Uşaqlarda obstruktiv bronxit virus infeksiyası fonunda bronxların daralması ilə gedən xırıltılı, fitli nəfəs epizodudur. Beynəlxalq praktikada bu vəziyyət daha çox «virus mənşəli xırıltılı nəfəs» adlanır. Əksər uşaqlarda yaşla keçir, təkrarlandıqda isə astma istisna edilməlidir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Kəskin obstruktiv bronxit
- bronxoobstruktiv sindrom
- virus mənşəli xırıltılı nəfəs
Xəstəlik haqqında
Kiçik yaşlı uşaqlarda bronxlar dar olduğu üçün virus infeksiyası zamanı selikli qişanın şişməsi, qatı selik və bronx əzələlərinin spazmı asanlıqla hava axınını məhdudlaşdırır. Nəfəs vermə uzanır, fitli səslər eşidilir, bəzən uşaq nəfəs almaq üçün əlavə səy göstərir. Belə epizodlar xüsusilə məktəbəqədər yaşda geniş yayılıb və çox vaxt soyuqdəymə mövsümündə təkrarlanır.
«Obstruktiv bronxit» termini regionumuzda geniş istifadə olunur, lakin beynəlxalq təsnifatda ayrıca diaqnoz kimi yoxdur. İki yaşa qədər uşaqlarda belə epizodlar çox vaxt bronxiolit, daha böyük uşaqlarda isə məktəbəqədər yaşda virus mənşəli xırıltılı nəfəs və ya bronxial astmanın təzahürü kimi qiymətləndirilir. Bu fərq müalicə və müşahidə taktikası üçün vacibdir.
Əksər uşaqlarda bronxlar böyüdükcə epizodlar seyrəlir və yox olur. Lakin bəzi uşaqlarda xırıltılı nəfəs gələcəkdə astmanın ilk əlaməti olur, ona görə təkrarlanan hallar həkim müşahidəsi tələb edir.
Səbəbləri
Epizodun bilavasitə səbəbi çox vaxt respirator infeksiyadır, lakin onun yaranması və təkrarlanması uşağın xüsusiyyətlərindən və ətraf mühitdən də asılıdır:
- respirator virus infeksiyaları – respirator-sinsitial virus (RSV), rinoviruslar, paraqrip, adenovirus, metapnevmovirus; ən çox rast gəlinən səbəbdir;
- Mycoplasma pneumoniae – daha çox məktəb yaşlı uşaqlarda;
- allergiyaya və astmaya irsi meyl – valideynlərdə astma, uşaqda atopik dermatit və ya qida allergiyası təkrarlanma ehtimalını artırır;
- passiv siqaret çəkmə – həm hamiləlik dövründə, həm də doğuşdan sonra; bronxların həssaslığını artırır;
- çirklənmiş hava – nəqliyyat tüstüsü, evdə rütubət və kif, sobalardan çıxan tüstü;
- vaxtından əvvəl doğulma və bronxopulmonar displaziya;
- yad cisim aspirasiyası, reflüks, anadangəlmə anomaliyalar – təkrarlanan və qeyri-tipik hallarda istisna edilməlidir.
Kiçik yaşlı uşaqlarda tənəffüs yollarının anatomik xüsusiyyətləri – bronxların dar mənfəzi, selikli qişanın bol qan təchizatı və asanlıqla şişməsi, öskürək refleksinin hələ zəif olması – obstruksiyanın tez yaranmasına şərait yaradır. Uşaq böyüdükcə bronxların diametri artır və eyni virus infeksiyası artıq xırıltılı nəfəsə səbəb olmaya bilər. Bağçaya getməyə başlayan uşaqlarda virus infeksiyaları tez-tez təkrarlandığı üçün ilk illərdə epizodlar daha çox olur.
Növləri
- Epizodik virus mənşəli xırıltılı nəfəs – xırıltılar yalnız virus infeksiyası zamanı yaranır, epizodlar arasında uşaq tamamilə sağlamdır; çox vaxt yaşla keçir.
