Nephron
Nefron böyrəyin əsas struktur və funksional vahididir. Hər böyrəkdə çox sayda nefron var; sidik məhz onlarda əmələ gəlir.
Orqan: Böyrəklər
Yerləşməsi
Nefronun yumaqcığı və qıvrım kanalcıqları böyrəyin qabıq maddəsində, Henle ilgəyi isə əsasən beyin maddədə — piramidalarda yerləşir.
Quruluşu
- Böyrək cisimciyi — kapilyar yumaqcıq və onu əhatə edən kapsul; burada qan süzülür.
- Proksimal qıvrım kanalcıq — süzülmüş mayedən su, qlükoza, amin turşuları və duzların böyük hissəsi geri sorulur.
- Henle ilgəyi — sidiyin qatılaşdırılması üçün şərait yaradır.
- Distal qıvrım kanalcıq — hormonların təsiri ilə duz və suyun incə tənzimi.
- Toplayıcı borucuq — bir neçə nefronun sidiyini toplayır və kasacıqlara aparır.
Funksiyası
Yumaqcıqlarda qanın maye hissəsi süzülür və «ilkin sidik» yaranır. Kanalcıqlarda onun böyük hissəsi geri sorulur, lazımsız maddələr isə əlavə ifraz olunur. Nəticədə bədən suyu və lazımlı maddələri saxlayır, artıqları isə qatılaşmış sidiklə xaric edir.
Yumaqcıqların zədələnməsi (qlomerulonefrit, diabetik nefropatiya) sidikdə zülal və qan görünməsinə səbəb olur; nefronların tədricən itirilməsi xroniki böyrək xəstəliyinə gətirib çıxarır.
Suallar və cavablar
Sağlam yumaqcıq zülalı demək olar ki, buraxmır. Sidikdə albumin və ya ümumi zülalın artması yumaqcıqların zədələnməsinin erkən əlaməti ola bilər — xüsusən diabet və hipertenziyası olan insanlarda.
İtirilmiş nefronlar yenidən yaranmır, lakin qalan nefronlar yükü qismən öz üzərinə götürür. Ona görə böyrək xəstəliklərinin erkən aşkarlanması və irəliləmənin ləngidilməsi vacibdir.
