Xroniki qastroduodenit mədə və onikibarmaq bağırsağın selikli qişasında uzunmüddətli iltihabi dəyişikliklərlə xarakterizə olunan klinik vəziyyətdir.
Yayımlanma tarixi:
Xəstəlik haqqında
Xəstəlik həm böyüklərdə, həm də uşaqlarda rast gəlinir. Bir tərəfdən iltihabi reaksiyanın inkişafında mədə şirəsinin fiziki-kimyəvi xassələrinin dəyişməsi rol oynayır, digər tərəfdən isə normada qastroduodenal nahiyənin selikli qişasını zədələyici amillərdən qoruyan kompensator-mühafizə mexanizmləri sistemindəki pozğunluqlar rol oynayır. Qastroduodenitə səbəb olan aparıcı infeksion agent Helicobacter pylori-dir.
- Xəstəliyin Helicobacter ilə assosiasiya olunan formaları qarın ağrılarının inadlı xarakteri, gastroduodenal nahiyənin selikli qişalarının iltihabının əsasən eroziv formaları, mədənin parietal hüceyrələri tərəfindən xlorid turşusunun artmış sekresiyası ilə fərqlənir.
- Helicobacter ilə assosiasiya olunmayan xroniki qastroduodenit adətən pəhriz pozuntuları və tez-tez baş verən stress vəziyyətləri nəticəsində yaranır. Xəstəlik üçün kəskinləşmələrin mövsümiliyi (yaz, payız), mədə və duodenumun səthi zədələnmə formaları, mədənin parietal hüceyrələrinin normal turşu istehsalı xarakterikdir.
Xroniki qastroduodenit təcrid olunmuş xəstəlik şəklində olduqca nadir rast gəlinir. Patoloji prosesə bütövlükdə mədə-bağırsaq traktı cəlb olunur, biliar disfunksiyalar, mədəaltı vəzinin reaktiv dəyişiklikləri, həzm traktının motorikasının pozulması meydana çıxır. Buna görə də vaxtında diaqnostika və sonradan medikamentoz və qeyri-medikamentoz üsullarla aparılan müalicə vacibdir.
Səbəbləri
Xroniki qastroduodenitin səbəbləri həzm traktının yuxarı şöbəsinə həm xarici, həm də daxili amillərin mənfi təsiri ilə bağlı ola bilər.
- Daxili amillər iltihabi xarakterli həzm traktının müşayiət edən xəstəlikləri ilə təmsil olunur. Bu, qaraciyərin, mədəaltı vəzinin, öd kisəsinin və s. iltihabı ola bilər. Qastroduodenit xora xəstəliyinin gedişini ağırlaşdıra, orqanizmdə metabolik və hormonal pozğunluqların nəticəsi ola bilər.
- Xarici amillər alimentar səhvlərlə təmsil oluna bilər. Konservantlar və digər aqressiv maddələr saxlayan kəskin qidanın istifadəsi rol oynayır. Qastroduodenitin aparıcı ekzogen səbəbi həmçinin Helicobacter pylori-nin selikli qişaya nüfuz etməsidir. Bu bakteriya əvvəlcə iltihabi reaksiyanı başladır, sonra isə xora defektinin əmələ gəlməsinə gətirib çıxara bilər.
Helicobacter pylori ureaza fermentini istehsal etmək qabiliyyətinə malikdir, buna görə də ureaza testi vasitəsilə nəfəs havasında müəyyən edilə bilər. Bakteriyanın 5-6 qamçısı var ki, onların köməyi ilə o, mədə selikində hərəkət edir. Mədənin mühiti öz aqressivliyinə görə bakteriyaların yaşaması üçün yararsızdır. Lakin helikobakter ureazanın köməyi ilə mədə şirəsinin xlorid turşusunu neytrallaşdırır, sonra isə ammonyak buludu ilə əhatələnərək hərəkət edir. Selikin qoruyucu təbəqəsindən keçdikdən sonra bakteriya epitelial hüceyrələrə yapışır və selikli təbəqənin dərinliyinə nüfuz edir.
