nisbətən yüksəkdir.
Xəstəlik daha çox orta və ahıl yaşlı insanlarda aşkarlanır, uşaqlarda nadir hallarda anadangəlmə formada rast gəlinir. Yırtıq özbaşına keçmir və yeganə radikal müalicə üsulu əməliyyatdır, buna görə diaqnoz təsdiqləndikdən sonra adətən planlı cərrahi müalicə tövsiyə olunur.
Səbəbləri
Spigel xəttinin yırtığı qarın divarının bu nahiyəsində aponevrozun zəifliyi ilə qarın daxili təzyiqin artmasının birgə təsiri nəticəsində yaranır. Yırtığın yaranmasına aşağıdakılar kömək edir:
- birləşdirici toxumanın anadangəlmə zəifliyi – belə insanlarda başqa yerlərdə də yırtıqlar, varikoz və digər oxşar problemlər ola bilər;
- yaş – zamanla əzələlər və vətərlər zəifləyir, buna görə yırtıq əsasən orta və ahıl yaşda aşkarlanır;
- artıq çəki və ya qısa müddətdə kəskin arıqlama – hər ikisi qarın divarının möhkəmliyini azaldır;
- çoxsaylı hamiləliklər – qarın divarının dəfələrlə dartılması onu zəiflədir;
- xroniki öskürək, müntəzəm qəbizlik, sidik ifrazı zamanı gərginləşmə – qarın daxili təzyiqi təkrar-təkrar artırır;
- ağır fiziki əmək və tez-tez ağır yük qaldırmaq;
- qarın divarında keçirilmiş əməliyyatlar, o cümlədən laparoskopik alətlərin yeridildiyi nahiyələr;
- qarın divarının travmaları;
- qarın boşluğunda maye toplanması (assit) və qarın daxili təzyiqini artıran digər vəziyyətlər;
- siqaret çəkmək – öskürəyə səbəb olur və birləşdirici toxumanın keyfiyyətini pisləşdirir.
Təsnifat
Yerləşməsinə görə yırtıq soltərəfli, sağtərəfli və ikitərəfli ola bilər. Klinik gedişatına görə:
- qaytarılan yırtıq – çıxıntı uzanmış vəziyyətdə və ya yüngül təzyiqlə qarın boşluğuna qayıdır;
- qaytarılmayan yırtıq – tərkib bitişmələr səbəbindən geri qayıtmır, lakin qan dövranı pozulmur;
- boğulmuş yırtıq – yırtıq qapısında sıxılmış orqanın qan təchizatı pozulur; təcili cərrahi müdaxilə tələb edir.
Yırtıq kisəsinin qarın divarının qatlarına nisbətən yerləşməsinə görə:
- interstisial – əzələ qatları arasında, xarici çəp əzələnin aponevrozu altında; ən çox rast gəlinən və ən gizli formadır;
- dərialtı – bütün əzələ-aponevroz qatlarından keçərək dərialtı piy toxumasına çıxır;
- properitoneal – qarın pərdəsinin önündə yerləşir.
Klinik mənzərə
Spigel yırtığının klinik mənzərəsi çox vaxt zəif ifadə olunur, bu da diaqnozu çətinləşdirir. Kiçik yırtıqlar uzun müddət heç bir narahatlıq yaratmaya bilər.
- qarnın yan hissəsində, adətən göbəkdən aşağıda, gərginləşmə, öskürək, ağırlıq qaldırma zamanı yaranan və uzandıqda yox olan qabarma;
- bu nahiyədə yerli ağrı və ya dartılma hissi, xüsusən fiziki yüklənmə, əyilmə və ya uzun müddət ayaq üstə qaldıqda;
- görünən qabarma olmadan dəqiq bir nöqtədə təkrarlanan ağrı – interstisial yırtıq üçün xarakterikdir;
- köp, qəbizlik, bağırsaqların fəaliyyətində narahatlıq;
- böyük yırtıqlarda yeriyərkən və hərəkət zamanı narahatlıq.
Hamiləlik dövründə qarın daxili təzyiq artdığından yırtıq böyüyə və ya ilk dəfə özünü göstərə bilər. Uşaqlarda bu yırtıq çox nadirdir və bəzən xayanın xayalığa enməməsi ilə birləşir.
Boğulma əlamətləri – dərhal 103-ə zəng etmək lazımdır, əgər: yırtıq nahiyəsində qəfil kəskin, güclənən ağrı yaranarsa; qabarma bərkiyib gərginləşərsə, ağrılı olarsa və uzandıqda geri qayıtmazsa; üzərindəki dəri qızararsa, istiləşərsə; ürəkbulanma, qusma, qarında köp, qaz və nəcisin çıxmaması, hərarət, ümumi vəziyyətin pisləşməsi yaranarsa. Belə hallarda yırtığı özbaşına geri salmağa çalışmayın, isti qoymayın, ağrıkəsici ilə gözləməyin, yemək və içməkdən çəkinin – bu vəziyyət təcili əməliyyat tələb edir.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnostikanı cərrah aparır. Həkim şikayətləri, onların fiziki yüklənmə ilə əlaqəsini, keçirilmiş əməliyyatları və yanaşı xəstəlikləri öyrənir.
