Vajinanın disbiozu (disbakteriozu) – bu orqanın normal mikroflorasının pozulmasıdır. Həyatı boyu ən azı bir dəfə onunla demək olar ki, hər qadın rastlaşır, bəzilərində isə o, xroniki gediş xarakteri alır və vaxtaşırı kəskinləşmələrlə özünü xatırladır.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Qardnerelloz
- qeyri-spesifik vaginit
Xəstəlik haqqında
Vajinanın disbiozu (disbakteriozu) – bu orqanın normal mikroflorasının pozulmasıdır. Həyatı boyu ən azı bir dəfə onunla demək olar ki, hər qadın rastlaşır, bəzilərində isə o, xroniki gediş xarakteri alır və vaxtaşırı kəskinləşmələrlə özünü xatırladır. Simptomsuz keçə və ya müəyyən klinik təzahürlərlə müşayiət oluna bilər, lakin bəzi hallarda bir sıra ciddi ağırlaşmaların inkişafına gətirib çıxarır.
Ağırlaşmaların qarşısını almaq üçün qadın öz sağlamlığına diqqətlə yanaşmalı, vajinanın disbakteriozu əlamətləri yarandıqda onları dözməməli və özünü müalicə ilə məşğul olmamalı, vaxtında həkimdən yardım almalıdır.
Normada qadının vajinasının mikroflorası əsasən laktobakteriyalar, yaxud Döderlein çöpləri (90%), bifidobakteriyalar (10%-dən bir qədər az) və «vajinanın açar hüceyrələri» (1%-dən az) ilə təmsil olunur; bunlara gardnerella, Mobiluncus cinsinə aid bakteriyalar, Candida cinsinə aid göbələklər, leptotrix və bəzi digər mikroorqanizmlər daxildir. Normal mikroflora belə adlandırılan vajina ekosistemini təşkil edir – mikroorqanizmlər öz aralarında və ətraf mühitlə daimi tarazlıq vəziyyətində olur, başqa infeksiyanın yaranmasına yol vermir.
Əgər hər hansı səbəbdən laktobakteriyaların sayı azalarsa, vajinanın immuniteti pozulur və şərti-patogen mikroorqanizmlər olan «açar hüceyrələr»in inkişafı aktivləşir. Yerli immunitetin azalması vaginal selikli qişanın digər xəstəlik törədicilərinə, xüsusilə cinsi yolla keçən (trixomoniaz, xlamidioz, HIV) infeksiyalara həssaslığını artırır.
Vajinada patogen floranın sayının artması onun divarının iltihabı ilə müşayiət olunmur, buna görə də bu xəstəliyin digər adları vaginal disbioz və bakterial vaginozdur.
Vajinanın mikroflorasının pozulması cinsi həyata başlamamış qızlarda aktiv cinsi həyat yaşayan qadınlarda olduğu kimi təxminən eyni tezlikdə rast gəlinir. Bu, bir qədər başqa amillərlə – hormonal fonun qeyri-sabitliyi, menstrual siklin formalaşması, həmçinin bakirəlik pərdəsinin anatomik quruluş xüsusiyyətləri ilə bağlıdır.
Səbəbləri
Vagina disbakteriozunun səbəbləri ola bilər:
- Qadının orqanizmində hormonal fonun dəyişiklikləri (hamiləlik, doğuş, abortlar, menstrual tsiklin pozulmaları, cinsi yetişkənlik, preklimaks, klimaks);
- Qeyri-sabit cinsi həyat, çox sayda cinsi partnyor, kontrasepsiya vasitələrinə laqeydlik;
- Çanaq orqanlarının bütün infeksion-iltihabi xəstəlikləri, o cümlədən cinsi yolla keçən xəstəliklər;
- Antibiotiklərlə müalicə, xüsusilə uzunmüddətli və ya təkrarlanan;
- Bağırsaq xəstəlikləri, xroniki nəcis problemi, bağırsaq disbakteriozu;
- Şəxsi gigiyenaya riayət olunmaması və ya həddindən artıq riayət olunması, yuyunmalar, aybaşı zamanı tamponların düzgün istifadə edilməməsi;
- Iqlim zonasının dəyişməsi (bəzən vagina disbiozunun kəskinləşmələri isti ölkələrə səfərlər zamanı baş verir);
- Stresslər;
- Soyuma, ağır somatik xəstəliklər, balanssız qidalanma nəticəsində yerli və/və ya ümumi immunitetin azalması.
