Xolesistopankreatit öd kisəsi və mədəaltı vəzin eyni vaxtda iltihabi zədələnməsini ifadə edən klinik termindir. Öd daşı xəstəliyi bu iki proses arasında mühüm əlaqə yarada bilər.
Yayımlanma tarixi:
Xəstəlik haqqında
Kəskin pankreatit öd ifrazı sistemi patologiyası olan xəstələrin 45 faizində yaranır; öd ifrazı sisteminin xəstəlikləri isə mədəaltı vəzin iltihabi prosesini halların 25 faizində müşayiət edir.
Xəstəliyin inkişafına ödün qatılaşdığı, öd kisəsinin motorikasının dəyişdiyi, həmçinin pankreatobiliar sekretin onikibarmaq bağırsağa xaric olmasının pozulduğu vəziyyətlər zəmin yaradır. Xolesistopankreatit qarın boşluğunun yuxarı mərtəbəsindəki ağrılarla, ürəkbulanma və qusma ilə, ümumi özünühissetmənin pisləşməsi və nəcis pozğunluğu ilə müşayiət olunur. Xəstəliyin diaqnostikası laborator və instrumental müayinənin nəticələrinə əsaslanır. Qanda qaraciyər və pankreatik fermentlərin yüksəlmiş səviyyəsi müəyyən edilir. USM öd kisəsi və mədəaltı vəzi tərəfindən dəyişiklikləri aşkarlamağa imkan verir.
Obturasion xolesistitdə konservativ terapiyadan effekt olmadıqda təcili qaydada xolesistektomiya icra olunur. Destruktiv pankreatitdə cərrahi müdaxilə aparılır. Bu, qarışıq pankreonekroz və ümumi ferment peritoniti ilə əlaqədar monitorinq laparoskopiyası və qarın boşluğunun laparoskopik drenajıdır.
Səbəbləri
Xolesistit və pankreatit çox vaxt bir-biri ilə əlaqəlidir. Əvvəlcə bir orqan zədələnir, sonra digəri (reaktiv iltihab). Onların birgə iltihabı həzm prosesinin pozulmasına və ifadəli ağrılara gətirib çıxarır.
Yetkinlərdə xolesistopankreatitin risk amilləri aşağıdakılar ola bilər:
- ödün özlülüyünü artıran bəzi dərman preparatlarının qəbulu, məsələn, risk amilləri olan qadınlarda oral kontraseptivlər;
- hipo- və ya atoniya nəticəsində ödqovucu kisənin ölçüsünün artması;
- öd sekretinin sıxlığının artması və sladjın yaranması;
- öd yollarının diskineziyası;
- ağırlaşmış irsiyyət;
- mədəaltı vəzi və 12 barmaq bağırsağın quruluş anomaliyaları;
- arterial təzyiqin yüksəlməsi;
- bəzi qida antigenlərinə qarşı allergik reaksiyalar;
- qarın boşluğu orqanlarının travmatik zədələnməsi;
- pankreatobiliar sekretin onikibarmaq bağırsağa daxil olmasını tənzimləyən Oddi sfinkterinin anadangəlmə və ya qazanılmış disfunksiyası.
Ən çox patoloji proses ödqovucu kisədən başlayır, bundan sonra iltihab mədəaltı vəziyə keçir. Yalnız hallarının 15%-də hadisələr əks istiqamətdə inkişaf edir.
Təsnifat
Klinik gedişin xarakterinə görə mədəaltı vəzi və ödqovucu kisənin birgə iltihabı 3 növ ola bilər:
- Kəskin proses – xolesistopankreatitin simptomları qəflətən meydana çıxır, bu zaman çox vaxt alimentar səhvlərlə və ya öd axacaqlarının tıxanması ilə əlaqədardır. Bu forma üçün ifadəli ağrı sindromu xarakterikdir.
- Xroniki proses – patoloji proses tədricən inkişaf edir və əksər hallarda kalkulyoz xolesistitlə (ödqovucu kisədə daşların olması) əlaqələndirilir. Bu forma daha çox ürəkbulanma, qusma ilə özünü göstərir, ağrı sindromu az ifadə olunur.
- Xroniki residivləşən proses – xəstəlik dalğavari şəkildə keçir. Kəskinləşmə adətən alimentar amillə (yağlı, qızardılmış, hisə verilmiş qidaların qəbulu) əlaqədardır.
