Heylit dodaqların qırmızı haşiyəsinin və ya ağız künclərinin iltihabıdır. Dodaqlar quruyur, qabıqlanır, çatlayır, ağız künclərində ağrılı yaralar yaranır. Səbəbləri müxtəlifdir – quruluq, dodaq yalamaq, göbələk və bakterial infeksiya, allergiya, vitamin çatışmazlığı, günəş.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Dodaq qırmızı haşiyəsinin iltihabı
- dodaq iltihabı
- bucaq (angulyar) heylit – ağız künclərində
- Cheilitis
Xəstəlik haqqında
Heylit dodaqların qırmızı haşiyəsinin, selikli qişasının və ya ağız künclərinin iltihabıdır. Dodaqların qırmızı haşiyəsinin dərisi nazikdir, tər və piy vəziləri demək olar ki, yoxdur, qoruyucu buynuz qatı zəifdir – ona görə dodaqlar quruluğa, küləyə, soyuğa, günəşə və kimyəvi maddələrə çox həssasdır.
Heylit tez-tez rast gəlinən vəziyyətdir və hər yaşda – uşaqlarda, böyüklərdə, ahıl insanlarda – müşahidə olunur. Çox vaxt sadə qulluqla və qıcıqlandırıcı amilin aradan qaldırılması ilə keçir. Lakin uzun sürən, təkrarlanan və ya qeyri-adi görünüşlü heylit dəmir və vitamin çatışmazlığı, diabet, immun çatışmazlığı kimi ümumi pozuntuların əlaməti ola bilər. Xüsusi diqqət günəşlə bağlı aktinik heylitə yetirilməlidir: bu, xərçəngönü vəziyyətdir və vaxtında müayinə və müalicə tələb edir. Açıq havada çox işləyən, açıq dərili, ahıl insanlarda alt dodaqda uzun sürən dəyişikliklər mütləq həkimə göstərilməlidir.
Səbəbləri
Heylitin səbəbləri müxtəlifdir və çox vaxt bir neçə amil birlikdə təsir edir. Əsas səbəblər və risk amilləri:
- Xarici amillər və vərdişlər – quru, küləkli, soyuq hava; dodaqları yalamaq, dişləmək, ağızla nəfəs almaq; tüpürcək buxarlandıqca dodaqlar daha da quruyur;
- İnfeksiyalar – Candida göbələyi və stafilokok, xüsusən ağız künclərində; bucaq heylitinin ən çox rast gəlinən səbəbidir;
- Ağız künclərində nəmlik toplanması – dərin qırışıqlar, köhnəlmiş və ya uyğun olmayan protezlər, dişlərin itirilməsi ilə dişləmin hündürlüyünün azalması;
- Qida maddələrinin çatışmazlığı – dəmir, B qrupu vitaminləri (xüsusən riboflavin, B12 vitamini, fol turşusu), sink;
- Kontakt allergiya və qıcıqlanma – dodaq boyası, balzamların ətirləri və konservantları, diş pastasının komponentləri, bəzi qidalar;
- Dəri xəstəlikləri – atopik dermatit, ekzema, seboreyalı dermatit;
- Uzunmüddətli günəş şüası – aktinik heylitin əsas səbəbi; açıq havada işləyənlərdə risk daha yüksəkdir;
- Dərmanlar – sızanaqların müalicəsində istifadə olunan retinoidlər dodaqların ciddi quruluğuna səbəb olur;
- Ümumi xəstəliklər – diabet, immun çatışmazlığı, bağırsaqda sorulmanın pozulması;
- Siqaret – dodaqları qıcıqlandırır və aktinik dəyişikliklərin bədxassəli şişə çevrilmə riskini artırır.
