Brüsellyoz — törədicisi Brucella cinsindən bakteriyalar olan, mənbəyi isə heyvanlar olan, limfoid toxumanın, dayaq-hərəkət aparatının və sinir sisteminin zədələnməsi ilə xarakterizə olunan, xronikləşməyə meylli infeksion xəstəlikdir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Malta qızdırması
- dalğavari qızdırma
Brüsellyoz — törədicisi Brucella cinsindən bakteriyalar olan, mənbəyi isə heyvanlar olan, limfoid toxumanın, dayaq-hərəkət aparatının və sinir sisteminin zədələnməsi ilə xarakterizə olunan, xronikləşməyə meylli infeksion xəstəlikdir. Patologiyanın digər adları — kipr, malta, aralıq dənizi, dalğavari, cəbəllütariq hərarəti, Bang xəstəliyi. Gedişin formasından asılı olaraq pasiyentin tam özbaşına sağalması ilə başa çata bilər, yaxud adekvat müalicə olmadıqda — ağırlaşmalara səbəb olub əlilliyə gətirib çıxara bilər. Mənfi ssenaridən qaçmağa və xəstəliklə daha tez mübarizə aparmağa öz sağlamlığına diqqətli münasibət — brüsellyozun ilk simptomları yarandıqda həkimə müraciət kömək edəcək.
Xəstəlik haqqında
Brüsellyoz istənilən yaşda kişi, qadın və uşaqları zədələyir. Əsasən heyvandarlıq fermalarında işləyən kənd yerlərinin sakinləri əziyyət çəkir. Yoluxma mənbəyi – ev heyvanları: inəklər, keçilər, qoyunlar, daha az hallarda – itlər. Digər infeksion xəstəliklərlə müqayisədə insanda brüsellyoz tez-tez qeydə alınmasa da, gec diaqnostika səbəbindən ciddi ağırlaşmaların inkişafına gətirib çıxarır və pasiyenti əlilləşdirir, xəstələrin bir hissəsi isə ümumiyyətlə diaqnozsuz qalır.
Səbəbləri
Brüsellyozun səbəbi Brucella cinsindən bakteriyadır. İnsan üçün onun 4 növü təhlükəlidir:
- Br. Abortus bovis – inəkləri zədələyir;
- Br. Melitensis – keçi və qoyunları zədələyir;
- Br. Abortus suis – dovşan, donuzları zədələyir;
- Br. Canis – itləri zədələyir, immunçatışmazlığı olan insanlar üçün təhlükəlidir.
Yoluxma mexanizmləri:
- Kontakt (heyvanla işləyərkən, yoluxmuş çiy süd, ətin emalı zamanı infeksiya ilə birbaşa təmasda);
- Fekal-oral (çiy süd, ondan hazırlanmış məhsulların, kifayət qədər qızardılmamış ətin istehlakı zamanı qida məhsulları vasitəsilə);
- Hava-damcı (yoluxmuş tozun dəriyə və ya selikli qişalara düşməsi zamanı, məsələn kəsimxanada, yaxud bakterial laboratoriyada qəza zamanı);
- Vertikal (hamiləlik zamanı yoluxmuş anadan dölə, doğuş prosesi zamanı və ya ana südü ilə qidalandırma zamanı);
- Artefisial (brüsella ilə yoluxmuş donor qanının köçürülməsi zamanı və ya yoluxmuş orqanların transplantasiyası zamanı).
Kənar insandan bu patologiya ilə yoluxmaq mümkün deyil.
Brüsellalar yüksək yoluxucudur, dərinin mikrotravmaları və zədələnməmiş selikli qişalar vasitəsilə qana nüfuz edir, qan axını ilə orqanizm boyunca yayılır, limfoid, sinir, sümük toxumasında çöküb. Xəstəliyə qarşı immunitet qısamüddətlidir – 1-2 il sonra təkrar yoluxma mümkündür.
Xarici mühitdə mikroorqanizm davamlıdır: suda 60 gündən çox yaşama qabiliyyətini saxlayır, termik işlənməmiş ətdə – 3 ay, çiy süddə – 30-40 gün, pendirdə – 12 aya qədər. Dondurulduqda ölmür, qaynadılarkən – saniyələr ərzində ölür.