Ötürülmə yolları tam sübut olunmasa da, əsas yolun oral-oral (o cümlədən şəxsi gigiyena əşyaları vasitəsilə) olduğu güman edilir. Bunun nəticəsi xəstəliyin ailəvi ocağının mövcudluğudur. Uşaqlar adətən valideynlərdən və ya bir-birindən yoluxurlar. Ötürülmənin digər mümkün yolu fekal-oral yoldur. Bəzi məlumatlara görə, yoluxma mənbəyi ev heyvanları da ola bilər.
Təsnifat
Xroniki qastroduodenit xoraabənzər və qastritəbənzər tip üzrə keçə bilər.
Etioloji baxımdan xəstəliyin 3 forması fərqləndirilir:
- infeksion;
- qeyri-infeksion;
- birləşmiş.
Xroniki qastroduodenit 2 növə bölünür:
- Helicobacter pylori ilə assosiasiya olunan;
- Helicobacter pylori ilə assosiasiya olunmayan.
Klinik mənzərə
Xroniki qastroduodenitin simptomları – dispepsiya, ağrılar və asteniyadır. Xəstəliyin əsas klinik təzahürləri hesab olunur:
- əsasən göbək ətrafı və epiqastral nahiyələrdə yerləşən sızıltılı xarakterli qarın ağrıları;
- ürəkbulanma, vəziyyəti yüngülləşdirən tək qusma mümkündür;
- iştahanın pisləşməsi;
- qarnın köpməsi;
- mədə şirəsinin turşuluğu aşağı olduqda çürük iyli gəyirmə, turşuluq artdıqda isə – ürəkyanması;
- qəbizlik və ya onun ishalla növbələşməsi.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Skrininq diaqnostikası proqramına aşağıdakı müayinələr daxildir:
- ümumi klinik qan və sidik analizi;
- qaraciyər fermentlərinin və bilirubinin səviyyəsinin təyini ilə qanın biokimyəvi müayinəsi;
- fibroqastroduodenoskopiya (göstərişlərə əsasən biopsiya aparılır);
- qarın boşluğu orqanlarının ultrasəs müayinəsi;
- mədə şirəsinin analizi (intraqastral pH-metriya turşuluq səviyyəsini müəyyən etməyə imkan verir);
- Helicobacter pylori ilə yoluxmanın müəyyən edilməsi.
Helicobacter pylori-nin bütün diaqnostika üsulları iki qrupa bölünür: invaziv və qeyri-invaziv. İnvaziv üsullar FQDS-in və mədənin selikli qişasının biopsiyasının aparılmasını tələb edir. Praktiki baxımdan birbaşa diaqnostik üsullar (histoloji, bakterioloji) və dolayı üsullar fərqləndirilir; dolayı üsullarda törədicinin özü deyil, onun orqanizmdə olmasının izləri – antitellər, həyat fəaliyyəti məhsulları (məsələn, ureaza tənəffüs testi) qeydə alınır. Mürəkkəb klinik hallarda polimeraza zəncirvari reaksiyanın (PZR) aparılması göstərişdir, bu zaman bioloji material kimi mədənin selikli qişasının bioptatları, mədə şirəsi, ağız boşluğunun yuyuntusu, diş plakı, koprofiltrat çıxış edə bilər.
Müalicə
Klinik tövsiyələrə əsasən, böyüklərdə və uşaqlarda xroniki qastroduodenitin müalicəsi konservativ şəkildə aparılır. Medikamentoz terapiya həyat tərzinin dəyişdirilməsi ilə birləşdirilir.
Konservativ terapiya bir neçə məqsəd güdür:
- Helicobacter pylori ilə mübarizə;
- mədənin turşu əmələ gətirmə funksiyasının bərpası;
- selikli qişanın zədələnmədən qorunması;
- ağrının və digər simptomların aradan qaldırılması.