Cinsi infeksiyalar həmişə vaginal mikrofloranın pozulması ilə əlaqədardır. Bir tərəfdən, normal mikroflora qadında cinsi infeksiyanın inkişafına yol verməz və əgər cinsi infeksiya aşkarlanırsa, mikroflora pozulmamış ola bilməz.
Qadının vaginasında yalnız bircə CYPX törədicisinin yaşadığı vəziyyət demək olar ki, heç vaxt yaranmır. Bir və ya bir neçə cinsi infeksiya həmişə şərti-patogen mikroflora ilə assosiasiyada olur. Və bu, CYPX müalicəsində həmişə nəzərə alınmalıdır. Əks halda elə vəziyyət yarana bilər ki, antibiotiklərlə CYPX törədicisi tamamilə məhv edilir, lakin şərti-patogen infeksiyanın miqdarı yalnız artır.
Mədə-bağırsaq traktının bir çox xəstəlikləri bağırsağın normal mikroflorasının pozulmasına və disbakteriozun inkişafına gətirib çıxarır. Bağırsaq disbakteriozu zamanı təxminən vagina disbakteriozunda olduğu kimi eyni hal baş verir – bağırsaqda hansısa bakteriyanın çox miqdarı yaşayır.
Düz bağırsağın divarı vaginanın divarı ilə sıx təmasda olur, bakteriyalar onun vasitəsilə asanlıqla keçirlər. Bağırsağın ifadəli disbakteriozu zamanı vaginal mikrofloranın pozulması həmişə məhz bununla şərtlənir və adətən vaginadan bağırsaq infeksiyalarından biri əkilir – bağırsaq çöpləri, enterokoklar və s.
Təsnifat
Qadınlarda bakterial vaginoz X yenidən baxılmanın Xəstəliklərin Beynəlxalq Təsnifatında «Vajinanın digər iltihabi olmayan xəstəlikləri» kateqoriyasına aiddir. Vaginal ifrazatların mikroskopik müayinəsi zamanı aşkarlanmış mikrofloranın tərkibindən asılı olaraq bakterial vaginozun 3 dərəcəsi ayırd edilir:
- Kompensasiya olunmuş (laktobasillərin sayı azalmışdır, şərti-patogen və patogen flora isə hələlik normal göstəriciləri keçmir, lakin vajina selikli qişasının bu mikroorqanizmlərlə kolonizasiyası riski artmışdır);
- Subkompensasiya olunmuş (laktobasillərin sayı azalmışdır, şərti-patogen mikroorqanizmlərin sayı artmışdır);
- Dekompensasiya olunmuş (laktobakteriyalar demək olar ki, yoxdur, bir və ya bir neçə növ şərti-patogen floranın çoxlu nümayəndələri aşkar edilir; bu vəziyyətdə vajinanın disbakteriozu əlamətləri ifadə olunur).
Klinik mənzərə
Vaginal selikli qişasında patogen bakteriyaların çox miqdarda olması vaginit və ya servisit inkişafına gətirib çıxaracaq. Bu zaman qadın cinsiyyət yollarından ifrazatın həcminin kəskin artmasını, cinsiyyət orqanlarında xoşagəlməz hisslərin (qaşınma, sancı, yanma) və cinsi əlaqə zamanı ağrıların yaranmasını aşkar edəcək. İltihabın ilk simptomlarından biri çox vaxt koitus zamanı kifayət qədər sürtkü ifrazının olmaması olur.
