Yumurtalığın dermoid kistası germinogen şişlərə aiddir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Yetkin kistik teratoma
Xəstəlik haqqında
Yumurtalığın dermoid kistası germinogen şişlərə aiddir. Praktik nöqteyi-nəzərdən belə teratomalar 2 kateqoriyaya bölünür – yetkin (xüsusilə dermoid) və ən böyük onkoloji təhlükə yaradan yetişməmiş. Bu 2 növü morfoloji tədqiqat olmadan bir-birindən ayırmaq son dərəcə çətindir. Klinik mənzərənin xüsusiyyətləri şərti diaqnostika aparmağa imkan verir. Belə ki, bədxassəli proses üçün sürətli böyümə və çox vaxt böyük ölçülər xarakterikdir.
Dermoid kistalar ən çox ektodermanın törəmələrini ehtiva edir. Belə yenitörəmələr adətən qızlarda və reproduktiv dövrün gənc qadınlarında diaqnoz qoyulur. Dermoidlərin ölçüləri çox müxtəlif ola bilər. Bəzi hallarda bu cəmi bir neçə millimetrdir, digərlərində isə – diametri 40 sm-ə qədər və daha çox.
Törəmə ən çox dairəvi formaya və hamar səthə malikdir. Konsistensiya bilavasitə möhtəviyyatdan asılıdır. Adətən bu şişlər xəmirvaridir, çünki yağ komponenti üstünlük təşkil edir. Qığırdaq və ya sümük toxuması daxilolmaları olduqda onlar daha sıx konsistensiyaya malikdir. Dermoid törəmənin daxili səthində kistanın ölçüsünün artmasına cavabdeh olan cücərmə qabarcığı var. Daxili möhtəviyyat çox müxtəlif ola bilər – dəri altı yağ, saçlar, dırnaq lövhələri, sümük, qığırdaq toxuması, həzm və ya tənəffüs epiteli və s. Mikroskopik tədqiqatda yetkin toxuma müəyyən edilir ki, bu da dermoid kistanı yetişməmiş teratomadan fərqləndirir.
Dermoid törəmələri uzun müddət az simptomlu keçir. Lakin yaranmış simptomatika belə spesifikliyi ilə fərqlənmir. Diaqnoz adətən ultrasəs skanlaşdırma və dopplerografiya vasitəsilə qoyulur. Bununla yanaşı praktikant həkimlər müəyyən texniki çətinliklərin olduğunu yaxşı bilir. Belə ki, dermoidin exoqrafik təsviri əhatə edən toxuma massivində «itə» bilər, xüsusilə şiş əsasən solid quruluşa malikdirsə.
Sol və sağ yumurtalığın dermoid kistaları bir qayda olaraq əlverişli proqnoza malikdir. Yenitörəmənin bədxassəli çevrilmə ehtimalı hallarının 2%-dən çox deyil.
Teratomanın yeganə müalicə üsulu – sağlam toxumanın maksimum saxlanması ilə şişin cərrahi çıxarılmasıdır. Əksər hallarda əməliyyat müalicənin radikal üsuludur. Lakin klinik hallarının 3-4%-ində, ehtimal ki, yumurtalıqda vizual olaraq müəyyən edilməyən patoloji sahələrin qalması ilə əlaqədar xəstəliyin residivi mümkündür.
Səbəbləri
Beynəlxalq Stokholm təsnifatı hələ 1961-ci ildə dermoid kistaları bətndaxili dövrdə başlanğıcını götürən şişlərə aid edib. Yumurtalıqların germinogen epiteli dəyişmiş toxuma diferensiasiyasına məruz qala və histoloji cəhətdən müxtəlif şişlərin yaranmasına gətirib çıxara bilər. Belə yenitörəmələr bir qayda olaraq 3 embrional təbəqənin – ektodermal, mezodermal və endodermal elementlərini ehtiva edir.
Teratomada aşkar edilə bilən ektodermal mənşəli törəmələr – bunlar epidermal hissəciklər, yağ və tər vəziləri, saç follikulları və sinir toxumasıdır. Saç follikullarından saçlar böyüyür, onlar top formalaşdırır. Şişdə mövcud ola bilən mezodermal strukturlar hamar əzələ hüceyrələri, sümük və qığırdaq toxuması elementləri, həmçinin yağ hissəcikləridir. Endodermal törəmələr tənəffüs traktını örtən titrək epitel hüceyrələri, mədə və bağırsağın epitel hüceyrələri, tireositlərdir.
