Diffuz mastopatiya süd vəzilərinin lokal olmayan xoşxassəli displaziyasıdır. Patoloji proses ən çox ikitərəflidir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Fibrokistoz mastopatiya
Xəstəlik haqqında
Diffuz mastopatiya süd vəzilərinin lokal olmayan xoşxassəli displaziyasıdır. Patoloji proses ən çox ikitərəflidir.
Süd vəzinin diffuz mastopatiyası digərlərinə nisbətən daha tez-tez rast gəlinən qadın reproduktiv sisteminin geniş yayılmış xəstəliklərindən biridir. Süd vəzilərindəki xoşxassəli dəyişiklikləri nəzərdən qaçırmaq olmaz, çünki bu proses bədxassəli şişlərin inkişaf riskini artıra bilər. Qadından öz sağlamlığına diqqətli münasibət, həyat tərzinin dəyişdirilməsi və zərurət olduqda mütəxəssisin təyin etdiyi preparatların qəbulu tələb olunur. Döşün dinamik, düzgün təşkil olunmuş müayinəsi mühüm rol oynayır, bu mümkün nasazlıq əlamətlərini vaxtında aşkar etməyə imkan verəcək.
Hazırda mastopatiya epitelial (parenximatoz) və birləşdirici toxuma kompartmenti arasındakı münasibətlərin pozulması ilə xarakterizə olunan xəstəlik kimi nəzərdən keçirilir. Normada süd vəzinin strukturu 3 toxuma tipi ilə təmsil olunur:
- Parenximanın tərkibinə daxil olan alveolları əmələ gətirən epitelial;
- Müvafiq olaraq payçıqları və payları özünə bənzər strukturlardan ayıran birləşdirici;
- Hər payçığı əhatə edən yağ.
Səbəbləri
Diffuz mastopatiyanın dəqiq səbəblərini həmişə identifikasiya etmək mümkün olmur. Süd vəzinin xoşxassəli displaziyasının risk amilləri bunlardır:
- Konflikt vəziyyətlər;
- Həyatdan narazılıq;
- Sağlam olmayan qida (heyvan yağları və şəkərin artıq istehlakı, liflə, vitamin və minerallarla zəngin tərəvəz və meyvələrin çatışmazlığı);
- Aybaşı funksiyasının erkən başlanması;
- Aybaşının gec dayanması;
- Gec ilk doğuş (35 yaşdan yuxarı);
- Hamiləliyin dəfələrlə pozulması;
- Döşlə əmizdirmə dövrünün qısa olması və ya ümumiyyətlə olmaması;
- Anovulyator aybaşı dövrü;
- Kiçik çanaq orqanlarının iltihabi xəstəlikləri;
- Yumurtalıq şişləri;
- Endokrin şərtlənmiş qadın cinsiyyət orqanları xəstəlikləri (uşaqlıq miyoması, endometriumun hiperplastik prosesləri, endometrioid xəstəlik);
- Şəkərli diabet;
- Tireoid disfunksiya;
- Böyrəküstü vəzi qabığının disfunksiyası;
- Qanda artmış prolaktin səviyyəsi;
- Menopauzal hormonoterapiyanın 8-15 ildən çox müddəti;
- BRCA 1-ci və 2-ci tip genlərində mutasiyalar.
Hesab olunur ki, mastopatiyada estrogen artıqlığı və proqesteron çatışmazlığı var, bu zaman bu balanssızlığın yalnız kəmiyyət ifadəsi ilə göstərilməsi vacib deyil. Belə ki, qandakı cinsi steroidlərin miqdarı normada ola bilər, süd vəzinin hüceyrə reseptorları isə onları təhrif olunmuş şəkildə qavrayır (estrogen hormonlarına daha həssas, proqesterona isə daha az həssas olur). Döşdəki patoloji prosesin başlanğıcında prolaktin, tiroksin və triyodtironin çatışmazlığı, həmçinin böyümə amillərinin aktivliyinin pozulması da rol oynayır.
Geniş mənada estrogenlər toxumaların proliferasiyasının universal vasitəsidir, proqesteron isə hüceyrə bölünməsini bloklayaraq birbaşa antaqonist rolunda çıxış edir. Prolaktin metabolik proseslərin aktivləşməsinə cavabdehdir.
Təsnifat
Mastopatiya adekvat terapevtik taktikanın müəyyən edilməsinin əsasında duran 2 kateqoriyaya bölünür:
- Diffuz forma, onun aparılması mamalıq-ginekoloq tərəfindən həyata keçirilir;
- Düyünlü forma – bu diaqnozlu pasiyentləri artmış onkoloji risk zamanı mammoloq-onkoloq müşahidə edir.
