Xroniki qlomerulonefrit – bu, böyrək yumaqcıqlarını zədələyən immun-iltihabi xəstəlikdir. Bir dəfə inkişaf etdikdən sonra patologiya prosesi müxtəlif sürətlə proqressivləşir və nəticədə böyrəyin sklerozuna və onun funksional çatışmazlığına gətirib çıxarır. Patologiya müalicə olmadıqda xüsusilə sürətlə inkişaf edir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Bright xəstəliyi
- böyrək yumaqcıqlarının xroniki iltihabı
Xəstəlik haqqında
Patoloji prosesin müddəti 1 il və daha çox olduqda xroniki qlomerulonefritdən danışılır. Əksər hallarda təkanverici amil infeksiya və ya digər stimullar (şişlər, stress) olur. Meyilli şəxslərdə immun komplekslərin formalaşması və onların böyrək yumaqcıqlarında çökməsi ilə qeyri-adekvat immun cavab inkişaf edir. Bu, çoxlu miqdarda proiltihabi mediatorların ayrılmasına, komplementin aktivləşməsinə və böyrək yumaqcıqlarının zədələnməsinə gətirib çıxarır. Qeyri-adekvat iltihabi cavabın son mərhələsi proqressiyadır, bu isə məhv olmuş yumaqcıqları əvəz edən birləşdirici toxumanın proliferasiyası ilə müşayiət olunur. Nəticədə böyrəklərdə funksional vahidlərin sayı azalır və böyrək çatışmazlığı inkişaf edir.
Səbəbləri
Xroniki qlomerulonefrit əksər hallarda tam müalicə olunmamış kəskin prosesin nəticəsidir. Lakin bəzən xəstəlik ilkin olaraq xroniki xarakter daşıyır.
Xroniki qlomerulonefritin səbəblərini həmişə müəyyən etmək mümkün olmur. Böyrək yumaqcıqlarının immun-iltihabi zədələnməsinin başlanmasında β-hemolitik A qrup streptokoka mühüm rol verilir. Böyrəklərin immun hücumunun risk amilləri bunlardır:
- orqanizmdə xroniki infeksiya ocaqları – angina və xroniki tonzillit, faringit və xolesistit, kariyes dişlər;
- təkrarlanan hipotermiya;
- azalmış sistem immuniteti;
- irsi meyillilik (böyrək yumaqcıqlarının bazal membranının tərkibinə daxil olan zülalların əmələ gəlməsinə cavabdeh olan xüsusi genlərin mövcudluğu).
Böyrəklərdə immun iltihabın inkişafını yalnız infeksiyalar (bakterial və virus), həmçinin digər amillər də (şişlər, metabolik pozğunluqlar) başlada bilər.
Təsnifat
Xroniki qlomerulonefrit 2 növə bölünür:
- Birincili – zədələnmə yalnız böyrəkləri əhatə edir.
- İkincili – xəstəlik autoimmun təbiətli digər patoloji proseslər fonunda inkişaf edir.
Proqnozu müəyyən etmək üçün tez-tez morfoloji təsnifatdan istifadə olunur, bu təsnifat böyrək yumaqcıqlarında patoloji prosesin ifadəlilik dərəcəsini və proqressivləşmə sürətini qiymətləndirməyə imkan verir. Ən əlverişli variant mezangioproliferativ və minimal dəyişikliklərlə assosiasiyalı qlomerulonefritdir. Bu hallar müalicəyə yaxşı tabe olur, yavaş proqressivləşir və nadir hallarda kəskinləşir. Öz növbəsində, ekstrakapillyar və membranoproliferativ tip sürətli gediş və xroniki böyrək çatışmazlığının erkən inkişafı ilə xarakterizə olunur. Lakin düzgün aparılan dərman müalicəsinin təsiri altında bir morfoloji formanın digərinə keçməsi mümkündür.
Klinik mənzərə
Xroniki qlomerulonefritin simptomları xroniki qlomerulonefritin klinik formasından asılıdır. Nefrologiyada aşağıdakı növlər ayırd edilir:
- latent – aşkar klinik simptomatika olmadan keçir, əlavə müayinə məlumatlarına görə aşkar olunur;
- hematurik – əsas təzahür kimi sidikdə çox miqdarda eritrositlərin olması hesab edilir, bu da onun çirkli-qırmızı rəng almasına səbəb olur;
- hipertonik – böyrək zədələnməsi tez-tez bədxassəli xarakter daşıyan arterial təzyiqin davamlı yüksəlməsi ilə təzahür edir;
- nefrotik – bu forma üçün qanda trigliseridlərin səviyyəsinin artması və sidiklə zülalın böyük itkiləri xarakterikdir, bu da zülalçatışmazlığı ödemlərinin inkişafına gətirib çıxarır;
- qarışıq – yuxarıda sadalanan bir neçə formanın birləşməsi mövcuddur.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Xroniki qlomerulonefritin hiyləsi ondadır ki, bu xəstəlik zamanı ağrı, adətən, olmur. İlk obyektiv simptom «pis» sidik analizi nəticəsidir. Qlomerulonefritdən ən çox ehtimalla xəbər verən mühüm əlamət sutkalıq sidik porsiyasında 150 mq-dan artıq zülalın aşkarlanmasıdır.
