Sinirlilik kəskin və ya xroniki formada psixotravmatik hallarla şərtlənən əlamətdir. Bu səhifədə sinirliliyin səbəbləri, növləri, diaqnostikası, müalicəsi və mümkün ağırlaşmaları, əlaqəli xəstəliklər, hansı həkimə müraciət etmək lazım olduğu və mütəxəssis rəyi barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: Endokrinoloq Kardioloq Nevroloq Psixiatr Psixoterapevt Terapevt
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Sinirlilik kəskin və ya xroniki formada psixotravmatik hallarla şərtlənən əlamətdir. Onun yaranmasına müxtəlif sistem və orqanların çoxsaylı xəstəlikləri səbəb ola bilər. O, artmış həyəcanlanma, əsəbilik, yorğunluq və narahatlıqla xarakterizə olunur. Bu hisslər insanın davranışında, emosiyalarında və fiziki hərəkətlərində özünü göstərə bilər. Özbaşına müalicə yolverilməzdir. Sedativ vasitələrin daimi qəbulu bu əlamətin müalicəsində təkcə az effektiv olmaqla qalmır, həm də çox təhlükəlidir.
Növləri
- Təbii. Psixotrop vasitələrin qəbulu, xəstəliklər və patoloji vəziyyətlərlə əlaqəsi yoxdur. Demək olar ki, bütün insanlar zaman-zaman əsəbilik və ya artmış həyəcanlanma hiss edə bilər.
- Patoloji. Cüzi qıcıqlandırıcı təsirindən, hətta onun iştirakı olmadan da yaranır. Daim təkrarlanır və insan öz mənfi hisslərinə və emosiyalarına nəzarət edə bilmir. Bu təhlükəli vəziyyətdir. Davamlı və ya ağır sinir gərginliyi təhlükəli psixi pozğunluğun və ya somatik xəstəliyin əlaməti ola bilər.
Sinirliliyin növlərə görə təsnifatına patoloji vəziyyətin 4 növü daxildir.
- Astenodepressiv. Emosional pozğunluqlar depressiv xarakter daşıyır.
- Astenohipoxondrik. Onun üçün xəstələnmə qorxusu, öz sağlamlığı barədə daimi narahatlıq kimi obsessiv hipoxondrik qorxuların yaranması xarakterikdir.
- Hiperstenik. Coşqunluq, artmış həyəcanlanma və reaktivlik, yuxuya getməkdə çətinliklərlə xarakterizə olunur.
- Hipostenik. Onun üçün emosional tükənmə, daimi yuxululuq, iş qabiliyyətinin azalması, artmış yorğunluq xarakterikdir.
Səbəbləri
Artmış sinir gərginliyinin patoloji forması çoxlu sayda amillərin təsiri altında yarana bilər. Ən çox psixika pozğunluqları və mərkəzi sinir sisteminin üzvi və ya funksional pozğunluqları rast gəlinir:
- Isteriya;
- Depressiya;
- Posttravmatik stress pozğunluğu;
- Şizofreniya;
- Aterosklerotik demensiya;
- Ensefalopatiya;
- Vegetativ-damar distoniyası;
- Fobiya və qorxular;
- Serebrasteniya və s.
İnfeksion səbəblər arasında aşkar edilə bilər:
- Vərəm;
- Meningokok infeksiyası;
- Sifilis;
- QİÇS;
- Toksoplazmoz;
- Qızılca (məxmərək) və s.
Bəzən sinirliliyin səbəbi daxili orqanların patologiyalarıdır.
- Ürək-damar sisteminin zədələnməsi: apnoe (yuxuda nəfəsin dayanması), qazanılmış və ya anadangəlmə ürək qüsuru, hipertoniya.
- Endokrin sistemin patologiyaları: feoxromositoma (böyrəküstü vəzinin hormonal aktiv bədxassəli şişi), qalxanvari vəzin hormon istehsalının azalması və ya artması.