Bakteriyalar vajinadan uşaqlığa yayıldıqda endometrit, əlavələrə – adneksit, sidik yollarına – uretrit və sistit inkişaf edəcək.
Qızlarda vagina disbiozu nadir hallarda bol ifrazatla təzahür edir, çünki bakirəlik pərdəsinin dəlikləri, bir qayda olaraq, onların əmələ gəldiyi həcmdə vaginadan xaric olmasına imkan vermir. Buna görə vaginada ifrazatın durğunluğu inkişaf edir və bakirələrdə iltihabi xəstəliklərin yaranma ehtimalı daha yüksək olur. Digər tərəfdən, cinsi həyata başlanarkən ilk cinsi aktlar zamanı vaginadan sidik kisəsinə böyük miqdarda bakteriyanın atılması baş verir və bu, belə adlandırılan «bal ayı sistiti»nin yaranmasına səbəb ola bilər.
Şəkillərdə əlamətlər
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
mütəxəssislər tamhüquqlu Diaqnostika bakterial vaginozun, hansı ki, adi baxışdan əlavə laborator müayinələri də əhatə edir:
- Floraya ümumi yaxma (vaginal mikrofloranın vəziyyəti barədə ümumi təsəvvür verir və pozulmanın dərəcəsini və iltihabi prosesin ifadəliliyini aşkar etməyə imkan yaradır);
- Cinsi infeksiyaların PZR-diaqnostikası (mikrofloranın hansı törədicilər hesabına pozulduğunu müəyyən etməyə imkan verir);
- Vajinanın ifrazatının qida mühitinə əkilməsi və ardınca aşkar edilmiş törədicinin antibiotiklərə həssaslığının tədqiqi;
- Vajina mikroflorasının xüsusi tədqiqi.
Müalicə
Ginekoloqları bakterial vaginozun müalicəsinə bir neçə mərhələni özündə birləşdirən kompleks yanaşma tətbiq edirlər:
- Vajinada olan şərti-patogen və ya patogen bakteriyaların aradan qaldırılması;
- Vajinanın normal mikroflora ilə kolonizasiyası;
- Vajina divarının immunitetinin bərpası.
Əgər disbioz cinsi infeksiya ilə əlaqəlidirsə, müalicənin vəzifəsi cinsi yolla keçən xəstəliyin (CYK) törədicisinin qadının orqanizmindən tamamilə aradan qaldırılmasıdır. Bu halda müalicə mütləq antibakterial terapiya kursunu özündə ehtiva edir, onunla eyni vaxtda və ya ondan sonra bütün digər tədbirlər həyata keçirilir. Söhbət cinsi infeksiyalardan getmirsə, antibiotiklərin qəbulu terapiyanın məcburi komponenti deyil.
Antimikrob preparatlar qadına yalnız sistemli şəkildə, tabletlər və ya inyeksiyalar şəklində deyil, həm də yerli olaraq təyin edilə bilər. Yerli prosedurların tətbiqi müalicənin bütün vəzifələrini eyni vaxtda birləşdirir: patogen floranın basdırılması, laktobakteriyalarla kolonizasiya, yerli immunokorreksiya. Yerli prosedurlarda antiseptiklərin tətbiqi antibiotiklərin istifadəsindən əhəmiyyətli dərəcədə daha effektivdir. Antiseptiklərin təsir spektri daha genişdir, bakteriyalarda onlara qarşı rezistentlik isə demək olar ki, yaranmır.
Bu, müalicənin əsas hissəsidir. Qalan bütün tədbirlər normal floranın yerləşməsi və böyüməsi üçün optimal şərait yaratmaq üçün zəruridir. Vajinanın laktobakteriyalarla kolonizasiyası, bir qayda olaraq, kursun ikinci mərhələsində, vaginalda yaşamış patogen maksimum dərəcədə basdırıldıqda aparılır. Bunun üçün həm ümumi, həm də yerli təsirli eubiotiklərin (canlı bakteriyalar ehtiva edən preparatların) yüksək dozaları tətbiq olunur.