- Çoxsəbəbli xırıltılı nəfəs – xırıltılar infeksiyasız da – fiziki yük, ağlama, gülmə, soyuq hava, tüstü və ya allergenlərlə təmas zamanı yaranır; bu forma astmaya daha yaxındır.
- Bronxiolit – əsasən iki yaşa qədər, xüsusən birinci il uşaqlarda kiçik bronxların virus iltihabı; quru fitli və xırda qabarcıqlı yaş xırıltılar eşidilir, müalicə taktikası fərqlidir.
Klinik mənzərə
Xırıltılı nəfəs adətən burun axması və öskürəklə başlayan soyuqdəymənin ikinci-üçüncü günündə yaranır:
- öskürək, burun axması, bəzən hərarət;
- fitli, xırıltılı nəfəs, nəfəs verməyin uzanması, «uzaqdan eşidilən» xırıltılar;
- nəfəs darlığı, sürətli nəfəs;
- nəfəs alarkən qabırğaarası sahələrin, körpücüküstü çuxurların içəri çəkilməsi, burun pərlərinin oynaması;
- narahatlıq, yuxunun pozulması, körpələrdə əmmə zamanı yorulma və iştahın azalması.
Kiçik körpələrdə, xüsusən vaxtından əvvəl doğulmuşlarda və ürək-ağciyər xəstəliyi olan uşaqlarda xəstəlik daha ağır keçə bilər, nəfəsdə fasilələr (apnoe) müşahidə oluna bilər. Xırıltılar adətən bir neçə gün davam edir və tədricən azalır, öskürək isə daha uzun qala bilər. Daha böyük uşaqlarda xırıltılı nəfəs bəzən fiziki yükdən sonra, gecə və ya səhər tezdən öskürəklə özünü göstərir – bu, astmaya şübhə üçün əsasdır.
Təcili həkimə müraciət etmək və ya dərhal 103-ə zəng etmək lazımdır, əgər:
- uşaq danışa, ağlaya və ya əmə bilmir, maye qəbul etmir;
- dodaqlar və ya dilin rəngi göyərir;
- uşaq süstləşir, yuxulu olur, oyandırılması çətindir;
- nəfəsdə fasilələr və ya inilti var;
- həkimin təyin etdiyi bronxolitik inhalyasiyadan sonra yaxşılaşma yoxdur və ya təsir tez keçir.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnoz əsasən klinikdir: pediatr şikayətləri, epizodların tezliyini və tətikləyicilərini, ailədə allergiya və astma hallarını öyrənir, uşağa baxır və ağciyərləri dinləyir. Ağırlığı qiymətləndirmək və digər xəstəlikləri istisna etmək üçün əlavə müayinələr təyin oluna bilər:
- pulsoksimetriya – qanın oksigenlə doymasını göstərir, ağırlığın əsas göstəricilərindən biridir;
- ağciyərlərin rentgenoqrafiyası – adi epizodlarda lazım deyil; pnevmoniya, yad cisim və ya qeyri-tipik gediş şübhəsində aparılır;
- ümumi qan analizi – bakterial ağırlaşma şübhəsində;
- allerqoloq müayinəsi – təkrarlanan epizodlarda, allergenlərə həssaslıq testləri;
- spirometriya bronxodilatasiya testi ilə – adətən beş yaşdan sonra, astmanı təsdiqləmək üçün;
- yad cisim, reflüks, mukovissidoz və ya anadangəlmə anomaliyalar şübhəsində – bronxoskopiya, tər testi və digər xüsusi müayinələr.
Differensial diaqnostika bronxial astma, bronxiolit, pnevmoniya, yalançı krup, yad cisim aspirasiyası və anadangəlmə ürək və tənəffüs yolları qüsurları ilə aparılır.
Ağırlaşmalar
- tənəffüs çatışmazlığı – xüsusən kiçik körpələrdə oksigen və stasionar müalicə tələb edə bilər;
- susuzlaşma – nəfəs darlığı səbəbindən uşaq az içir və az əmir;
- pnevmoniya – bakterial infeksiyanın qoşulması;
- təkrarlanan epizodlar və bronxial astmanın formalaşması – xüsusən allergiyaya meyilli uşaqlarda;
- səhv diaqnoz – yad cisim və ya astma vaxtında aşkar edilmədikdə müalicə gecikir.