Təsnifat
Xəstəliyin klinik gedişindən asılı olaraq brüsellyozun təsnifatı praktik əhəmiyyət daşıyır. 4 forma ayırd edilir:
- Kəskin (simptomlar parlaq ifadə olunub, 45 günə qədər saxlanır);
- Yarımkəskin (xəstəlik 4 aya qədər davam edir);
- Xroniki (insanda brüsellyoz əlamətləri 4 aydan çox saxlanır);
- Rezidual (patologiyanın simptomları əsasən geriləyib, lakin onun qalıq təzahürləri müəyyən edilir, orqanizmdə bakteriya olmasa da).
Xroniki brüsellyoz müxtəlif şəkildə keçə bilər. Simptomatikanın xüsusiyyətlərinə görə xəstəliyin 5 forması fərqləndirilir:
- Visseral (ürək-damar sistemi, tənəffüs orqanları, qaraciyər və dalaq zədələnib);
- Sümük-oynaq;
- Neyrobrüsellyoz (mərkəzi və ya periferik sinir sistemi tərəfindən simptomlar müəyyən edilir);
- Urogenital (sidik-cinsiyyət yollarının və cinsiyyət orqanlarının zədələnməsinin klinik mənzərəsi);
- Kombinə edilmiş, yaxud qarışıq (eyni vaxtda iki və ya daha çox formanın simptomları).
Simptomatikanın xüsusiyyətlərinə görə brüsellyoz ayırd edilir:
- Ilkin-latent (minimal simptomlarla və ya tamamilə asimptom keçir);
- Kəskin-septik (bədən istiliyinin kəskin yüksəlməsi və güclü üşütmə ilə debüt edən kəskin forma);
- Ilkin-xroniki (xəstəliyin debütündə parlaq klinik mənzərə, sonra – xroniki prosesin əlamətləri);
- Ikincili-xroniki (brüsellyozun debütündə kəskin faza yoxdur, xroniki forma əlamətləri müəyyən edilir);
- Ikincili-latent (uzunmüddətli, zəif simptomatika ilə və dövri olaraq yaranan kəskinləşmə dövrləri ilə keçir).
Klinik mənzərə
Yoluxma anından patologiyanın ilk simptomlarının yaranmasına qədər 5 gündən 1-2 aya qədər keçə bilər, inkubasiya dövrü orta hesabla iki həftəyə bərabərdir.
Aralıq dənizi hərarəti qəflətən üşütmə və bədən istiliyinin əhəmiyyətli yüksəlməsi, ifadəli baş ağrısı, artralgiya (oynaq ağrısı), zəiflik, nəcis pozğunluğu ilə debüt edir. Bəzən xəstəliyin başlanğıcı tədricən olur və axşam saatlarında subfebril bədən istiliyi, orta dərəcəli baş ağrısı, əzələ ağrısı, ümumi əzginlik hissi ilə xarakterizə olunur. Bədən istiliyi daim dəyişir, onun tərəddüdləri həftədən aya qədər saxlanır, bəzi hallarda hərarət bir neçə ay və il ərzində dalğavari residivləşir.
İnsanda brüsellyozun digər simptomları:
- Iştahanın azalması;
- Arıqlama;
- Ağızda quruluq;
- Susuzluq;
- Qarında ağrılar;
- Nəcis ifrazında çətinliklər (qəbizliyə meyllilik);
- Əzələ və vətərlər boyunca 4-5 mm-dən kiçik toyuq yumurtası ölçüsünə qədər ağrılı sıx törəmələr – sellülitlər, fibrozitlər;
- Oynaq, bel ağrıları, oynaqların deformasiyası;
- Sinirlərin, xüsusilə eşitmə və görmə sinirlərinin zədələnmə simptomları, parasteziyalar;
- Uşaq mayalandırma qabiliyyətinin pozulması;
- Baş ağrısı;
- Ümumi zəiflik, yorulma;
- Yuxu pozğunluqları;
- Emosional qeyri-sabitlik, göz yaşarması, əsəbilik;
- Səthi limfa düyünlərinin böyüməsi;
- Qaraciyər, dalağın böyüməsi.