Vaginal divarın immun sistemi vajina mikroflorasına nəzarət edir, digər bakteriyaların çoxalmasına imkan vermir. Mikrofloranın yerli pozulması hər zaman vagina divarının immunitetinin azalması ilə əlaqəlidir. Məhz buna görə yerli immunokorreksiya vaginal disbakteriozun müalicəsinin məcburi hissəsidir, əks halda qalan bütün tədbirlər səmərəsiz olacaq.
Sadə hallarda immunokorreksiya üçün yerli immunomodulyatorların tətbiqi ilə kifayətlənmək olar. Xəstəliyin ağır formalarında immunitetin bərpası daha ciddi tədbirlər tələb edir – immunoloq tərəfindən tövsiyə olunan immunomodulyatorların sistemli tətbiqi. Bəzən immunomodulyasiyaedici terapiya kursu digər müalicə növlərindən əvvəl aparılmalıdır.
Reabilitasiya
Orta hesabla vaginal disbiozun müalicəsi 3 həftə çəkir. Bundan əvvəl pasiyentə diqqətlə müayinə olunur, zərurət olduqda onun cinsi partnyoru da müayinə edilir. Müalicədən sonra həkim nəzarət baxışı keçirir və nəzarət analizlərini aparır. Xəstəliyin heç bir simptomu aşkar edilməzsə, müalicə başa çatmış hesab oluna bilər və bundan sonra yalnız profilaktika məsələləri ilə məşğul olmaq qalır.
Vaginal disbakterioz keçirmiş bütün qadınlara müalicədən sonra 1 il ərzində hər 3 aydan bir həkimlə söhbət, nəzarət baxışı və minimal həcmdə analizlərin verilməsi üçün klinikaya müraciət etmək tövsiyə olunur. Bu, vaginal ekosistemin vəziyyətinə nəzarət etməyə, müalicənin başa çatdığı anla müqayisədə dəyişiklikləri izləməyə imkan verir.
Əgər həkim mikrofloranın pozulması tendensiyasını aşkar edərsə, pasiyentə qısa profilaktik müalicə kursu təyin edəcək. Mikrofloranın pozulmasının ilkin mərhələlərində vaginal mikrofloranı bərpa etmək kifayət qədər asandır.
Müalicədən sonra ilk il ərzində heç bir problem qeyd olunmazsa, sonrakı müşahidələr daha az tezliklə, altı aydan bir – ildə bir dəfə aparılır. Belə sxem xəstəliyin residivinə meyilləri qiymətləndirməyə və nəzarətdə saxlamağa, onun yenidən inkişaf etməsinin qarşısını almağa imkan verir.
Profilaktika
Qadınlarda vajinal disbakteriozun spesifik profilaktikası mövcud deyil. Lakin predispozisiyaedici amillərin orqanizmə təsirini minimuma endirdikdə xəstəliyin inkişaf riski əhəmiyyətli dərəcədə azalacaq. Aşağıdakılara riayət etmək lazımdır:
- Intim gigiyena qaydalarına əməl etmək (gündə iki dəfə təmiz yuyulmuş əllərlə və öndən arxaya yönəlmiş su axını ilə yuyunmaq, alt paltarını gündə ən azı bir dəfə dəyişmək, hovuzlarda, su hövzələrində çimməmək, vanna qəbul etməmək, menstruasiya dövründə hamam və saunalara getməmək, gündəlik bezlərdən daimi əsasda istifadə etməmək, aybaşı zamanı bezləri və tamponları müntəzəm dəyişmək);
- Cinsi orqanların və digər lokalizasiyalı infeksion-iltihabi xəstəliklərini vaxtında müalicə etmək;
- Həkim təyinatı olmadan antibakterial preparatlar qəbul etməmək;
- Yalnız yoxlanılmış tərəfdaşla cinsi əlaqədə olmaq;
- Sağlam həyat tərzi sürmək (siqaretdən və alkoqollu içkilərdən imtina etmək, stresslərdən qaçmaq, tam qidalanmaq, həddindən artıq yorulmamaq, kifayət qədər fiziki aktivliyə riayət etmək).
