Febril qıcolmalar altı aydan beş yaşa qədər uşaqlarda hərarətin yüksəlməsi fonunda baş verən qıcolma tutmalarıdır. Valideynlər üçün çox qorxulu görünsə də, sadə febril qıcolmalar adətən beyinə zərər vermir və əksər uşaqlarda yaşla keçir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Hərarət fonunda qıcolmalar
- febril tutmalar
- qızdırma qıcolmaları
Xəstəlik haqqında
Kiçik yaşlı uşaqlarda beyin hələ yetişmədiyi üçün hərarətin yüksəlməsinə qıcolma ilə cavab verə bilər. Febril qıcolmalar uşaqlıqda ən çox rast gələn tutma növüdür. Onlar adətən altı aydan beş yaşa qədər, ən çox ikinci yaşda müşahidə olunur və bədən hərarətinin 38 °C-dən yuxarı qalxdığı infeksiya fonunda yaranır. Tutma çox vaxt xəstəliyin ilk sutkasında, bəzən valideynlər hərarəti hələ fərq etmədən baş verir.
Febril qıcolma diaqnozu yalnız o halda qoyulur ki, tutmanın səbəbi beyin infeksiyası (meningit, ensefalit), qanda duz və şəkər pozuntuları və ya epilepsiya olmasın. Yəni bu, hərarətə qarşı beynin yaşa xas reaksiyasıdır, ayrıca beyin xəstəliyi deyil.
Febril qıcolma keçirmiş uşaqların təxminən üçdə birində növbəti qızdırmalar zamanı tutma təkrarlana bilər, xüsusən ilk tutma bir yaşdan əvvəl olubsa. Lakin əksər uşaqlarda beş-altı yaşdan sonra tutmalar dayanır. Epilepsiya riski yalnız bir qədər artır, xüsusən mürəkkəb febril qıcolmalarda.
Febril qıcolma keçirmiş uşaq gələcəkdə də normal böyüyür və inkişaf edir. Onun fiziki fəallığını məhdudlaşdırmağa, bağçaya getməsini qadağan etməyə ehtiyac yoxdur – valideynlərdən yalnız hərarəti izləmək və ilk yardım qaydalarını bilmək tələb olunur.
Səbəbləri
Tutmanın birbaşa tətikləyicisi hərarətin yüksəlməsidir, uşağın meylini isə yaş və irsiyyət müəyyən edir. Hərarətin hansı dərəcəyə qalxmasından çox, uşağın bu cür reaksiyaya fərdi meyli əhəmiyyət daşıyır.
- Virus infeksiyaları – ən çox rast gələn səbəbdir: qəfil ekzantema (insan herpes virusu 6), qrip, adenovirus və digər kəskin respirator infeksiyalar, bağırsaq virusları.
- Bakterial infeksiyalar – orta otit, pnevmoniya, sidik yolları infeksiyası; bu hallarda əsas xəstəliyin vaxtında müalicəsi vacibdir.
- Peyvənddən sonra hərarət – bəzi peyvəndlərdən sonra hərarət yüksələ və nadir hallarda febril qıcolma yarana bilər; bu, peyvəndin özünün beyinə təsiri deyil, hərarətə reaksiyadır.
- İrsi meyl – valideynlərdə və ya qardaş-bacılarda uşaqlıqda febril qıcolmaların olması riski artırır.
- Yaş – beş yaşdan kiçik uşaqlarda beyin hüceyrələrinin oyanıqlığı yüksəkdir, ona görə risk məhz bu dövrdə ən böyükdür.
- Əlavə amillər – vaxtından əvvəl doğulma, inkişaf ləngiməsi, uşaq bağçasına getmə (infeksiyaların tez-tez olması) riski bir qədər artıra bilər.
Təsnifat
- Sadə febril qıcolmalar – bütün bədəni əhatə edən, on beş dəqiqədən az davam edən, bir sutka ərzində təkrarlanmayan tutmalar; ən çox rast gələn və ən əlverişli formadır.
- Mürəkkəb febril qıcolmalar – on beş dəqiqədən uzun, bədənin bir tərəfində (fokal) və ya bir sutka ərzində təkrarlanan tutmalar; daha diqqətli müayinə tələb edir.