Öz növbəsində bu formalara bölünmə hüceyrələrdə mutasiyaların yaranmasına və onların bədxassəli xüsusiyyətlər qazanmasına meyllilik yaradan proliferativ komponentin olub-olmamasını əks etdirmir.
Diffuz mastopatiya 4 alt tipə bölünür:
- Vəzili komponentin üstünlük təşkil etməsi ilə, alveolyar (epitelial) hüceyrələrin pulu artdıqda;
- Fibroz komponentin üstünlük təşkil etməsi ilə, birləşdirici toxuma liflərinin sayı artdıqda;
- Kistoz komponentin üstünlük təşkil etməsi ilə, alveolların çıxarıcı axarları tıxandıqda, nəticədə sonuncular kisə şəklində genişlənir;
- Qarışıq variant, süd vəzində eyni vaxtda yuxarıda sadalanan diffuz mastopatiya əlamətləri (müxtəlif kombinasiyalarda və müxtəlif ifadəlilik dərəcəsində) mövcud olduqda.
Klinik mənzərə
Bəzi qadınlarda süd vəzilərinin xoşxassəli displaziyası hər hansı əhəmiyyətli klinik təzahürlər olmadan keçə bilər. Digər hallarda diffuz mastopatiyanın ifadəli simptomları var. Onların arasında ola bilər:
- Pasiyentin özünü hiss etməsinə və sosial fəallığına son dərəcə mənfi təsir göstərən süd vəzilərində intensiv ağrılar;
- Süd vəzilərindən müxtəlif xarakterli ifrazatlar;
- Palpasiya zamanı döşün sərtləşməsi və ağrılığı;
- Süd vəzilərinin artmış sıxlığı (düyünlü formalarda lokal sərtləşmələr müəyyən edilir);
- Döşün vizual asimmetriyası.
Mastopatiyada ağrılar çox vaxt hər iki süd vəzisində narahat edir. Onlar qola və çiyinə yayıla bilər, daimi və ya dövri ola bilər. Bəzi qadınlar aybaşı ərəfəsində döşdə ağrı hiss edir, digərləri isə – aybaşılararası günlərdə. Aybaşı dövrünün istənilən günündə yarana bilən siklik olmayan ağrılarda ən ciddi proqnoz olur.
Süd vəzilərinin quruluşundakı mümkün yayınmaları aşkar etmək üçün bütün qadınlara aybaşı bitdikdən qısa müddət sonra özünümüayinə aparmaq tövsiyə olunur. Bu zaman süd vəzi yumşaqdır, buna görə sərtləşmə və ağrılığı aşkar etmək daha asandır.
Rentgenskanlaşdırma və ultrasəs müayinəsi də aybaşı dövrünün 5-7-ci günündə aparılır. Tədqiqatın dövrün ikinci fazasında aparılması az informativ ola bilər. Bu zaman üstünlük təşkil edən hormon proqesterondur, o toxumaların müəyyən dərəcədə ödeminə səbəb olur.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Müxtəlif diffuz mastopatiya formalarının diaqnostikasının əsas variantı şüa tədqiqatıdır. 40 yaşa qədər qadınlarda USM-in aparılması daha üstündür, daha yaşlı yaşda isə rentgenoloji mammoqrafiya daha informativdir. Belə nüanslar onunla əlaqədardır ki, 35-40 yaşdan sonra epitelial toxumanın həcmi azalır və ultrasəs şüaları üçün müəyyən maneələr yaradan yağ və birləşdirici toxuma ilə əvəz olunur. Maqnit-rezonans tomoqrafiya nə USM, nə də rentgenoqrafiyanın inandırıcı diaqnostik məlumatlar əldə etməyə imkan vermədiyi mürəkkəb klinik hallarda aparılır.
Mammologiya və onkologiyanın müasir tövsiyələrinə əsasən, instrumental şüa tədqiqatlarının nəticələri beynəlxalq BI-RADS təsnifatçısına uyğun izah edilir. Süd vəzinin vəziyyət əlamətləri əsasında BI-RADS sisteminə görə kateqoriya müəyyən edilir. Bu nəzərə alınmaqla onkoloji risk dərəcəsi qiymətləndirilir və müvafiq tövsiyələr verilir.
- BI-RADS 0 – mammar toxumanın vəziyyətini müəyyən etmək mümkün deyil. Əlavə diaqnostika tövsiyə olunur.
- BI-RADS 1 – süd vəzi görünən patologiya olmadan. Standart skrininq müayinəsi tövsiyə olunur.
- BI-RADS 2 – yalnız xoşxassəli dəyişikliklər aşkar edilib, bu zaman bədxassəli zədələnmə ehtimalı 0%-dir. Standart skrininq müayinəsi tövsiyə olunur.
