Aqalaktiya

Süd vəzi qadının ikincili cinsiyyət orqanlarına aiddir. Onun quruluşunda 3 morfoloji komponent ayırd edilir:

• Parenxima — doğuşdan sonrakı dövrdə süd ifraz edən vəzili toxuma və südü məmə ucuna daşıyan süd axarlarıdır;
• Stroma — vəzi kiçik paycıqlara ayıran birləşdirici toxuma lifləridir (paycıqlar daha iri paylarda birləşir);
• Parenxima və stromanın hər tərəfini əhatə edən piy toxuması.

Vəzili, piy və birləşdirici toxumaların həcm nisbəti qadının döşünün ölçü və formasını müəyyən edən əsas amillərdəndir (bioloji yaş nəzərə alınmaqla). Reproduktiv sistemin funksional zəifləməsi fonunda parenximatoz komponentin miqdarı azalır, piy toxumasının həcmi isə artır.

Süd vəzisinin morfoloji vahidi alveoldur. Bu, sekretor epitel hüceyrələri ilə örtülmüş kiçik qovuqcuqdur. Laktosit adlanan epiteliositlər neyrohumoral stimulların təsiri ilə uşağın qidalanması üçün zəruri olan ağız südü və süd əmələ gətirir.

Alveollar yığılma və boşalma qabiliyyətinə malik mioepitelial hüceyrələrlə əhatə olunur. Hər əzələ yığılması əmələ gəlmiş sekretin axara atılması ilə müşayiət olunur. Alveolların xarici səthi sıx kapilyar və sinir ucları şəbəkəsi ilə örtülüdür ki, bu da laktasiya dövründə onların normal fəaliyyəti üçün vacibdir.

Hər alveol birqatlı epitellə örtülmüş çıxarıcı axara malikdir. Çıxarıcı axarlar birləşərək 150–200 alveolu paycıq daxilindəki axarı olan bir paycıqda birləşdirir. 30–80 paycıq süd yolları vasitəsilə süd vəzisinin bir payında birləşir. Süd vəziləri 12–25 paydan ibarətdir. Toplayıcı axarlar məmə ucunun səthinə açılır. Məmə ucunda süd sinusunun davamı olan hər kanal dəriyə perpendikulyar yerləşir.

Laktasiyanın tam dövrü 3 mərhələdən ibarətdir:

• Mammogenez mərhələsi — qızlarda cinsi yetişkənlik dövründə başlayan süd vəzilərinin böyümə və inkişaf mərhələsidir (qadın döşü morfoloji yetkinliyə yalnız hamiləlik dövründə çatır);
• Laktogenez mərhələsi — ağız südü və süd ifrazının başlanmasına hazırlıq mərhələsidir;
• Laktopoez mərhələsi — bu mərhələdə süd ifrazının inkişafı və davam etdirilməsinə yönəlmiş mexanizmlər işə düşür.

Aqalaktiya ən çox süd vəzisi elementlərinin anadangəlmə olmaması ilə əlaqədardır. Daha nadir hallarda vəziyyət qadının proqressiv arıqlaması və ya psixoloji sarsıntı ilə bağlı olur. Adətən bu amillərin aradan qaldırılması laktasiyanın bərpasına səbəb olur. Klinik praktikada süd istehsalının azaldığı hipoqalaktiyaya daha çox rast gəlinir.

Hipoqalaktiya hallarının 85–90%-i normal ana südü ilə qidalanmanın pozulması, xüsusilə uşağın döşə nadir və ya yalnız müəyyən saatlarda qoyulması ilə əlaqədardır. Yalnız 10–15% hallarda laktasiya pozuntusu qadın orqanizmində patoloji səbəblərdən yaranan neyrohumoral tənzimlənmənin həqiqi pozuntusu ilə bağlı olur.

Normal laktopoezin formalaşmasında körpənin erkən döşə qoyulması, ana ilə körpənin birgə qalması, həmçinin konkret vaxta bağlanmadan tələbat üzrə əmizdirmə aparıcı rol oynayır. Süd vəzisinin vaxtında boşaldılması alveol və axarlarda sekretin durğunluğunun qarşısını alır. Durğunluq prosesləri isə laktositlərə tormozlayıcı təsir göstərir və yeni südün yaranmasını bloklayır.

Aqalaktiya inkişaf etdikdə döşün quruluşundakı anatomik qüsurların aşkarlanmasına, eləcə də laktasiyanın pozulmasına səbəb ola bilən hormonal disbalansın istisna edilməsinə yönəlmiş kompleks müayinə aparılır.

Aqalaktiya/hipoqalaktiyanın müalicəsi patoloji prosesin təbiətindən asılıdır. Əksər hallarda süd vəzisinin mürəkkəb neyrohumoral tənzimlənməsinin qeyri-spesifik bərpasına yönəlmiş kompleks yanaşma tələb olunur.