Proteinuriyanın ifadəlilik dərəcəsi müxtəlif ola bilər:
- minimal – 24 saat ərzində toplanmış sidik porsiyasında 1 q-dan az zülal;
- orta – sutkada ifraz olunan zülalın miqdarı 1-3 q;
- ifadəli – sidiklə zülal itkisi sutkada 3 q-dan çox təşkil edir.
Qlomerulonefrit zamanı sidik analizində eritrositlərin artmış miqdarı müəyyən olunur. Bu itkilərin ən dəqiq hesablanmasına Neçiporenko üsulu ilə sidik analizi imkan verir. Öz növbəsində, leykosituriya (leykositlərin normadan artıq olması) qlomerulonefrit üçün xarakterik deyil, adətən bu, infeksion iltihabın qoşulduğunu göstərir.
Qlomerulonefrit zamanı silindruriya aşkarlanır. Silindrlər böyrək borucuqlarının mənfəzində zülalın çökməsi zamanı əmələ gələn strukturlardır. Ən informativ göstərici mumabənzər və dənəvər silindrlərin aşkarlanmasıdır, bunlar normada heç vaxt rast gəlinmir.
Qlomerulonefritdən şübhələnən pasiyentlərin müayinə proqramına aşağıdakı testlər də daxil ola bilər:
- Zimnitski analizində sidiyin nisbi sıxlığının təyini;
- böyrəklərin və sidik kisəsinin ultrasəs müayinəsi;
- ekskretor uroqrafiya – kontrastın venadaxili yeridilməsi və ardınca böyrəklərin, sidik axarlarının və sidik kisəsinin rentgen müayinəsi.
Böyrəyin punksiya biopsiyası xroniki qlomerulonefritin növünün morfoloji verifikasiyası üçün bioloji materialın əldə edilməsini nəzərdə tutur. Tədqiqat proqnozun tərtib olunmasına və patoloji prosesin proqressiyasını ləngitmək üçün ən optimal müalicə sxeminin seçilməsinə imkan verir. Böyrək biopsiyası göstərişlər olduqda aparılır. Əks-göstərişlər olduqda icra edilmir – yeganə işləyən böyrək, böyrək çatışmazlığının terminal mərhələsi, arterial hipertenziyanın bədxassəli gedişi və qanaxma riskinin artması.
Xroniki qlomerulonefritin diaqnostika proqramı hər bir pasiyent üçün nefroloqların beynəlxalq cəmiyyətinin tövsiyələri nəzərə alınmaqla fərdi qaydada tərtib olunur.
Müalicə
Xroniki qlomerulonefritin müalicəsinin əsasını kompleks konservativ terapiya təşkil edir. Bu terapiya patogenetik həlqələrin blokadasına və inkişaf etmiş pozğunluqların korreksiyasına yönəldilir.
Nefroloq xəstəliyin klinik-patogenetik formasını nəzərə alaraq hər bir pasiyent üçün fərdi müalicə sxemi hazırlayır. Dəqiq diaqnozun qoyulması üçün genişləndirilmiş diaqnostika aparılır. Konservativ terapiyanın əsas istiqamətləri bunlar ola bilər:
- simptomatik istiqamət – su-elektrolit balansının korreksiyası, yüksəlmiş arterial təzyiq səviyyəsinin normallaşdırılması;
- patogenetik istiqamət – immun iltihabın basdırılması (kortikosteroidlər, sitostatiklər), qanın laxtalanma aktivliyinin normallaşdırılması (dezaggregantlar və antikoaqulyantlar);
- nefroproteksiya – angiotenzinçevirici fermentin (AÇF) inhibitorları vasitəsilə böyrək toxumasının qorunması, bunlar həmçinin arterial təzyiqin optimal səviyyəsini saxlamağa imkan verir;
- qanda trigliseridlərin səviyyəsinin yüksəlməsi ilə mübarizə (hipolipidemik vasitələr və pəhriz);
- zülal çatışmazlığının aradan qaldırılması – albuminin venadaxili yeridilməsi;
- antibiotiklər – yanaşı infeksiyanın qoşulması halında;
- səbəbin aradan qaldırılması, əgər o aşkar olunmuşdursa – β-hemolitik streptokokun persistensiyası zamanı antibakterial müalicə, herpetik infeksiya zamanı antiviral preparatlar və s..