Helicobacter ilə assosiasiya olunmuş qastroduodenit zamanı antibiotik kursları proton nasosu inhibitorları və/yaxud bismut preparatları ilə birlikdə təyin edilir. Helicobacter testləri mənfi olduqda, turşuluq isə yüksək olduqda adsorbentlər, antasidlər və antisekretor vasitələr istifadə olunur. Ağrı sindromunu aradan qaldırmaq üçün spazmolitiklər və fizioterapevtik prosedurlar təyin edilir.
Müalicədə pəhriz qidalanma mühüm rol oynayır. Kəskinləşmə dövründə müalicəvi pəhriz cədvəli təyin olunur. 1-2 həftədən sonra xəstə daha geniş müalicəvi pəhriz cədvəlinə keçirilir. Qidalanma müntəzəm olmalı, qida yaxşı çeynənməlidir.
Cərrahi müalicə yalnız perforativ xora, qarın daxili qanaxma kimi ağırlaşmalar inkişaf etdikdə aparılır. Bununla belə, vaxtında aparılan konservativ terapiya bu mənfi nəticələrin qarşısını almağa imkan verir.
Reabilitasiya
Reabilitasiya əsas müalicədən sonra funksiyanın və həyat keyfiyyətinin bərpasına yönəldilir.
Profilaktika
Xroniki qastroduodenitin profilaktikası aşağıdakı qaydalara əsaslanır:
- Helicobacter pylori ilə yoluxmanın qarşısını almaq üçün əlləri sabunla yumaq, fərdi qab-qacaqdan istifadə etmək vacibdir;
- mədə və onikibarmaq bağırsağın selikli qişasının qoruyucu xüsusiyyətlərini yaxşılaşdırmaq üçün müntəzəm qidalanmaq, rasionu sağlam qida məhsullarından təşkil etmək lazımdır.
Yadda saxla!
FQDS demək olar ki, həmişə xroniki qastroduodenitin diaqnostika proqramına daxil edilir, çünki eyni zamanda bir neçə məsələni həll etməyə imkan verir. Bu, polip və atrofiyanı istisna edərək (hər iki proses onkoloji potensialı artıra bilər) selikli qişanın vəziyyətini qiymətləndirməkdir. FQDS vasitəsilə iltihabi prosesin əlamətlərini – toxumaların ödemini və qızarmasını, artmış selik ifrazını vizual olaraq müəyyən etmək, həmçinin reflyuksu (məzmunun geri atılmasını) istisna etmək mümkündür. Fibroqastroskopiya prosesin mərhələsini, zədələnmənin dərinliyini (səthi, dərin) müəyyən etməyə və zəruri hallarda müalicəyə düzəliş etməyə imkan verir. Şübhəli (eroziv, atrofik, hiperplastik) sahələr aşkar edildikdə toxumaların morfologiyasını qiymətləndirmək və xəstəliyin mümkün təbiətini müəyyən etmək üçün biomaterial götürülür. FQDS beynəlxalq qastroenterologiya cəmiyyətinin müasir tövsiyələrinə uyğun aparılır, morfologiya nəticələri isə OLGA/OLGIM meyarlarına uyğun şərh olunur.
Mövzu üzrə məqalələr
Barrett qida borusu: bu nədir və biz necə kömək edə bilərik?
Barrett qida borusu – qastroezofageal reflyuksun (QÖRX) yaratdığı xroniki qıcıqlanma səbəbindən qida borusunun aşağı şöbəsinin selikli qişasının dəyişdiyi…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Öd kisəsi xəstəlikləri
Xəstənin öd sancıları ilə bağlı həkimə ilk müraciəti hələ onda kəskin prosesin olması demək deyil. Diqqətli müayinə zamanı…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Qıcıqlanmış bağırsaq sindromu
Hər bir insan həyatında ən azı bir dəfə qarında ağrı, qarında köp, nəcisin tezləşməsi və ya qəbizlik, nəcislə…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Babasilin əməliyyatsız müalicəsi: mif, yoxsa reallıq?
Babasil kimi proktoloji xəstəliklər insana az əzab, ağrı və narahatlıq gətirmir. Lakin həkimə müraciət adətən son ana qədər…
İstiqamət: Proktologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