Təsnifat
Səbəbinə və klinik görünüşünə görə heylitin bir neçə forması ayırd edilir:
- Bucaq (angulyar) heylit – ağız künclərində qızartı, çatlar və yaralar; çox vaxt göbələk və ya bakterial infeksiya ilə bağlıdır;
- Kontakt (allergik) heylit – allergen və ya qıcıqlandırıcı ilə təmasdan sonra qızartı, qaşınma, şişkinlik;
- Atopik heylit – atopik dermatiti olan insanlarda quruluq və qabıqlanma;
- Eksfoliativ heylit – daim təkrarlanan qabıqlanma; çox vaxt dodaq dişləmə vərdişi və emosional gərginliklə bağlıdır;
- Aktinik heylit – günəşlə bağlı xroniki zədələnmə, potensial bədxassəli;
- Vəzili və qranulomatoz heylit – nadir formalar; dodağın davamlı qalınlaşması və ya şişkinliyi ilə gedir.
Klinik mənzərə
Əlamətlər heylitin formasından asılıdır, lakin əksər hallarda dodaqların quruluğu və narahatlıq hissi ilə başlayır.
- Quruluq, qabıqlanma, dartılma hissi – dodaqlarda nazik pulcuqlar, kələ-kötür səth;
- Çatlar, ağrı, yanma – xüsusən danışarkən, gülərkən, turş və duzlu qida yeyərkən;
- Ağız künclərində qızartı, çat və yaralar – ağzı geniş açanda ağrı, bəzən qabıqla örtülmə;
- Dodaqların şişməsi və qızarması – xüsusən kontakt heylitdə, qaşınma ilə;
- Aktinik heylitdə – alt dodaqda boz-ağımtıl, kələ-kötür, qabıqlı sahələr, dodaq ilə dəri arasındakı sərhədin itməsi;
- Göbələk infeksiyasında – künclərdə ağımtıl ərp, bəzən ağız boşluğunda da ağ ərp.
Uşaqlarda heylit çox vaxt dodaq yalamaq vərdişi və atopik dermatitlə bağlıdır; dodaqların ətrafında qırmızı haşiyə əmələ gəlir. Hamiləlikdə dəmir çatışmazlığı fonunda ağız künclərində çatlar daha tez-tez yaranır.
Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər dodaqlar qəfil və güclü şişirsə, xüsusən dil və boğaz da şişir, nəfəs almaq və udqunmaq çətinləşirsə – bu, ağır allergik reaksiya ola bilər, dərhal 103-ə zəng edin. Gecikdirmədən müayinə tələb edir: iki-üç həftədən çox sağalmayan yara, bərkimə, qanama, böyüyən düyün, dodaqda qabıqlı sahələrin davamlı qalması.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnozu stomatoloq və ya dermatoloq qoyur. Həkim dəyişikliklərin nə vaxtdan başladığını, təkrarlanıb-təkrarlanmadığını, istifadə olunan kosmetika və diş pastasını, vərdişləri, qəbul edilən dərmanları, günəşdə qalma müddətini, ümumi xəstəlikləri soruşur. Baxış zamanı dodaqları, ağız boşluğunu, dişləri və protezləri qiymətləndirir.
- Yaxma və ya səthdən götürülən material – göbələk və bakterial infeksiyanı aşkar etmək üçün mikroskopik və bakterioloji müayinə;
- Qan analizləri – ümumi qan analizi, ferritin və dəmir göstəriciləri, B12 vitamini, fol turşusu, qanda şəkər; çatışmazlıq və diabet şübhəsində;
- Aplikasion dəri sınaqları – kontakt allergiya şübhəsində allergeni müəyyən etmək üçün;
- Dermatoskopiya – şübhəli sahələrin böyüdülmüş baxışı;
- Biopsiya – aktinik heylitdə, sağalmayan yarada, bərkimədə; xərçəngönü dəyişikliklərin dərəcəsini və bədxassəli şişin olub-olmamasını müəyyən edir.
Differensial diaqnostika herpes infeksiyası, qırmızı yastı dəmrov, diskoid qırmızı qurdeşənəyi, dodaq xərçəngi və dərman reaksiyaları ilə aparılır.