- Febril status epileptikus – uzun sürən tutma və ya şüur bərpa olunmadan ardıcıl tutmalar; təcili vəziyyətdir.
Klinik mənzərə
Tutma adətən qəfil başlayır, çox vaxt bir-iki dəqiqə davam edir və öz-özünə dayanır.
- huşun itirilməsi, uşaq müraciətə cavab vermir;
- bədənin gərilməsi, qol və ayaqların ritmik titrəməsi və ya çırpınması;
- bəzən əksinə, bədənin boşalması, «yumşalması»;
- gözlərin yuxarı dikilməsi və ya bir tərəfə çəkilməsi;
- dodaqların göyərməsi, tüpürcək axması;
- bəzən qeyri-iradi sidik ifrazı;
- tutmadan sonra yuxululuq, qısa müddətli çaşqınlıq, ağlama.
Tutma zamanı nə etməli: sakit olun, uşağı yumşaq və təhlükəsiz səthə qoyun, yanına çevirin; ətrafdakı iti və bərk əşyaları uzaqlaşdırın, sıx paltarı açın; tutmanın davam etmə müddətini qeyd edin, imkan olarsa video çəkin. Ağzına heç nə qoymayın, dişlərini açmağa çalışmayın, su və dərman verməyin; uşağı silkələməyin və soyuq suya salmayın.
Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər:
- tutma beş dəqiqədən çox davam edir – dərhal 103-ə zəng edin;
- bu, uşağın ilk tutmasıdır;
- uşaq tutmadan sonra özünə gəlmir, nəfəsi çətinləşir, dərisi göyərir;
- ənsə əzələlərində gərginlik, səpgi, təkrarlanan qusma, güclü halsızlıq varsa;
- tutma bədənin bir tərəfində olub və ya bir sutka ərzində təkrarlanıb;
- uşaq bir yaşdan kiçikdir.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Həkim üçün ən vacib məlumat tutmanın təsviridir: neçə dəqiqə davam etdi, bütün bədəni, yoxsa bir tərəfi əhatə etdi, uşaq nə qədər tez özünə gəldi. Valideynlərin çəkdiyi video çox faydalıdır. Pediatr və ya uşaq nevroloqu uşağın ümumi vəziyyətini, şüurunu, meningeal əlamətləri, nevroloji statusu və hərarətin səbəbini qiymətləndirir. Əsas məqsəd ciddi səbəbləri, ilk növbədə beyin infeksiyasını istisna etməkdir.
- Qanın və sidiyin ümumi analizləri – infeksiyanın xarakterini və mənbəyini aydınlaşdırmağa kömək edir.
- Qanda qlükoza və elektrolitlər – göstəriş olduqda, qusma, ishal və ya susuzlaşma zamanı.
- Ağciyərlərin rentgenoqrafiyası – pnevmoniya şübhəsində.
- Lümbal punksiya – meningit şübhəsində onurğa beyni mayesinin (likvorun) müayinəsi; xüsusilə kiçik yaşlı, peyvənd almamış və ya artıq antibiotik qəbul edən uşaqlarda nəzərə alınır.
- EEQ və beyin MRT-si – sadə febril qıcolmalarda adətən tələb olunmur; mürəkkəb formalarda, təkrarlanan tutmalarda və ya inkişaf ləngiməsi olduqda göstərişə görə aparılır.
Differensial diaqnostika meningit və ensefalit, epilepsiya, hərarət zamanı titrəmə və üşütmə, affektiv-respirator tutmalar və huşunu itirmə halları ilə aparılır.
Ağırlaşmalar
- tutma zamanı yıxılma ilə bağlı travmalar;
- qusuntunun tənəffüs yollarına düşməsi riski – ona görə uşaq yanı üstə çevrilir;
- uzun sürən tutmalarda – febril status epileptikus;
- növbəti qızdırmalarda təkrarlanma;
- sonradan epilepsiyanın inkişafı riski – azdır, lakin mürəkkəb tutmalarda bir qədər yüksəkdir;
- valideynlərdə güclü narahatlıq və qorxu, hər hərarət epizodunda həyəcan.