Dermoid kista germ hüceyrəsindən inkişaf edir; onun xəstənin anasının hamiləlik dövründəki amillərlə (hormonal pozğunluqlar, dərmanlar, stress, infeksiyalar) əlaqəsi sübut olunmayıb.
Təsnifat
Yumurtalıqların disembriogenetik şişləri şərti olaraq 2 sinifə bölünür.
- Dermoid kista. Əksər hallarda əlverişli proqnoza malik yetkin teratomanı təmsil edir. Onun tərkibində qadın orqanizmindəki normal toxumalarla eyni quruluşa malik, lakin qeyri-tipik yerdə yerləşən diferensasiya olunmuş toxumalar var. Yetkin teratomalar öz növbəsində kistoz və ya solid quruluşlu şişlərə bölünür.
- Yetişməmiş teratoma. Bədxassəli şişlər kateqoriyasına aiddir. Yenitörəmənin strukturunda müxtəlif miqdarda embrional dövrün diferensasiya olunmamış toxumaları var, onlarla yanaşı yetkin toxuma elementləri də rast gəlinə bilər.
Yalnız dinamik müşahidə zamanı aşkar edilə bilən yetişməmiş teratomanın vacib fərqləndirici xüsusiyyəti yenitörəmənin sürətli böyüməsi hesab olunur. Bu, hüceyrələrin patoloji çoxalması, kapsulaltı və ya şişdaxili qansızmalar və bol qanla təchizatla əlaqədardır. Yetişməmiş teratomalar qarınpərdə qliomatozuna gətirib çıxara bilər. Bu vəziyyət üçün qarınpərdəaltı neyroqliya toplanmalarının (mikroskopik olaraq bu toxuma baş beyin toxumasına bənzəyir) yaranması xarakterikdir. Son dərəcə nadir hallarda qarınpərdə qliomatozu ilkin şişin çıxarılmasından onilliklər sonra inkişaf edən yetişməmiş teratomanın gecikmiş ağırlaşması ola bilər. Buna görə hətta əməliyyat olunmuş pasiyentlərə də ginekoloqda planlı müşahidə tövsiyə olunur.
Klinik mənzərə
Yumurtalığın dermoid kistasının klinik əlamətləri uzun müddət olmaya bilər. Bu, törəmənin yavaş böyüməsi ilə izah olunur. Bəzən pasiyentləri qarının aşağı hissəsində əhəmiyyətsiz ağrılar, dizurik pozğunluqlar (çətinləşmiş və ya tezləşmiş sidik ifrazı, sidik kisəsinin boşalması zamanı diskomfort) narahat edə bilər.
Dermoidlər çox vaxt ayağa malikdir. Onun kəskin hərəkətlər zamanı burulması ifadəli ağrı sindromu və kəskin qarın mənzərəsinə gətirib çıxara bilər. Bu vəziyyətdə təcili cərrahi müdaxilə göstərişdir. Lakin planlı əməliyyatın riskləri təcili əməliyyata nisbətən dəfələrlə aşağı olduğunu nəzərə alaraq, ağırlaşmaların inkişafını gözləmədən bu patoloji törəməni vaxtında çıxarmaq vacibdir.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Sağ və ya sol yumurtalığın dermoid kistasını aşkar etmək asan deyil. Əgər törəmə kiçik ölçülüdürsə, o palpasiya zamanı pis müəyyən edilir. Əksər hallarda dermoid kistalar USM-də xarakterik əlamətlərlə yaxşı aşkarlanır, lakin bəzi hallarda (xüsusilə solid quruluşda) ultrasəs diaqnostikası çətinləşə bilər. Sonoqrafik identifikasiyanın çətinlikləri dermoid şişlərin möhtəviyyatının sıxlığına görə müxtəlif olması ilə əlaqədardır (xaotik növbələşən tünd və açıq sahələr müəyyən edilir), buna görə alınan ultrasəs təsviri ətraf toxumalarla birləşə bilər.