- Fiziki müayinə – qarın divarı ayaq üstə və uzanmış vəziyyətdə, öskürək və gərginləşmə zamanı yoxlanılır. Qaytarılan yırtıqda çıxıntı ehtiyatla geri salınır və qapının ölçüsü qiymətləndirilir. Artıq çəkisi olan pasiyentlərdə və interstisial yırtıqda çıxıntı əl ilə hiss edilməyə bilər.
- Qarın divarının ultrasəs müayinəsi – yırtıq qapısını, kisənin tərkibini və onun gərginləşmə zamanı hərəkətini göstərir; sadə və informativ üsuldur.
- Kompyuter tomoqrafiyası – gizli və kiçik yırtıqları, qarın divarı qatlarının vəziyyətini dəqiq göstərir, əməliyyatın planlaşdırılmasına kömək edir; boğulma şübhəsi olduqda da istifadə olunur.
- Laborator analizlər – əməliyyata hazırlıq üçün; boğulma şübhəsində iltihab göstəricilərini qiymətləndirir.
- Diaqnostik laparoskopiya – nadir hallarda, digər üsullar diaqnozu təsdiqləmədikdə aparılır və eyni zamanda yırtığı aradan qaldırmağa imkan verir.
Differensial diaqnostika düz əzələ qınının hematoması, lipoma və digər yumşaq toxuma törəmələri, qasıq və göbək yırtığı, qarın boşluğu orqanlarının xəstəlikləri ilə aparılır.
Ağırlaşmalar
- yırtığın boğulması – qapının dar olması səbəbindən ən ciddi və nisbətən tez-tez rast gəlinən ağırlaşmadır;
- bağırsaq keçməzliyi;
- bağırsaq divarının və ya piyliyin nekrozu, peritonit;
- yırtığın qaytarılmaz hala keçməsi;
- əməliyyatdan sonra: seroma, hematoma, yara infeksiyası, xroniki ağrı, nadir hallarda residiv.
Müalicə
Spigel xəttinin yırtığı özbaşına keçmir və konservativ yolla aradan qaldırılmır. Boğulma riski yüksək olduğundan, diaqnoz təsdiqləndikdən sonra adətən simptomlar az olsa belə planlı əməliyyat tövsiyə olunur. Əməliyyatın üsulunu cərrah yırtığın ölçüsünə, yerləşməsinə və pasiyentin vəziyyətinə görə seçir.
- Laparoskopik əməliyyat – kiçik kəsiklər vasitəsilə videokamera və alətlər daxil edilir, yırtıq kisəsinin tərkibi qarın boşluğuna qaytarılır, qapı bağlanır və qarın divarı xüsusi sintetik torla möhkəmləndirilir. Bu üsul az travmatikdir, ağrı daha az olur, bərpa daha tez gedir.
- Açıq əməliyyat – yırtıq üzərində kəsiklə aparılır; böyük yırtıqlarda, bitişmələr olduqda və ya laparoskopiyaya əks-göstəriş olduqda seçilir. Qapı adətən tor implantı ilə bağlanır.
- Təcili əməliyyat – boğulmuş yırtıqda aparılır; cərrah sıxılmış orqanın canlılığını qiymətləndirir və ölü toxumanı, lazım olduqda bağırsağın bir hissəsini çıxarır.
Hamiləlik dövründə ağırlaşma olmadıqda əməliyyat adətən doğuşdan sonraya planlaşdırılır. Bandaj yırtığı müalicə etmir, yalnız əməliyyat mümkün olmadıqda müvəqqəti tədbir kimi həkimin tövsiyəsi ilə istifadə oluna bilər.
Əməliyyatdan sonra: həkimin tövsiyəsinə uyğun olaraq bir müddət ağır yük qaldırmaq və güclü fiziki yüklənmə məhdudlaşdırılır, yara nahiyəsinə düzgün qulluq edilir, qəbizliyin və öskürəyin qarşısı alınır. Gəzintiyə erkən başlamaq bərpanı sürətləndirir. Hərarət, yarada qızartı və ifrazat, güclənən ağrı yaranarsa, cərraha müraciət etmək lazımdır.
Nə etmək olmaz: yırtığı güc tətbiq edərək geri salmağa çalışmaq, ağrıkəsicilərlə ağrını «basdıraraq» həkimə müraciəti təxirə salmaq, xalq vasitələri ilə müalicə etmək.
Profilaktika
Spigel xəttinin yırtığının tam qarşısını almaq mümkün deyil, lakin qarın divarına düşən yükü azaltmaqla onun riskini aşağı salmaq olar.
- Bədən çəkisini normal həddə saxlayın, arıqlamaq lazımdırsa, bunu tədricən edin.
- Qəbizliyin qarşısını alın: lifli qidalar yeyin, kifayət qədər maye için.
- Xroniki öskürəyi, sidik ifrazının çətinləşməsini (məsələn, prostatın böyüməsi zamanı) vaxtında müalicə edin.