Sadə febril qıcolmalar zehni inkişafa və öyrənmə qabiliyyətinə təsir göstərmir. Ağır nəticələr adətən tutmanın özü ilə deyil, onun arxasında gizlənə bilən ciddi infeksiya ilə bağlı olur, ona görə həkim müayinəsi vacibdir.
Müalicə
Febril qıcolmanın müalicəsi iki istiqamətdə aparılır: tutmanın özünə yardım və hərarətə səbəb olan xəstəliyin müalicəsi. Əksər tutmalar bir neçə dəqiqə ərzində öz-özünə dayanır və dərman tələb etmir.
- Uzun tutmanın dayandırılması – beş dəqiqədən uzun tutmada təcili yardım heyəti və ya həkim tərəfindən benzodiazepinlər qrupundan qıcolma əleyhinə preparatlar yeridilir. Uzun tutmaları olmuş uşaqların valideynlərinə həkim evdə istifadə üçün təcili preparat təyin edə və onun istifadə qaydasını öyrədə bilər.
- Hərarətin səbəbinin müalicəsi – virus infeksiyasında simptomatik müalicə, bakterial infeksiyada həkimin təyin etdiyi antibiotiklər.
- Hərarətsalıcılar – uşaqlar üçün nəzərdə tutulmuş hərarətsalıcılar vəziyyəti yüngülləşdirir, lakin febril qıcolmaların təkrarlanmasının qarşısını almır. Onları uşağın yaşına və çəkisinə uyğun, həkimin tövsiyəsi ilə vermək lazımdır.
- Uzunmüddətli qıcolma əleyhinə müalicə – sadə febril qıcolmalarda tövsiyə olunmur, çünki dərmanların yan təsirləri mümkün faydadan üstündür. Nadir hallarda, tez-tez təkrarlanan və ya uzun tutmalarda müalicə taktikasını uşaq nevroloqu fərdi müəyyən edir.
- Xəstəxanaya yerləşdirmə – ilk tutmada, mürəkkəb formada, uşaq tam özünə gəlmədikdə və ya ciddi infeksiya şübhəsi olduqda tələb oluna bilər.
Hərarətli uşağı spirt və ya sirkə ilə silmək, soyuq suya salmaq, sıx bürümək olmaz. Asetilsalisil turşusu (aspirin) tərkibli preparatlar uşaqlara ciddi ağırlaşma riski səbəbindən verilmir. Qıcolma əleyhinə dərmanları həkim təyinatı olmadan istifadə etmək yolverilməzdir.
Profilaktika
- milli peyvənd təqviminə uyğun peyvəndləmə – yüksək hərarətli infeksiyaların qarşısını alır;
- infeksiyaların profilaktikası: əllərin yuyulması, xəstə insanlarla təmasın məhdudlaşdırılması;
- infeksiya zamanı uşağın vəziyyətinin diqqətlə izlənməsi, kifayət qədər maye verilməsi;
- evdə termometrin olması və hərarətin vaxtında ölçülməsi;
- valideynlərin və uşağa qulluq edən digər şəxslərin tutma zamanı ilk yardım qaydalarını öyrənməsi;
- həkim evdə təcili istifadə üçün preparat təyin edibsə, onun harada saxlandığını və necə istifadə olunduğunu bütün ailə üzvlərinə izah etmək;
- uşaq bağçasını və ya dayəni uşağın febril qıcolma keçirdiyi barədə məlumatlandırmaq;
- təkrarlanan və ya mürəkkəb tutmalarda uşaq nevroloqu müşahidəsi.
Hansı həkimə müraciət etməli
Tutmadan sonra uşağı pediatra göstərmək lazımdır; mürəkkəb və ya təkrarlanan tutmalarda uşaq nevroloqunun müayinəsi tövsiyə olunur. Uzun sürən tutmada dərhal təcili yardım çağırılır.
Yadda saxla!
Febril qıcolma valideyn üçün çox qorxuludur, lakin sadə formada uşağın sağlamlığına uzunmüddətli zərər vermir.
- Tutma zamanı uşağı yanına çevirin, vaxtı qeyd edin və ağzına heç nə qoymayın.