Gec diaqnostika brüsellyozun ağırlaşmalarının inkişafına gətirib çıxarır, onlardan:
- Endokardit, miokardit;
- Arterial hipertenziya;
- Kontrakturaların inkişafı ilə bir və ya bir neçə oynağın artriti, bursit, tendovaginit;
- Spondilez;
- Əzələ atrofiyaları;
- Meningit, meningoensefalit;
- Polinevrit;
- Kəskin böyrək çatışmazlığı;
- Pnevmoniya;
- Uveit, irit, iridosiklit;
- Otit;
- Xolesistit, pankreatit;
- Qaraciyər absesi;
- Sonsuzluq;
- Menstrual dövrün pozulmaları, endometrit;
- Kavasaki sindromu.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Pasiyentin şikayətlərinin, xəstəlik və həyat anamnezinin diqqətli toplanması obyektiv müayinə nəticələri ilə birlikdə həkimə brüsellyozdan şübhələnməyə kömək edəcək. Diaqnozu təsdiqləmək üçün mütəxəssis əlavə müayinə tövsiyə edəcək:
- Klinik qan analizi;
- Ümumi sidik analizi;
- Törədicini ehtiva edə biləcək bioloji mayelərin bakterioloji tədqiqi, sonra qidalı mühitə əkilmə və aşkar edilmiş mikroorqanizmin əleyhqurdlara həssaslığının müəyyən edilməsi;
- Qan zərdabında brüsellalara xüsusi antitellərin axtarışı;
- PZR-diaqnostika;
- Qaraciyər, böyrəklərin işi göstəricilərinin müəyyən edilməsi ilə qanın biokimyəvi analizi;
- Elektro-, exokardioqrafiya;
- Döş qəfəsi orqanlarının rentgenoqrafiyası;
- Oynaqların rentgenoqrafiyası;
- Ağciyərlərin, onurğanın, oynaqların kompüter və ya maqnit-rezonans tomoqrafiyası;
- Qarın boşluğu orqanlarının ultrasəs müayinəsi.
Sadalanan üsullar orqanizmdə iltihabi prosesin faktını aşkar etməyə, törədicini verifikasiya etməyə, onun dərman preparatlarına həssaslığını müəyyən etməyə, patoloji prosesin lokalizasiyasını, zədələnmiş daxili orqanların struktur zədələnmə və funksional pozğunluq dərəcəsini aşkar etməyə, klinik vəziyyətin xüsusiyyətlərindən asılı olaraq müalicə taktikasını cızmağa kömək edəcək.
Müalicə
Bu xəstəliyi olan pasiyent infeksion stasionara hospitalizasiyaya tabedir.
İnsanda brüsellyozun müalicəsinin əsasını orqanizmi patogen mikroorqanizmdən azad etməyə imkan verən rasional uzunmüddətli antibiotikoterapiya təşkil edir. Müalicəyə vaxtında başlanması kəskin prosesin xronikiyə transformasiyasının qarşısını alır, əlilliyə gətirib çıxaran ağırlaşmaların inkişaf riskini azaldır.
Antibiotikoterapiya ilə paralel olaraq pasiyentə təyin oluna bilər:
- Hərarət salıcı, iltihab əleyhinə, ağrıkəsici təsirə malik QSİƏP qrupu preparatlar;
- Dezintoksikasiya vasitələrinin infuziyaları;
- Antihistamin vasitələr (brüsellyozda iltihabın komponentlərindən biri – allergikdir);
- Neyroprotektorlar;
- Təsdiqlənmiş immunçatışmazlıqda – immunomodulyatorlar;
- Böyrək çatışmazlığında – sidikqovucu vasitələr, hemosorbsiya, plazmaferez;
- Arterial hipertenziyada – dopamin;
- Xəstəliyin yarımkəskin dövründə və remissiyada – fizioprosedurlar (kvars, UYT), müalicəvi fiziki kültür, sanatoriya-kurort müalicəsi.
Reabilitasiya
Bu xəstəliyi keçirmiş pasiyentlərin reabilitasiya tədbirləri onların brüsellyoz halının forması və klinik gedişin xüsusiyyətlərindən, həmçinin mümkün ağırlaşmalardan asılıdır. Pasiyentə MFK, fizioterapiya, dayaq-hərəkət aparatı tərəfindən pozğunluqların korreksiyası üçün operativ müdaxilələr, brüsellyozun provokasiya etdiyi daxili orqanların xroniki xəstəliklərinin adekvat medikamentoz dəstəyi tövsiyə oluna bilər.
Bəzi pasiyentlər ağırlaşmalar nəticəsində iş qabiliyyətini itirir. Kompleks hərtərəfli müayinədən sonra onlar tibbi-sanitar ekspert komissiyasından baxışdan keçir və əlillik qrupu alır. Belə pasiyentin ehtiyac duyduğu reabilitasiya tədbirləri kompleksi fərdi reabilitasiya proqramında (FRP) ətraflı təsvir olunacaq.