Skrininq differensial diaqnostikasında müəyyən köməyi dopplerografiya göstərə bilər. Yetkin dermoid kistada patoloji törəmə nahiyəsində qan axını yoxdur, bu zaman qorunmuş yumurtalıq toxumasında qanla təchizatın xarakteri normal göstəricilərə uyğun gəlir. Mürəkkəb klinik hallarda kontrastlaşdırma ilə kompüter və ya maqnit-rezonans tomoqrafiyasının aparılması tələb oluna bilər.
Genişləndirilmiş müayinə çərçivəsində şiş markerlərinin müəyyən edilməsi aparıla bilər. Ən böyük diaqnostik dəyərə CA125 və CA 19-9 malikdir. Lakin onların artması həmişə şiş prosesi ilə əlaqəli deyil, buna görə əldə edilmiş nəticələrin kompleks qiymətləndirilməsi tələb olunur.
Müalicə
Yumurtalıq dermoidinin müalicəsinin əsasını cərrahi müdaxilə təşkil edir.
Bu xəstəliyin konservativ terapiyası aparılmır.
Optimal cərrahi yanaşma laparoskopikdir. Qarının ön divarında 3 kiçik deşik vasitəsilə cərrah qarın boşluğuna alətlər yeridir, patoloji ocağı vizuallaşdırır və yetkin teratomanın çıxarılmasına başlayır. Cərrahdan yumurtalığın funksional aktiv hissəsini zədələməmək üçün toxumalara qayğıkeş münasibət tələb olunur. Bu, qadının fertillik səviyyəsini və sağlamlıq səviyyəsini müəyyən edən ovarial ehtiyatı maksimum saxlamağa imkan verəcək.
Laparoskopiyanın texniki cəhətdən mümkün olmadığı klinik hallarda teratomanın çıxarılması laparotomik yolla – qarının aşağı hissəsindəki kəsik vasitəsilə (köndələn qatlanma boyunca) aparılır. Belə əməliyyatlar çox vaxt yenitörəmənin böyük ölçülərində aparılır. Onlar fertillik baxımından daha pis proqnozlarla əlaqədardır, çünki çox vaxt strom zədələnir ki, bu da follikulların vaxtından əvvəl ölümü ilə assosiasiya olunur. Belə ssenarinin qarşısını almağa dermoid kistaların onlar daha kiçik ölçülərə malik olduqda və laparoskopik çıxarılma üçün əlçatan olduqda vaxtında diaqnostikası kömək edir.
Reabilitasiya
Yumurtalığın dermoid kistalarının cərrahi müalicəsindən sonra mümkün qədər erkən aktivləşmə tövsiyə olunur. Əgər əməliyyat laparoskopik yolla aparılıbsa, əməliyyatdan sonrakı dövrün ilk sutkasından palatada hərəkət etmək icazəlidir, laparotomik müdaxilədən sonra isə – ikinci-üçüncü sutkadan. Erkən aktivləşmə orqanizmin bərpasını sürətləndirməyə və kiçik çanaq orqanlarının yapışma prosesinin qarşısını almağa imkan verəcək. Sonuncu vəzifənin həlli üçün fizioprosedurlar da təyin oluna bilər.
Toxumaların tam sağalmasına qədər aşağıdakı qaydalara əməl etmək tövsiyə olunur:
- Ağırlıq qaldırmaqdan çəkinmək;
- Cinsi əlaqələri istisna etmək;
- Bağırsağın funksiyasını yaxşılaşdırmağa və qəbizliyin qarşısını almağa imkan verəcək liflə zənginləşdirilmiş dietə əməl etmək;
- Nəzarət baxışları və sarğı dəyişdirilməsi üçün müntəzəm əməliyyat aparan ginekoloqa gəlmək.
Profilaktika
Dermoid yumurtalıq kistalarının effektiv profilaktika tədbirləri işlənib hazırlanmayıb. Disembriogenetik pozğunluqların ehtimalını azaltmağa adekvat hamiləliyəqədər hazırlıq, zərərli vərdişlərdən imtina və mövcud olduqda xroniki xəstəliklərin korreksiyası kömək edə bilər. Bu tədbirlər embrionun/dölün inkişafı üçün daha yaxşı şərait yaradır və anadangəlmə anomaliyaların qarşısının alınmasına kömək edə bilər.
Yadda saxla!