Ağırlaşmalar
- İkincili infeksiya – çatlara bakteriya və göbələklərin düşməsi, irinli qabıqlar;
- Xroniki təkrarlanan gediş – səbəb aradan qaldırılmadıqda;
- Ağrı səbəbindən qidalanmanın çətinləşməsi, xüsusən uşaqlarda və ahıl insanlarda;
- Kosmetik narahatlıq, həyat keyfiyyətinin azalması;
- Kontakt dermatitin yayılması – allergen aradan qaldırılmadıqda iltihab dodaq ətrafı dəriyə keçə bilər;
- Dodaq xərçəngi – aktinik heylitin uzun müddət müalicəsiz qalması nəticəsində, əsasən alt dodaqda.
Müalicə
Heylitin müalicəsi onun səbəbindən asılıdır. Əsas prinsiplər – dodaqları qorumaq və nəmləndirmək, qıcıqlandırıcı amili aradan qaldırmaq, infeksiyanı və çatışmazlıqları müalicə etməkdir.
- Nəmləndirmə və qoruma – vazelin və ya ətirsiz, sadə tərkibli dodaq balzamları gün ərzində dəfələrlə və yatmazdan əvvəl; günəşli havada günəşdən qoruyucu dodaq vasitələri;
- Vərdişlərin dəyişdirilməsi – dodaqları yalamaq, dişləmək və qabıqları qoparmaqdan imtina;
- Bucaq heylitində – göbələkəleyhinə və ya antibakterial məlhəmlər, bəzən zəif hormonlu kremlə birlikdə – yalnız həkim təyinatı ilə;
- Kontakt heylitdə – allergenin və ya qıcıqlandırıcının aradan qaldırılması, qısa müddətə yerli hormonal vasitələr;
- Atopik və eksfoliativ heylitdə – əsas dəri xəstəliyinin müalicəsi, yumşaldıcı vasitələr, lazım olduqda iltihabəleyhinə yerli preparatlar; bəzən psixoloji dəstək;
- Çatışmazlıqların korreksiyası – analizlərlə təsdiq olunduqda dəmir preparatları, B qrupu vitaminləri;
- Protezlərin və dişləmin düzəldilməsi – ağız künclərində nəmlik toplanmasının qarşısını alır; protezlərin müntəzəm təmizlənməsi;
- Aktinik heylitdə – yerli preparatlar, kriodestruksiya, lazer və ya cərrahi müalicə; şübhəli sahələrdə əvvəlcə biopsiya aparılır;
- Ümumi xəstəliklərin müalicəsi – diabetin nəzarəti və digər səbəblərin aradan qaldırılması.
Nə etmək olmaz: hormonlu kremləri uzun müddət özbaşına istifadə etməyin – dəri nazikləşə və infeksiya güclənə bilər. Mentol, kamfora, ətirli balzamlar və spirtli losyonlar qıcıqlanmanı artırır. Qabıqları qoparmayın. Sağalmayan yaranı evdə «müalicə edərək» həkimə müraciəti gecikdirməyin.
Profilaktika
- Dodaqların nəmləndirilməsi – soyuq, küləkli və quru havada sadə tərkibli balzamlar;
- Günəşdən qorunma – günəşdən qoruyucu dodaq vasitələri, enli kənarlı papaq, xüsusən açıq havada işləyənlər üçün;
- Dodaqları yalamamaq və dişləməmək, uşaqlarda bu vərdişi yumşaq şəkildə tərgitmək;
- Balanslı qidalanma – ət, balıq, yumurta, paxlalılar, yaşıl tərəvəzlər;
- Ətirli və qıcıqlandırıcı kosmetikadan çəkinmək, yeni məhsulu əvvəlcə kiçik sahədə sınamaq;
- Protezlərin gigiyenası və vaxtında yenilənməsi;
- Siqaretdən imtina;
- Kifayət qədər maye qəbulu və otaq havasının həddən artıq quru olmaması.
Hansı həkimə müraciət etməli
Dodaqlarda və ağız künclərində dəyişikliklər zamanı stomatoloqa və ya dermatoloqa müraciət edin. Uşaqlarda ilkin baxışı pediatr aparır; aktinik heylit və şübhəli dəyişikliklərdə onkoloq məsləhəti lazım ola bilər.