Profilaktika
Brüsellyozun inkişafından qaçmaq üçün kifayət qədər termik emaldan keçmiş ət, pasterizə edilmiş süd və ondan hazırlanmış məhsulları qəbul etmək, çiy ət və süd məhsullarından çəkinmək lazımdır. Heyvandarlıq sahəsində işləyən şəxslər tapşırılmış heyvanların sağlamlıq vəziyyətinə tam baytarlıq nəzarəti aparmalı, kənd təsərrüfatı məhsullarının daşınması və saxlanması qaydalarına əməl etməli, xəstəliyin erkən diaqnostikası məqsədilə müntəzəm profilaktik baxışlardan keçməli, xammalla işləyərkən – xüsusi geyim geyinməli və şəxsi gigiyena qaydalarına diqqətlə əməl etməlidir. Mal-qara və onunla bilavasitə işləyən şəxslər brüsellyoza qarşı vaksinasiya olunmalıdır.
Yadda saxla!
Brüsellyozun hamilə qadınlar üçün təhlükəsini ayrıca qeyd etmək istəyirəm. İlk növbədə, bu xəstəlik uşağı daşıma dövrünün özünü ağırlaşdırır – ağır gestozlara gətirib çıxarır, anemiya, böyrək patologiyasına səbəb olur, hamiləliyin özbaşına pozulması riskini 30%-ə qədər artırır. Belə qadınlarda doğuş adətən ağır keçir, zəif doğuş fəaliyyəti ilə müşayiət olunur, ondan sonra uzunmüddətli qanaxmalar qeyd olunur. Bətndaxili yoluxmuş uşaqların 15%-i ölü doğulur, sağ qalanlarda isə anadangəlmə formanın simptomatikası (əsasən göz zədələnmələri) müəyyən edilir.
Belə kədərli nəticələrdən qaçmağa qadının brüsellyozun profilaktika qaydalarına əməl etməsi – yalnız yaxşı qızardılmış ət, pasterizə edilmiş süd və ondan hazırlanmış məhsulların istifadəsi, çiy ət və süd məhsullarından çəkinmə kömək edəcək, əgər qadın heyvandarlıq sahəsində işləyirsə – iş xarakterinin dəyişdirilməsi (mal-qara ilə təmasdan kənar).
Əlaqəli Xəstəliklər
Suallar və cavablar
Bu, limfoid toxumanı, sümük-oynaq aparatını və sinir sistemini zədələyən, çox vaxt ağırlaşmaların inkişafına gətirib çıxaran zoonoz infeksiyadır.
İnsanlarda brüsellyozun səbəbinin, simptomlarının diaqnostikası və müalicəsi infeksionistin vəzifəsidir. Bakteriya tərəfindən zədələnmiş daxili orqanlardan asılı olaraq pasiyentə terapevt, kardioloq, qastroenteroloq və digər həkimlərin konsultasiyası tövsiyə oluna bilər.
Brüsellyozda xəstəliyin səbəbi bakteriyadır. Onun orqanizmə dağıdıcı təsirini yalnız antibiotiklər və sulfanilamid preparatları vasitəsilə aradan qaldırmaq olar. Xalq təbabəti vasitələri yalnız həkimlə konsultasiyadan sonra kompleks müalicə tərkibində istifadə oluna bilər.
İnfeksion xəstəliklər üzrə xəstəliklər
Mövzu üzrə məqalələr
HPV testi müsbətdir: bu nəticə nə deməkdir?
HPV-müsbət nəticə xərçəng diaqnozu deyil və yoluxmanın vaxtını göstərmir. Əsas məsələ testin tipini və sizə uyğun nəzarət planını…
İstiqamət: Ginekologiya / İnfeksion xəstəliklər / Onkoginekologiya
Vaginal qaşınma və ifrazat: hər dəfə kandidozdurmu?
Qaşınma və ifrazat həmişə kandidoz demək deyil. İlk, təkrarlanan və ya müalicəyə cavab verməyən şikayətlərdə səbəbin dəqiqləşdirilməsi vacibdir.
İstiqamət: Ginekologiya / İnfeksion xəstəliklər
“RW” cavabını necə anlamalı: sifilis testləri niyə fərqlənir?
“RW” adı bəzən ümumi işlədilsə də, sifilis testlərinin üsulları fərqlidir. Diaqnoz və nəzarət üçün testin adı, əvvəlki müalicə…
İstiqamət: Venerologiya / İnfeksion xəstəliklər
Cinsi infeksiyalar üçün analiz: hansı nümunə nəyi yoxlayır?
Cinsi yolla keçən bütün infeksiyaları tək bir analiz yoxlamır. Testlər təmasın növünə, vaxtına, əlamətlərə və fərdi riskə uyğun…
İstiqamət: Ginekologiya / Venerologiya / İnfeksion xəstəliklər
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