- İlk tutmada və ya beş dəqiqədən uzun tutmada 103-ə zəng edin.
- Hərarətsalıcılar rahatlıq üçündür, tutmanın qarşısını almır.
- Febril qıcolma səbəbindən peyvəndlərdən imtina etməyin – peyvəndlər yüksək hərarətli infeksiyalardan qoruyur.
Əlaqəli Xəstəliklər
- Epilepsiya
- Meningit
- Ensefalit
- Uşaqlarda qızılca
- Kəskin respirator virus infeksiyası (KRVİ)
- Qəfil ekzantema (rozeola)
- 1-ci tip şəkərli diabet
- Açıq arterial axacaq
- Adenoidit
- Ağız boşluğunun kandidozu
- Ailəvi Aralıq dənizi qızdırması
- Anadangəlmə əyriboyunluq
- Aortanın koarktasiyası
- Bağırsaq kolikası
- Böyümə hormonu çatışmazlığı
Suallar və cavablar
Xeyr. Febril qıcolmalar yalnız hərarət fonunda yaranır və epilepsiya sayılmır. Febril qıcolma keçirmiş uşaqların əksəriyyətində epilepsiya inkişaf etmir, risk yalnız bir qədər yüksəkdir.
Təəssüf ki, yox. Elmi müşahidələr göstərir ki, hərarətsalıcıların müntəzəm verilməsi febril qıcolmaların təkrarlanmasının qarşısını almır. Onlar yalnız uşağın özünü yaxşı hiss etməsi üçün istifadə olunur.
Bəli. Febril qıcolma peyvəndləmə üçün əks-göstəriş deyil. Peyvənd edilməmiş uşaqda infeksiyalar daha ağır keçir və yüksək hərarət riski artır. Peyvənddən sonra hərarət nəzarəti barədə pediatrla məsləhətləşin.
Sadə febril qıcolmalar beyinə zərər vermir və uşağın zehni inkişafına, oxumasına təsir göstərmir. Uzun sürən tutmalar isə təcili yardım tələb edir, ona görə tutmanın müddətini mütləq qeyd etmək lazımdır.
Xeyr, bu təhlükəlidir. Uşaq dilini «udmur», ağıza qaşıq, barmaq və ya başqa əşya salmaq isə diş və ağız boşluğunun zədələnməsinə, valideynin barmağının dişlənməsinə səbəb ola bilər. Uşağı yanı üstə çevirmək kifayətdir.
Bəzi uşaqlarda növbəti qızdırmalar zamanı təkrarlana bilər, xüsusən ilk tutma bir yaşdan əvvəl olubsa və ailədə oxşar hallar varsa. Lakin əksər uşaqlarda tutmalar beş-altı yaşa qədər tamamilə dayanır.
Mövzu üzrə məqalələr
Apqar balı: doğuşdan sonrakı ilk qiymətləndirmə nəyi göstərir?
Doğuşdan sonra valideynlər tez-tez “Apqar neçə oldu?” sualını verirlər. Apqar balı yenidoğulmuşun ilk dəqiqələrdəki vəziyyətini təsvir etmək üçün…
İstiqamət: Pediatriya / Ginekologiya
Epilepsiya ilə hamiləlik: dərmanı dayandırmadan təhlükəsiz plan qurmaq
Epilepsiyası olan bir çox qadında hamiləlik uğurla davam edə bilər. Bunun üçün tutmaların nəzarəti və dərmanların hamiləliyə uyğunluğu…
İstiqamət: Nevrologiya / Ginekologiya
Uşaqda appendisit
Appendisitlə qarşılaşan istənilən cərrah təsdiq edər ki, hər bir konkret halda onun diaqnozunu qoymaq heç də asan vəzifə…
İstiqamət: Ümumi cərrahiyyə / Pediatriya
Dağınıq skleroz nədir: xəstəlik, onun səbəbləri və təzahürləri barədə sadə dillə
Dağınıq skleroz (DS) – autoimmun mənşəli xroniki xəstəlikdir; bu zaman immun sistemi sinir sistemini yad kimi qəbul edir…
İstiqamət: Nevrologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