Düzgün müalicə və müşahidə ilə əksər epizodlar ağırlaşmasız keçir. Uşaq ağır epizoddan sonra bir neçə həftə öskürə bilər – bu, adətən bronxların bərpası ilə bağlıdır, lakin uzun sürən öskürək həkimə göstərilməlidir.
Müalicə
Müalicə epizodun ağırlığından, uşağın yaşından və xırıltılı nəfəsin növündən asılıdır. Yüngül hallarda uşaq evdə müalicə olunur, ağır epizodlarda və kiçik körpələrdə stasionar tələb oluna bilər.
- Bronxolitiklər – qısa təsirli inhalyasion bronx genişləndirici preparatlar, speyser (aralıq kamera) və maska ilə və ya nebulizerlə verilir. Daha böyük uşaqlarda effektivdir; birinci yaşda olan körpələrdə, bronxiolit zamanı isə çox vaxt az təsir göstərir və həkim onların istifadəsini fərdi qərarla müəyyən edir.
- Ağır epizodlarda – oksigen, həkim qərarı ilə qısa kurs qlükokortikoidlər, stasionar müalicə.
- Təkrarlanan epizodlarda – həkim inhalyasion qlükokortikoidlərlə uzunmüddətli və ya epizodik müalicə təyin edə bilər; müalicənin effekti vaxtaşırı qiymətləndirilir.
- Ümumi tədbirlər – burnun duzlu məhlulla təmizlənməsi, kifayət qədər maye, yüksək hərarətdə yaşa uyğun hərarətsalıcılar, otağın havalandırılması, uşağın yarımoturaq vəziyyətdə yatması.
- Antibiotiklər – yalnız bakterial infeksiya sübut olunduqda və ya ehtimal olunduqda.
Mukolitik və öskürək əleyhinə siroplar, antihistamin preparatlar xırıltılı nəfəsi aradan qaldırmır və kiçik uşaqlarda tövsiyə olunmur. Qaynar su üzərində buxar inhalyasiyası yanıq riski yaradır və bronx spazmını gücləndirə bilər. Hormonları və antibiotikləri özbaşına vermək, inhalyatoru həkim tövsiyəsi olmadan tez-tez təkrarlayıb ağırlaşmanı «gözləmək» olmaz.
Profilaktika
- evdə və avtomobildə siqaret tüstüsünün olmaması, hamiləlik dövründə siqaretdən imtina;
- əllərin yuyulması, xəstə insanlarla təmasın azaldılması, xüsusən körpələrdə;
- milli peyvənd təqviminə uyğun peyvəndlər, həmçinin qripə qarşı mövsümi peyvənd;
- evdə rütubətə və kifə qarşı mübarizə, otaqların müntəzəm havalandırılması;
- allergiya olduqda allergenlərlə təmasın azaldılması;
- mümkün olduqda ana südü ilə qidalandırma – körpənin infeksiyalara qarşı müdafiəsini gücləndirir;
- uşağın kifayət qədər hərəkət etməsi, təmiz havada gəzinti və balanslı qidalanma;
- təkrarlanan epizodlarda həkimin tərtib etdiyi fəaliyyət planına əməl etmək və inhalyatoru düzgün istifadə etmək.
Hansı həkimə müraciət etməli
İlk növbədə pediatra müraciət etmək lazımdır. Təkrarlanan epizodlarda uşaq allerqoloq və ya uşaq pulmonoloqu tərəfindən müayinə olunmalıdır.
Yadda saxla!
İlk xırıltılı nəfəs epizodu çox vaxt virusla bağlıdır və təkrarlanmaya bilər. Lakin ildə bir neçə dəfə təkrarlanan epizodlar astma əlaməti ola bilər və mütəxəssis müayinəsi tələb edir.
- İnhalyasiya texnikasını həkimdən öyrənin – speyser çox vaxt nebulizer qədər effektivdir.
- Antibiotik və hormonları özbaşına verməyin.