- Baş beyin xəstəlikləri: şişlər, epilepsiya, oksigen çatışmazlığı, kəllə-beyin travması.
Sinirliliyin psixoloji səbəbləri bunları əhatə edir:
- Qumar, nikotin, alkoqol və narkotiklərdən asılılıq;
- Stresli vəziyyətlər.
Sinirliliyin yaranmasına ac hiss etmə, yeniyetməlik dövründə orqanizmin yenidən qurulması, hamiləlik və klimaks zamanı qadınlarda hormonal pozğunluqlar da səbəb ola bilər.
Diaqnostika
Sinirlilik əlamətləri yarandıqda mütəxəssislə məsləhətləşmək lazımdır. İlk qəbulda həkim anamnez toplayacaq. O, xəstədən yaşadığı emosiyalar, onların yaranma vaxtı və əsəbiliyin, artmış həyəcanlanmanın yaranmasına səbəb ola biləcək ehtimal olunan amillər barədə ətraflı soruşacaq.
Xəstənin emosional vəziyyəti haqqında tam məlumat almaq üçün söhbətdən əlavə, mütəxəssis psixodiaqnostik anketlərdən və proyektiv testlərdən istifadə edir. Onlar insanın emosional-şəxsi keyfiyyətlərini və onun dərk etmədiyi və ya gizlətdiyi şəxsiyyət xüsusiyyətlərini aşkar etməyə imkan verir. Diaqnozu dəqiqləşdirmək üçün xəstəyə baş beynin fəaliyyətini qiymətləndirməyə imkan verən bir sıra laborator və instrumental tədqiqatlar təyin edilir.
- Analizlər: ümumi klinik müayinələr, qanın biokimyası, hormonal statusun qiymətləndirilməsi, infeksiya və toksinlərə sınaqlar və s.
- Epilepsiyanı istisna etmək üçün elektroensefaloqrafiya.
- Endokrin sistemin fəaliyyətini qiymətləndirmək üçün qalxanabənzər vəzin, böyrəküstü vəzilərin USM-i.
- Sinir toxumalarının fəallığını qiymətləndirmək üçün baş beyin damarlarının reoensefaloqrafik tədqiqi (REQ).
- Beyin toxumalarını qanla təchiz edən damarların keçiriciliyini və onlarda qan axını sürətini müəyyən etmək üçün USDQ, beyin damarlarının doppleroqrafiyası.
- Travmalardan sonra yaranan dəyişiklikləri və həcmli törəmələri aşkar etmək üçün baş beynin MRT-si.
- İnfarktdan sonra və ya hipertoniya zamanı ürək əzələsinin zədələnmələrini, qazanılmış və ya anadangəlmə ürək qüsurlarını aşkar etmək üçün exokardioqrafiya.
Zərurət yarandıqda tədqiqatlar siyahısı genişləndirilir.
Müalicə
Artmış sinir gərginliyinə səbəb olan amillərin çoxluğu üzündən terapiya kursu hər pasiyent üçün diaqnostika nəticələri və ümumi vəziyyəti əsasında fərdi seçilir. İlkin xəstəliyi aradan qaldırmaq üçün aşağıdakılar tətbiq oluna bilər:
- Dərman müalicəsi;
- Fizioterapevtik prosedurlar;
- Cərrahi müdaxilə (son çarə kimi).
Sinirliliyin orqanizmdə patoloji proseslərin inkişafı ilə əlaqəsi yoxdursa, pasiyentə aşağıdakıları əhatə edən psixoterapevtik müalicə təyin edilir:
- Daxili narazılıq hissindən qurtulmağa və başqa davranış tipi mənimsəməyə imkan verən qrup terapiyası;
- Artmış narahatlıqla mübarizə aparmağa imkan verən rahatlama üsulları;
- Psixoloqla fərdi məşğələlər və s.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Ağırlaşmalar
Sinirlilik çox vaxt ciddi xəstəliklər fonunda yarandığından, həkim yardımını görməzdən gəlmək ciddi nəticələrə səbəb ola bilər:
- Psixoaktiv maddələrə, narkotiklərə və ya alkoqola meyllilik;
- Cəmiyyətlə münasibətlərdə çətinliklər;
- Beynin zədələnməsi: mühakimə pozğunluğu, diqqət problemləri, yaddaş itkisi;
- Travmatizm riskinin artması;
- Zorakılığa, özünə zərər vurmağa və ya intihara meyllilik.