- Siqareti tərgidin: bu, öskürəyi azaldır və toxumaların sağalmasını yaxşılaşdırır.
- Ağır yükləri düzgün texnika ilə qaldırın, qəfil gərginləşmədən çəkinin.
- Qarın əzələlərini möhkəmləndirən mülayim məşqlər edin.
- Qarın nahiyəsində əməliyyatdan sonra həkimin fiziki yüklə bağlı tövsiyələrinə əməl edin.
Hansı həkimə müraciət etməli
Qarnın yan hissəsində qabarma və ya yerli ağrı olduqda cərraha müraciət etmək lazımdır. Uşaqlarda müayinəni uşaq cərrahı aparır.
Yadda saxla!
- Spigel xəttinin yırtığı nadir və çox vaxt gizli gedən yırtıqdır; görünən qabarma olmadan da yalnız yerli ağrı ilə özünü göstərə bilər.
- Yırtıq qapısı dar olduğundan boğulma riski yüksəkdir, buna görə diaqnozdan sonra adətən planlı əməliyyat tövsiyə olunur.
- Diaqnozu təsdiqləmək üçün ultrasəs müayinəsi və kompyuter tomoqrafiyası əsas üsullardır.
- Qəfil kəskin ağrı, qabarmanın bərkiməsi, qusma, qaz və nəcisin çıxmaması boğulma əlamətləridir – dərhal 103-ə zəng edin.
Suallar və cavablar
Spigel xəttinin yırtığı birbaşa irsi xəstəlik sayılmır, lakin birləşdirici toxumanın anadangəlmə zəifliyi ailə daxilində daha tez-tez rast gəlinə bilər və bu, yırtığın yaranma meylini artıra bilər. Ailədə oxşar hallar varsa, qarın divarında qabarma və ya ağrı yarandıqda cərraha müraciət etmək tövsiyə olunur.
Hamiləlik dövründə qarın daxili təzyiqin artması yırtığın yaranma və ya böyümə riskini yüksəldə bilər. Kəskin ağırlaşma olmadıqda əməliyyat adətən doğuşdan sonraya planlaşdırılır. Hamilə qadında qarnın yan hissəsində qabarma və ya ağrı olduqda vəziyyəti cərrah və ginekoloq birlikdə qiymətləndirməlidir.
Boğulma zamanı sıxılmış orqanın qan təchizatı pozulur, bu da kəskin ağrı, ürəkbulanma, qusma və ümumi vəziyyətin pisləşməsi ilə özünü göstərir. Gecikmə toxumanın nekrozuna və peritonitə gətirib çıxara bilər. Belə əlamətlər yarandıqda dərhal 103-ə zəng etmək lazımdır.
Xeyr, yırtıq özbaşına keçmir, bandaj və ya məşqlər onu aradan qaldırmır. Spigel yırtığında boğulma riski yüksək olduğundan cərrahlar adətən diaqnozdan sonra planlı əməliyyatı tövsiyə edirlər. Əməliyyatın vaxtını və üsulunu cərrah fərdi müəyyən edir.
Laparoskopik əməliyyatdan sonra pasiyentlər adətən qısa müddətdə gündəlik fəaliyyətə qayıdırlar, ağır fiziki yüklənmələr isə həkimin tövsiyə etdiyi müddət ərzində məhdudlaşdırılır. Açıq əməliyyatdan sonra bərpa bir qədər uzun çəkir. Konkret məhdudiyyətləri cərrah izah edir.
Müasir torlar inert materiallardan hazırlanır və qarın divarını etibarlı möhkəmləndirərək residiv riskini azaldır. Nadir hallarda infeksiya və ya xroniki ağrı kimi ağırlaşmalar ola bilər. Torun istifadə olunub-olunmamasına cərrah yırtığın ölçüsünə və şəraitə görə qərar verir.
Mövzu üzrə məqalələr
Ambulator cərrahiyyə
Hamı hələ bilmir ki, əvvəllər stasionarda uzun müddət qalmağı tələb edən bir çox əməliyyat bu gün bir gün…
İstiqamət: Ümumi cərrahiyyə
Uşaqda appendisit
Appendisitlə qarşılaşan istənilən cərrah təsdiq edər ki, hər bir konkret halda onun diaqnozunu qoymaq heç də asan vəzifə…
İstiqamət: Ümumi cərrahiyyə / Pediatriya
Qadınlarda appendisit: yerləşməsi, səbəbləri, əlamətləri, necə və harada ağrıyır
Qadınlarda appendisit — qarnın sağ aşağı hissəsindəki kiçik bağırsaq çıxıntısı olan appendiksin iltihabıdır. Appendiks mühüm funksiyalar yerinə yetirməsə…
İstiqamət: Ümumi cərrahiyyə
Hospitalizasiya - nə qədər davam edir, növləri və qaydaları
Hospitalizasiya — pasiyentin diaqnostika, terapiya və müşahidə üçün tibb müəssisəsinin stasionarında yerləşdirilməsidir. O, təcili və planlı olur. Növlərin…
İstiqamət: Terapiya / Ümumi cərrahiyyə
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