- Nəfəs darlığı artarsa, dodaqlar göyərərsə və ya uşaq süstləşərsə, gözləməyin – təcili yardım çağırın.
Əlaqəli Xəstəliklər
- Bronxit
- Bronxial astma
- Bronxiolit
- Kəskin respirator virus infeksiyası (KRVİ)
- Respirator mikoplazmoz
- Adenovirus (adenovirus infeksiyası)
- Pnevmoniya
- Ağciyər absesi
- Ağciyər arteriyasının tromboemboliyası
- Ağciyər emfizeması
- Ağciyər fibrozu
- Ağciyər hipertenziyası
- Ağciyər ödemi
- Ağciyər və sümük vərəmi
- Ağciyər xərçəngi
Suallar və cavablar
Həmişə yox. Bir çox kiçik uşaqda xırıltılı nəfəs yalnız virus infeksiyaları zamanı olur və yaşla keçir. Epizodlar tez-tez təkrarlanırsa, infeksiyasız da yaranırsa, ailədə allergiya və astma varsa, astma ehtimalı yüksəkdir və uşaq allerqoloq və ya pulmonoloq tərəfindən müayinə olunmalıdır.
Bronxolitiklər speyser və uşaq üçün uyğun maska ilə də effektiv verilir. Hansı cihazın seçilməsi uşağın yaşından və vəziyyətindən asılıdır – bunu həkimlə müzakirə edin.
Hərarət normallaşdıqdan, nəfəs darlığı keçdikdən və uşaq özünü yaxşı hiss etdikdən sonra. Yüngül öskürək bir müddət qala bilər.
İnhalyasion qlükokortikoidlər birbaşa bronxlara təsir edir və həkimin seçdiyi rejimdə istifadə edildikdə əksər uşaqlar onları yaxşı keçirir. Həkim müalicənin effektini və uşağın inkişafını vaxtaşırı yoxlayır. Preparatı özbaşına dayandırmaq və ya dozanı dəyişmək tövsiyə olunmur.
Əksər hallarda xeyr, çünki epizodun səbəbi viruslardır və antibiotiklər viruslara təsir etmir. Həkim antibiotiki yalnız bakterial infeksiya – məsələn, pnevmoniya və ya mikoplazma infeksiyası – şübhəsi olduqda təyin edir.
Nəfəsin sürətlənməsinə, qabırğaarası sahələrin içəri çəkilməsinə, uşağın danışıq və ya əmmə qabiliyyətinə, dodaqların rənginə diqqət yetirin. Bu əlamətlər artırsa və ya inhalyasiya kömək etmirsə, təcili tibbi yardım çağırmaq lazımdır.
Mövzu üzrə məqalələr
Apqar balı: doğuşdan sonrakı ilk qiymətləndirmə nəyi göstərir?
Doğuşdan sonra valideynlər tez-tez “Apqar neçə oldu?” sualını verirlər. Apqar balı yenidoğulmuşun ilk dəqiqələrdəki vəziyyətini təsvir etmək üçün…
İstiqamət: Pediatriya / Ginekologiya
Uşaqda appendisit
Appendisitlə qarşılaşan istənilən cərrah təsdiq edər ki, hər bir konkret halda onun diaqnozunu qoymaq heç də asan vəzifə…
İstiqamət: Ümumi cərrahiyyə / Pediatriya
Bronxoskopiya (FBS)
Bronxoskopiya (fibrobronxoskopiya, FBS) – yuxarı və aşağı tənəffüs yollarının vəziyyətini vizual olaraq qiymətləndirməyə, həmçinin müalicəvi manipulyasiyalar aparmağa imkan…
İstiqamət: Pulmonologiya
Uşaqlarda hidronefroz: səbəbləri, dərəcələri və müalicə üsulları
Hidronefroz – piyelouretral seqmentin (ləyən-sidik axarı birləşməsinin) keçiriciliyinin pozulması səbəbindən böyrəyin toplayıcı sisteminin genişlənməsi ilə xarakterizə olunan xəstəlikdir.
İstiqamət: Urologiya / Pediatriya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