Klinik mənzərə
Xolesistopankreatitin əsas klinik əlamətləri aşağıdakılardır:
- sağ qabırğaaltı nahiyədə və epiqastriyada, çox vaxt kəmərvari xarakterli ağrı;
- dispepsiya sindromu – iştahanın azalması, ürəkbulanma, qusma, qarında köp, qazların pozulmuş xaric olunması, nəcis pozğunluğu;
- intoksikasiya təzahürləri – hərarət, ümumi vəziyyətin pisləşməsi;
- pankreatitin destruktiv formalarında nevroloji simptomlar (şüurun dumanlanması, baş ağrısı) müşahidə oluna bilər.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Xolesistopankreatitin diaqnostikası instrumental müayinənin nəticələri ilə tamamlanan kompleks klinik-laboratoriya qiymətləndirilməsini nəzərdə tutur.
Bu xəstəlikdən şübhələnildikdə mühüm laboratoriya göstəriciləri aşağıdakılardır:
- qanda və sidikdə amilazanın aktivliyi;
- lipazanın aktivliyi;
- qanın lipid spektri (lipidoqramma);
- leykositlərin yüksəlmiş səviyyəsini aşkar edən qanın ümumiklinik analizi;
- mədəaltı vəzinin endokrin hissəsinin funksional vəziyyətini qiymətləndirməyə imkan verən qanda qlükoza və qlikozlaşmış hemoqlobin səviyyəsi;
- alanin- və aspartataminotransferaza, qələvi fosfataza, qamma-qlutamiltranspeptidaza səviyyəsinin, həmçinin bilirubinin, kalsium, natrium, maqnezium və kalium konsentrasiyasının müəyyən edilməsi ilə qanın biokimyəvi analizi;
- koproqramma – nəcisdə həzm olunmamış qida hissəciklərini aşkar etməyə imkan verir.
Xolesistopankreatitdən şübhələnilən bütün xəstələrə USM skanlaşdırılmasının aparılması göstərişdir, bu zaman mədəaltı vəzinin ölçülərinin artması və strukturunun dəyişməsi, ödqovucu kisənin ölçülərinin və divar qalınlığının artması müəyyən edilir, konturların qeyri-hamarlığı, qeyri-müəyyənliyi, axacaqların genişlənməsi, kistalar və psevdokistalar, kalsinatlar, daşlar, öd sekretinin durğunluğu aşkar olunur.
Kompleks diaqnostikaya adətən fibroqastroduodenoskopiya (FQDS) da daxil edilir. Bu üsul həzm traktının yuxarı seqmentinin vəziyyətini qiymətləndirməyə, həmçinin pankreato-biliar kompleksin iltihabi prosesinin mümkün simptomlarını aşkar etməyə imkan verir.
Pankreatitin destruktiv formalarını istisna etmək məqsədilə MRT müayinəsi aparılır. Üsul şüa yükü ilə əlaqəli olmadığından hətta hamilə xəstələrin müayinəsində belə icazə verilir.
Pankreatik və biliar axacaqların birbaşa vizuallaşdırılması üçün retroqrad xolangiopankreatoqrafiya aparılır. Bu üsul Oddi sfinkterinin funksional vəziyyətini qiymətləndirməyə, onikibarmaq bağırsağın divertikulunun olmamasını istisna etməyə, nazik bağırsağa sekretin axınını poza biləcək konkrementi aşkar etməyə imkan verir.
Müalicə
Xolesistopankreatitin müalicəsi həm konservativ, həm də cərrahi üsullarla aparıla bilər. Xəstə nə qədər tez müraciət etsə, bir o qədər az invaziv taktika lazımi terapevtik nəticə verəcək.
Konservativ müalicənin məqsədləri aşağıdakılardır:
- ağrı sindromunun aradan qaldırılması;
- dispepsiya əlamətlərinin aradan qaldırılması;
- intoksikasiya sindromu ilə mübarizə;
- mədəaltı vəzidə iltihabi prosesin tez aradan qaldırılması;
- insulin istehsal edən beta-hüceyrələrin patoloji prosesə cəlb edilməsinin qarşısının alınması;
- ağırlaşmaların profilaktikası.
Konservativ terapiya aşağıdakı istiqamətlərdən ibarətdir:
- 24-48 saat ərzində ac qalma fasiləsinin təmin edilməsi;
- mədə sekresiyasının və biliar sekresiyanın güclü stimulyatoru olan mədə möhtəviyyatının çıxarılması üçün nazoqastral zondun qoyulması;
- mədə sekresiyasını basan preparatların tətbiqi;
- intoksikasiya ilə mübarizə üçün sterilə edilmiş mayelərin venadaxili yeridilməsi;
- ağrı sindromunun aradan qaldırılması üçün ağrıkəsici və spazmolitik preparatların tətbiqi.