Hansı həkimə müraciət etməli
Xırda şeylərə görə sinirlilik və həyəcan əlamətləri yarandıqda ilk növbədə terapevtə yazılmaq lazımdır. Geniş profilli həkim ilkin müayinə aparacaq, anamnez toplayacaq və ilkin diaqnoz qoyacaq. Sinirliliyə səbəb olduğu ehtimal edilən amilə əsasən xəstə dərin diaqnostika və anamnezin dəqiqləşdirilməsi üçün dar profilli mütəxəssislərə yönləndirilə bilər. Sinirliliyin müalicəsi ilə bir neçə ixtisas həkimi məşğul olur.
Yadda saxla!
Simptom kimi sinirlilik insanın həyat keyfiyyətinin əhəmiyyətli dərəcədə pisləşməsinə səbəb olur. O, bir sıra xoşagəlməz hallara gətirib çıxarır:
- Əmək və sosial adaptasiyanın pisləşməsi;
- Uzunmüddətli depressiv vəziyyətlər;
- Həssaslığın azalması;
- Hərəkət pozğunluqları;
- Həzm pozğunluqları;
- Yuxusuzluq.
Əgər artmış sinir gərginliyi daim mövcuddursa, ona öyrəşmə yaradan və düzəlməz nəticələrin inkişafına səbəb ola bilən sakitləşdirici vasitələrlə onu aradan qaldırmağa çalışmaq deyil, mütəxəssisə müraciət etmək lazımdır. Diaqnostika aparıb sinirliliyin səbəbini müəyyən etdikdən sonra ixtisaslı həkim pasiyenti xoşagəlməz hisslərdən qurtaracaq və həyat keyfiyyətini bərpa edəcək fərdi müalicə kursu seçəcək. Terapevtik tədbirlərə nə qədər tez başlanılsa, tam sağalma şansı bir o qədər yüksək olar.
Suallar və cavablar
Artmış sinir gərginliyinə psixoloji və fizioloji amillər və ya ətraf mühitin təsiri səbəb ola bilər. Sinirliliyin yaranmasına gətirib çıxaran həqiqi səbəbi yalnız mütəxəssis diaqnostik müayinədən sonra müəyyən edə bilər. O, həmçinin insanı mənfi emosiya və hisslərdən qurtara biləcək müvafiq müalicəni seçəcək.
Bu vəziyyət bir sıra mənfi simptomlarla müşayiət olunur:
- taxikardiya;
- minimal fiziki və ya əqli yüklənmədən sonra ümumi zəiflik;
- artmış əsəbilik;
- səbəbsiz tez yorulma;
- qıcıqlandırıcı amillərə qarşı aqressiya.
Əgər sinir gərginliyi hissi sosial və mənəvi rifah fonunda yaranırsa, mütəxəssisə müraciət etmək lazımdır. Yalnız həkim sinirlilik klinik əlamətlərinin yaranmasına səbəb ola biləcək daxili orqan və sistemlərin zədələnmələrini aşkar edə bilər.
Sinirlilikdən müstəqil şəkildə qurtulmağa çalışmaq lazım deyil. Reseptsiz satılan farmasevtik preparatlar və zərərsiz görünən xalq vasitələri belə, gözlənilən köməyin əvəzinə təhlükəli nəticələrin yaranmasına səbəb ola bilər. Artmış sinir gərginliyi əlamətləri yaranıbsa, mütəxəssisə müraciət etmək lazımdır. Yalnız həkim patoloji vəziyyətin səbəbini müəyyən edə və buna əsasən terapiya kursu seçə bilər.