- BI-RADS 3 – aşkar edilmiş dəyişikliklər ən böyük ehtimalla xoşxassəlidir, bu zaman bədxassəli şişlərin hallarının 2%-ə qədəri oxşar əlamətlərə malik ola bilər. Buna görə 6 ay sonra təkrar müayinə tövsiyə olunur.
- BI-RADS 4 – aşkar edilmiş dəyişikliklər döş xərçəngi baxımından şübhəlidir. Belə əlamətlər olduqda bədxassəli şişin aşkarlanma tezliyi 2-dən 95%-ə qədər geniş diapazonda dəyişir. Yekun diaqnoz qoymaq üçün sonrakı morfoloji tədqiqatla biopsiya göstərişdir.
- BI-RADS 5 – aşkar edilmiş simptomlar adətən 95% və daha yuxarı ehtimalı olan xərçəng üçün xarakterikdir. Bu qadınlara mütləq biopsiya göstərişdir.
- BI-RADS 6 – bu kateqoriyaya morfoloji olaraq təsdiqlənmiş mammar xərçəngi olan pasiyentlər daxildir. Onlara genişləndirilmiş müayinədən sonra cərrahi müalicə göstərişdir.
Mastopatiya olduqda qadına mümkün səbəbləri, xüsusilə hiperprolaktinemiyanı, hipotireozu (qalxanabənzər vəzinin azalmış funksiyasını), yumurtalıq disfunksiyası və anovulyasiyanı, həmçinin adrenogenital böyrəküstü vəzi sindromunu aşkar etmək üçün hormonal laborator müayinə tövsiyə oluna bilər.
Müalicə
Diffuz mastopatiyanın müalicəsi kompleks aparılır. Terapevtik proqram mövcud risk amilləri nəzərə alınmaqla hər pasiyent üçün fərdi hazırlanır. Bu xəstəlikdə cərrahi müdaxilə göstəriş deyil.
Diffuz mastopatiyanın müalicə proqramı aşağıdakı istiqamətlərdən ibarət ola bilər:
- Ifadəli ağrının kəsilməsi üçün qeyri-steroid iltihab əleyhinə vasitələrlə ağrısızlaşdırma;
- Kombinə edilmiş kontraseptivlərlə, proqesteron əsaslı gelin lokal tətbiqi ilə və s. Hormonal korreksiya;
- Hormonal modulə edici effektli fitopreparatlar.
Göstəriş deyil.
Reabilitasiya
Aparılmış müalicə kursundan sonra reabilitasiya mümkün onkoloji risk amillərinin aşkarlanmasına və aradan qaldırılmasına yönəlib. Belə bərpaedici proqram mamalıq-ginekoloq tərəfindən hər pasiyent üçün fərdi hazırlanır.
Profilaktika
Mastopatiya riskini azaltmağa qadın sağlamlığının lazımi səviyyədə saxlanması, abort zərurətini istisna edən adekvat kontrasepsiya və doğuşdan sonra uzunmüddətli döşlə əmizdirmə dövrü kömək edir.
İkincili profilaktika, o cümlədən artıq mövcud mastopatiyada, xərçəngönü dəyişiklikləri və bədxassəli prosesin erkən mərhələlərini aşkar etməyə yönəlib. Buna görə 40 yaşdan yuxarı bütün qadınlara (daha tez-tez müayinə üçün göstərişlər olmadıqda) 2 ildə 1 dəfə dövriliklə rentgenoloji mammoqrafiya tövsiyə olunur.
Onkoriski azaltmaq üçün ikincili profilaktika çərçivəsində həmçinin tövsiyə olunur:
- Liflə zənginləşdirilmiş sağlam qidalanma;
- Siqaretçəkmədən imtina;
- Gündə təxminən 1,5-2 litr su istehlakı;
- Duz və spirtli içkilərin məhdudlaşdırılması;
- Orta fiziki fəallıq (həftədə minimum 150 dəqiqə) və çəkiyə nəzarət.
Yadda saxla!
Diaqnoz qoyulduqdan sonra bir çox pasiyentlər diffuz kistoz mastopatiyanın nə ilə təhlükəli olduğunu soruşur. İlk baxışdan cavabın birmənalı olduğu görünə bilər: döş xərçəngi riskləri artır. Lakin bu vəziyyətdə hüceyrələrin proliferativ potensialı rol oynayır. Onkoloji risk yalnız patoloji aktiv hüceyrə bölünməsi müşahidə olunan qadınlarda artır. Belə ki, fibroz-kistoz mastopatiyanın proliferativ formasında döş xərçəngi riski 2 dəfə, hüceyrə atipiyası müşayiət olunan proliferasiyada isə – 4 dəfə artır.