Yadda saxla!
- Heylit çox vaxt sadə qulluqla keçir, lakin təkrarlanan formalar səbəbin axtarılmasını tələb edir.
- Dodaqları yalamayın – tüpürcək buxarlandıqca quruluq artır.
- Ağız künclərində uzun sürən çatlarda dəmir və vitaminləri yoxlatdırın, protezlərin vəziyyətinə diqqət edin.
- Hormonlu və göbələkəleyhinə kremləri yalnız həkim təyinatı ilə istifadə edin.
- Alt dodaqda sağalmayan yara, bərkimə və ya qabıqlı sahə mütləq həkimə göstərilməlidir.
Əlaqəli Xəstəliklər
Suallar və cavablar
Bəzən, lakin həmişə yox. Daha çox səbəb göbələk və bakterial infeksiya, künclərdə nəmlik toplanmasıdır. Uzun sürən və ya təkrarlanan hallarda dəmir və B qrupu vitaminlərini yoxlamaq faydalıdır.
Əksər formalar yoluxucu deyil. Göbələk və bakteriya mənşəli bucaq heylitində törədicilər yaxın təmasla nadir hallarda ötürülə bilər. Dodaqda herpes isə heylitdən ayrı, yoluxucu xəstəlikdir.
Ətirsiz, rəngsiz, sadə tərkibli – vazelin və ya mum əsaslı vasitələr. Mentol, kamfora və ətirli balzamlar bəzən qıcıqlanmanı gücləndirir. Günəşli havada günəşdən qoruyucu faktorlu dodaq vasitəsi tövsiyə olunur.
Xeyr, aktinik heylit xərçəng deyil, lakin xərçəngönü vəziyyətdir: müalicəsiz qaldıqda bəzi hallarda dodaq xərçənginə çevrilə bilər. Ona görə həkim nəzarəti, lazım olduqda biopsiya və müalicə vacibdir. Günəşdən qorunma və siqaretdən imtina riski azaldır.
Uşaqlarda heylitin ən çox səbəbi dodaq yalamaq vərdişi və atopik dermatitdir. Əsas tədbirlər dodaqların sadə tərkibli balzamla müntəzəm nəmləndirilməsi və vərdişin tədricən tərgidilməsidir. Ağız künclərində çat, ərp və ya irinli qabıq varsa, pediatra müraciət edin – xüsusi məlhəm lazım ola bilər.
Hamiləlikdə dəmir çatışmazlığı tez-tez rast gəlinir və ağız künclərində çatlara səbəb ola bilər. Bunu ginekoloqa demək və qan analizini yoxlatmaq lazımdır. Məlhəmləri hamiləlikdə yalnız həkimlə razılaşdırmaqla istifadə edin.
Mövzu üzrə məqalələr
Hamiləlikdə diş ağrısı: stomatoloji müalicəni təxirə salmaq lazımdırmı?
Hamiləlik diş ağrısını aylarla dözmək üçün səbəb deyil. Müalicəsiz kariyes və infeksiya daha mürəkkəb problemə çevrilə bilər. Amerika…
İstiqamət: Stomatologiya / Ginekologiya
Dişin periodontit müalicəsindən sonra ağrılar
Yəqin ki, stomatoloji klinikaya getməzdən əvvəl prosedurun o qədər də xoş olmayacağından narahat olub qorxu keçirməyən adam yoxdur.…
İstiqamət: Stomatologiya
Diş müalicəsindən sonra diş ətində ağrılar
Diş ətindəki ağrı — istər dartıcı, istər sızıldayıcı, istərsə də deşici olsun — rahat yatmağa, yemək yeməyə və…
İstiqamət: Stomatologiya
Pulpit müalicəsindən sonra diş ağrıyır - niyə və ağrını necə aradan qaldırmalı
Pulpitin müalicəsi proseduru uğurla yerinə yetirildikdən sonra belə - pasiyentlər narahatlıq doğuran xoşagəlməz hisslərlə qarşılaşa bilərlər. Sual yaranır:…
İstiqamət: Stomatologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