Qadınlarda CYBH-nin müalicəsi mütləq vaginal mikrofloranın bərpası ilə başa çatmalıdır. Əgər söhbət ciddi infeksiyalardan (xlamidiya, trixomonada) və ya bir neçə CYBH-dən gedirsə, onda əvvəlcə onlara qarşı antibakterial terapiya aparmaq, sonra isə növbəti kursla vaginal mikrofloranın bərpası ilə məşğul olmaq məntiqlidir. Daha az mürəkkəb vəziyyətlərdə əvvəlcə bütün urogenital mikrofloranın kompleks diaqnostikasını aparmaq, sonra isə cinsi infeksiyanı eyni vaxtda aradan qaldırmaqla onun bərpasını həyata keçirmək məqsədəuyğundur.
Yadda saxla!
Əgər qadın risk qrupuna aid deyilsə və bakterial vaginoz onda təsadüfən aşkar olunubsa, xaricdən heç bir simptomla özünü göstərmirsə, onu müalicə etmək lazım deyil. Müalicəyə simptomları və diaqnozun laborator təsdiqi olan pasiyentlər, habelə uşaqlıq daxili spiralın qoyulmasından, çanaq orqanlarında əməliyyatdan əvvəl, hamiləliyin düşmə riski və ağırlaşmış mama-ginekoloji anamnez olduqda simptomsuz hallarda ehtiyac duyurlar.
Əlaqəli Xəstəliklər
Suallar və cavablar
Hamiləlik vaginal disbiozun kəskinləşməsinə səbəb ola bilən amillərdən biridir. Hamiləlik fonunda ifrazatlar, qaşınma və ya cinsiyyət orqanlarında yanma, cinsi əlaqə zamanı ağrı və s. yarana və ya güclənə bilər. Bu, hamiləlik zamanı qadın orqanizminin ciddi hormonal yenidənqurulmaya məruz qalması ilə əlaqədardır və bu, həm immunitet vəziyyətinə, həm də vaginal mikrofloraya təsirsiz qala bilməz.
Bakirə qızlarda vaginal disbiozun müalicəsi qızlıq pərdəsinin quruluşunun hər zaman vaginala dərmanlarla lazımi şəkildə işlənməyə imkan verməməsi səbəbindən bir qədər çətindir. Ayrı-ayrı hallarda hətta qızlıq pərdəsinin bütövlüyünün süni şəkildə pozulmasına — himenektomiyaya müraciət etmək lazım gəlir.
Mövzu üzrə məqalələr
Mioma aşkarlandı: əməliyyat mütləqdirmi?
Mioma diaqnozu hər zaman əməliyyat demək deyil. Qərar şikayətlərinizə, müayinə nəticələrinə və gələcək hamiləlik planınıza uyğun verilir.
İstiqamət: Ginekologiya
Həkim kolposkopiya təyin edib: sizi nə gözləyir?
Kolposkopiyaya yönləndirilmək xərçəng diaqnozu demək deyil. Müayinə uşaqlıq boynundakı dəyişiklikləri daha yaxından qiymətləndirməyə kömək edir.
İstiqamət: Ginekologiya / Diaqnostika / Onkoginekologiya
Hər ay təkrarlanan ağrı: nə vaxt müayinə lazımdır?
Aybaşı ağrısı geniş yayılsa da, güclü və həyatınızı məhdudlaşdıran ağrını araşdırmaq lazımdır. Ağrının necə dəyişdiyi müayinə üçün vacib…
İstiqamət: Ginekologiya
Aybaşı gecikir: səbəbi yalnız hamiləlikdirmi?
Aybaşının gecikməsi həmişə hamiləliklə bağlı olmur. İlk addım hamiləlik ehtimalını yoxlamaq, sonra gecikmənin təkrarlanmasını və yanaşı əlamətləri qiymətləndirməkdir.
İstiqamət: Ginekoloji endokrinologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