Xolesistopankreatitin ağır gedişində antibakterial terapiya, iltihabi proses tam sönənədək zond vasitəsilə qidalanma, həmçinin həzm sekresiyasının güclü inhibitorlarının tətbiqi də göstərişdir.
Xolesistopankreatitdə cərrahi müdaxilə aşağıdakı hallarda aparılır:
- qarın pərdəsinin reaktiv iltihabı;
- 2-3 gün ərzində medikamentoz müalicədən nəticə olmaması;
- mexaniki sarılığın inkişafı;
- mədəaltı vəzinin destruktiv zədələnməsi;
- piyliyin irinli iltihabı;
- retroperitoneal boşluqda fleqmonanın əmələ gəlməsi.
Kəskin xolesistopankreatit (xolesistitin destruktiv formasında) təcili cərrahi müdaxiləyə göstərişdir, bunu laparoskopik yolla yerinə yetirmək üstünlük təşkil edir. Xoledoxun mümkün dekompressiv drenajı ilə xolesistektomiya cərrahi müalicənin adekvat həcmidir.
Kəskin xolesistopankreatiti olan bəzi xəstələrdə pankreatitin profilaktikası və müalicəsi məqsədilə əməliyyatönü və əməliyyatdan sonrakı dövrdə konservativ terapiya kompleksinə dərman preparatları ilə simpatik sinirlərin idarə olunan blokadası daxil edilir.
Reabilitasiya
Cərrahi müdaxilədən sonra pəhriz qidalanma prinsiplərinə əməl etmək vacibdir.
Profilaktika
Xolesistopankreatit riskini azaltmaq üçün tövsiyə olunur:
- balanslaşdırılmış və rasional qidalanmaq, yağların, qızardılmış və hisə verilmiş məhsulların, həmçinin konservant tərkibli məhsulların payını məhdudlaşdırmaq;
- öd-daş xəstəliyinin müxtəlif təzahürlərini vaxtında müalicə etmək;
- alkoqollu içkilərin qəbulunu məhdudlaşdırmaq.
Yadda saxla!
Xolesistopankreatit hamilə qadınlarda da inkişaf edə bilər. Hamiləlik dövründə proqesteronun təsiri ödqovucu kisənin boşalmasına səbəb olur. Vəziyyəti daha da ağırlaşdıran böyümüş uşaqlığın axacaqlara təzyiqidir. Meylli xəstələrdə bu, xolesistopankreatitin inkişafı üçün şərait yarada bilər, onun riski hamiləlik müddəti artdıqca yüksəlir. Xəstəliyin məkrliliyi ondadır ki, hamilə qadınlarda tipik klinik mənzərə nadir hallarda müşahidə olunur. Ağrı sindromunun zəif ifadə olunması və dispepsik sindromun toksikoz kimi maskalanması mütəxəssisə gec müraciət olunmasına səbəb olur. Bununla belə, unutmaq olmaz ki, bilio-pankreatik zonanın xəstəlikləri hamiləliyin gedişinə mənfi təsir göstərir. Onlar vaxtından əvvəl doğuşa, dölün daxilində hipoksiyaya və digər ağırlaşmalara səbəb ola bilər. Buna görə də hətta cüzi narahatlıq yarandıqda belə mama-ginekoloqun konsultasiyası göstərişdir. Mütəxəssis ilkin diaqnozu qoyacaq və müvafiq müayinələrə yönləndirəcək.
Mövzu üzrə məqalələr
Barrett qida borusu: bu nədir və biz necə kömək edə bilərik?
Barrett qida borusu – qastroezofageal reflyuksun (QÖRX) yaratdığı xroniki qıcıqlanma səbəbindən qida borusunun aşağı şöbəsinin selikli qişasının dəyişdiyi…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Öd kisəsi xəstəlikləri
Xəstənin öd sancıları ilə bağlı həkimə ilk müraciəti hələ onda kəskin prosesin olması demək deyil. Diqqətli müayinə zamanı…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Qıcıqlanmış bağırsaq sindromu
Hər bir insan həyatında ən azı bir dəfə qarında ağrı, qarında köp, nəcisin tezləşməsi və ya qəbizlik, nəcislə…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Babasilin əməliyyatsız müalicəsi: mif, yoxsa reallıq?
Babasil kimi proktoloji xəstəliklər insana az əzab, ağrı və narahatlıq gətirmir. Lakin həkimə müraciət adətən son ana qədər…
İstiqamət: Proktologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