Dermoid kistalar kiçik çanaq orqanlarında, o cümlədən keysəriyyə kəsiyində cərrahi müdaxilələr zamanı təsadüfi tapıntı ola bilər. Mamalıqda belə hallar az sayda olsa da, mövcuddur. Şiş uşaqlıq artımlarının intraoperativ revizyası zamanı təsadüfən aşkar edilir. Bir qayda olaraq diaqnoz qoyulmamış dermoidi olan qadınlarda hamiləlik xüsusiyyətsiz keçir. Bu, bir daha vurğulayır ki, hətta dermoid kista hamiləlikdə ultrasəs vasitəsilə ilk dəfə aşkar edilsə belə, hər hansı spesifik ağırlaşmalardan qorxmaq lazım deyil. Lakin sürətli böyümə, yaxınlıqda yerləşən simptomların və digər vəziyyətlərin sıxılması mümkündür, buna görə ginekoloqda müntəzəm müşahidə olunmaq vacibdir.
Əlaqəli Xəstəliklər
- Adneksit
- Amenoreya
- Anembrioniya
- Anovulyasiya
- Antifosfolipid sindromu
- Aqalaktiya
- Astenozoospermiya
- Azoospermiya
- Bakterial vaginoz (vajinanın disbakteriozu)
- Bartolin vəzinin kistası
- Bartolinit
- Cinsi və psixoseksual inkişafın ləngiməsi
- Cinsi yolla ötürülən infeksiyalar (CYÖİ)
- Çoxdöllü hamiləlik
- Diffuz mastopatiya
Suallar və cavablar
Bu vəziyyətin diaqnostikası və müalicəsi ilə mamalıq-ginekoloq məşğul olur.
Bir qayda olaraq, dermoid kistalar mayalanmaya əhəmiyyətli təsir göstərmir. İstisnanı xaricdən uşaqlıq borusunu sıxa və boru formalı sonsuzluğa gətirib çıxara bilən böyük teratomalar təşkil edir.
Dermoid kistalar bir dəfə yarandıqdan sonra əks inkişafa məruz qalmır. Buna görə yeganə müalicə üsulu – cərrahi çıxarılmadır. Bu kistaların çıxarılmalı olmasının lehinə digər arqument odur ki, xoşxassəli prosesi morfoloji əlamətlərə əsaslanmadan bədxassəlidən fərqləndirmək son dərəcə çətindir. Saxlanan onkonəzarətlilik yenitörəmənin vaxtında çıxarılması zəruriliyini diktə edir.
İndiyə qədər teratomaların inkişafının dəqiq səbəbləri müəyyən edilməyib. Ən populyar dermoid kistaların mənşəyini embrional yerləşmənin pozulması ilə izah edən nəzəriyyədir. Hesab olunur ki, bətndaxili mərhələdə 3 rüşeym vərəqindən hüceyrələr yumurtalığa düşə və dermoidin inkişafına gətirib çıxara bilər.
Mövzu üzrə məqalələr
Mioma aşkarlandı: əməliyyat mütləqdirmi?
Mioma diaqnozu hər zaman əməliyyat demək deyil. Qərar şikayətlərinizə, müayinə nəticələrinə və gələcək hamiləlik planınıza uyğun verilir.
İstiqamət: Ginekologiya
Həkim kolposkopiya təyin edib: sizi nə gözləyir?
Kolposkopiyaya yönləndirilmək xərçəng diaqnozu demək deyil. Müayinə uşaqlıq boynundakı dəyişiklikləri daha yaxından qiymətləndirməyə kömək edir.
İstiqamət: Ginekologiya / Diaqnostika / Onkoginekologiya
Hər ay təkrarlanan ağrı: nə vaxt müayinə lazımdır?
Aybaşı ağrısı geniş yayılsa da, güclü və həyatınızı məhdudlaşdıran ağrını araşdırmaq lazımdır. Ağrının necə dəyişdiyi müayinə üçün vacib…
İstiqamət: Ginekologiya
Aybaşı gecikir: səbəbi yalnız hamiləlikdirmi?
Aybaşının gecikməsi həmişə hamiləliklə bağlı olmur. İlk addım hamiləlik ehtimalını yoxlamaq, sonra gecikmənin təkrarlanmasını və yanaşı əlamətləri qiymətləndirməkdir.
İstiqamət: Ginekoloji endokrinologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