Xroniki qlomerulonefritin konservativ müalicəsinin yeni variantı monoklonal anticisimlərin tətbiqidir. Bu preparatlar immun iltihabı bloklamağa imkan verir, lakin onların da ciddi əlavə təsirləri (ağır infeksiyalar, infuziya reaksiyaları və s.) ola bilər.
Xroniki qlomerulonefrit zamanı qanın ekstrakorporal təmizlənməsi metodları – plazmaferez, hemosorbsiya və ya hemodializ tətbiq oluna bilər. Onlar terminal böyrək çatışmazlığı mərhələsinin inkişafı zamanı orqanizmdən xaric olunmayan zəhərli metabolitləri qandan sürətlə və effektiv şəkildə uzaqlaşdırmağa imkan verir.
Terminal böyrək çatışmazlığı inkişaf etdikdə böyrək transplantasiyası aparıla bilər.
Profilaktika
Autoimmun böyrək zədələnməsinin inkişafının qarşısını almağın əsas yolu xroniki infeksiya ocaqlarını vaxtında müalicə etməkdir. Bu, xüsusilə tonzillitə (damaq badamcıqlarının iltihabı), farenjitə (udlaq iltihabı) və kariyesli dişlərə aiddir.
Xroniki qlomerulonefrit diaqnozu qoyulmuş pasiyentlərə nefroloq tərəfindən müntəzəm müşahidə tövsiyə olunur. Mütəxəssisə müraciətlər ildə bir neçə dəfə tələb olunur. Skrininq diaqnostikası böyrəklərin funksiyasını qiymətləndirməyə, immunosupressiv terapiyanın başlanması üçün göstərişləri vaxtında müəyyən etməyə imkan verir. Pasiyentə adətən aşağıdakı müayinələr təyin olunur:
- LOR həkiminin, oftalmoloqun (göz dibinin müayinəsi üçün) və stomatoloqun konsultasiyası;
- arterial təzyiq səviyyəsinin ölçülməsi;
- ümumi qan və sidik analizi;
- qan biokimyəvi analizi;
- koaquloqramma.
Müayinənin həcmi və nefroloq tərəfindən müşahidənin tezliyi böyrəklərdə patoloji prosesin mərhələsindən və aktivliyindən asılıdır.
Yadda saxla!
Xroniki qlomerulonefritin müalicəsinin uğuru müalicənin başlanma anından asılıdır. Terapiya nə qədər tez başlanarsa, bir o qədər effektiv olur. Buna görə də böyrəklərin mümkün zədələnməsinin erkən diaqnostikası üçün risk qrupuna daxil olan pasiyentlərə (xroniki infeksiya ocaqları, irsi yüklənmiş anamnez) skrininq sidik analizi aparılır. Müayinənin nəticələri normaya uyğun gəlmədikdə, müalicə həkimi detallaşdırılmış müayinə proqramı tərtib edir və yekun diaqnozu qoyur. Ümumi sidik analizi, həmçinin böyrək zədələnməsini göstərə bilən simptomlar olduqda da tövsiyə edilir. Bunlar ödemlər, arterial təzyiqin yüksəlməsi, sidiyin rənginin dəyişməsi, bel nahiyəsində narahatlıqdır.
Suallar və cavablar
Diaqnostikanı, dinamik müşahidəni və müalicəni nefroloq aparır. Cərrahi ağırlaşmalar inkişaf etdikdə tibbi yardımın göstərilməsinə uroloq cəlb olunur.
Əsas simptomlar ödemlərdir (xüsusən üz nahiyəsində), göyərmələrin asan əmələ gəlməsi və ifadəli qanaxma meyli, arterial təzyiqin yüksəlməsi, sidiyin xüsusiyyətlərinin dəyişməsi, ümumi zəiflik, iştahasızlıq və s. Lakin simptomsuz gedişli formalar da mövcuddur, onları yalnız əlavə müayinə vasitəsilə diaqnostika etmək olar. Buna görə şübhəli əlamətlər olduqda mümkün qədər tez həkimlə məsləhətləşmək tövsiyə olunur.
Mikroalbuminuriya (sidiyin sutkalıq porsiyasında 20-100 mq) olması böyrək zədələnməsinin əlaməti deyil. Lakin damarların daxili qişasının zədələnmə prosesini əks etdirir və ürək-damar patologiyası üçün risk amili kimi qiymətləndirilir. Bu vəziyyətdə əlavə olaraq kardioloq konsultasiyası göstərilir, o, fərdi riski müəyyən etməyə və profilaktik tədbirlər görməyə kömək edəcəkdir.
Mövzu üzrə məqalələr
Kəskin böyrək çatışmazlığı
Böyrək çatışmazlığı — böyrəklərin funksional qabiliyyətinin ağır pozğunluqları nəticəsində inkişaf edən sindromdur.
İstiqamət: Nefrologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