Məsələ ondadır ki, kistoz mastopatiyanın sadə formasında kistalar çıxarıcı dəliklərin keçiriciliyinin pozulması səbəbindən xırda axarların genişlənməsi (retensiya mexanizmi) nəticəsində əmələ gəlir. Bu alveollar dəyişməmiş epitellə örtülüb, orada fibrozlaşma və atrofiya prosesləri qeyd oluna bilər. Öz növbəsində mastopatiyanın proliferativ formasında hüceyrə bölünməsinin aktivləşməsi müşahidə olunur ki, bu da mutasiyaların yaranmasına və təbii antikanserogen sistemin mümkün nasazlığına meyllilik yaradır. Qan axınının xarakteri və patoloji ocaqların konturları proliferativ potensialı dolayı müəyyən etməyə imkan verir. Əgər əlavə diaqnostika məlumatlarına görə pasiyent yüksək risk kateqoriyasına aid edilirsə, biopsiya göstərişdir. Yalnız morfoloji tədqiqat hüceyrə proliferasiya dərəcəsini obyektiv qiymətləndirməyə imkan verir.
Suallar və cavablar
Diffuz dəyişikliklərin diaqnostikası və müalicəsini ginekoloq aparır. Süd vəzində ocaqlı proseslər inkişaf etdikdə müalicə ilə mammoloq məşğul olur.
Mastopatiya anlayışının özü hamiləlik dövründə süd vəzilərində istənilən patoloji prosesləri istisna edir. Demək olar ki, bütün gestasion proses ərzində qadının orqanizmində mammar toxumaya qoruyucu təsir göstərən proqesteron konsentrasiyası yüksəkdir. Buna görə bu dövrdə displastik proseslərin inkişafı ehtimalı azdır.
Yaşla süd vəzilərində yağ toxumasının payı artır. Lakin 40 yaşdan yuxarı bəzi pasiyentlərdə artmış rentgenoloji sıxlıq adlanan vəziyyət ola bilər. Bu fenomenin inkişafı yağ toxuması əvəzinə rentgen şüaları üçün pis keçirici olan birləşdirici toxuma (fibroz) komponentinin həcminin artması ilə əlaqədardır. Belə pasiyentlərin müayinəsi bədxassəli prosesin ilkin mərhələlərini gözdən qaçırmamaq üçün mütləq ultrasəs skanlaşdırma ilə tamamlanır.
İlkin (skrininq) müayinə üsulunun seçimi qadının yaşından asılıdır. Gənc pasiyentlərdə ən böyük informativliyə USM malikdir, daha yaşlılarda isə — rentgenoqrafiya. Bununla yanaşı, patoloji dəyişikliklər aşkar edildikdə əvvəllər aparılmamış üsulun əlavə aparılması tövsiyə olunur, yəni USM rentgenoqrafiya ilə tamamlanır və əksinə.
CESM — kontrastlı ikienerjili skanlaşdırmanı nəzərdə tutan rentgenoloji mammoqrafiyanın müasir variantıdır. CESM standart mammoqrafiyadan fərqli olaraq ən böyük informativliyi ilə fərqlənir.
Mövzu üzrə məqalələr
Mammoqrafiyaya hazırlıq: müayinədən əvvəl bilməli olduqlarınız
Mammoqrafiyanın məqsədini və hazırlıq qaydalarını bilmək müayinəni daha rahat təşkil etməyə kömək edir. Yeni şikayət varsa, bunu skrininq…
İstiqamət: Mammologiya / Rentgenologiya / Preventiv tibb
Süd vəzisində fibroadenoma: nə zaman izləmə kifayətdir?
Fibroadenoma çox vaxt xoşxassəli süd vəzi törəməsidir. İzləmə qərarı isə düyünün düzgün qiymətləndirildiyinə və nəticələrin bir-birinə uyğun olduğuna…
İstiqamət: Mammologiya
Süd vəzisində ağrı: hansı dəyişikliklərə diqqət etməli?
Süd vəzisində ağrı çox vaxt xərçənglə bağlı olmur, amma yeni düyün, dəri və məmə ucu dəyişiklikləri ayrıca yoxlanmalıdır.…
İstiqamət: Mammologiya
Süd vəzi USM-i və mammoqrafiya: biri digərini əvəz edirmi?
USM və mammoqrafiya müxtəlif məlumat verir. Seçim yalnız cihazın rahatlığına deyil, yaşa, riskə, şikayətə və əvvəlki nəticələrə əsaslanmalıdır.
İstiqamət: Mammologiya / USM diaqnostikası / Rentgenologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
