Bartolin vəzinin kistası vəzi axacağının tutulması nəticəsində vaginal girişin bir tərəfində maye ilə dolu törəmənin yaranmasıdır. İnfeksiyalaşdıqda ağrılı abses formalaşa bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Bartolin kistası
- Bartolin vəzisinin kistası
- Bartolin vəzisi axacağının kistası
- iltihab qoşulduqda – bartolinit
- Bartolin vəzisinin absesi
Xəstəlik haqqında
Bartolin vəziləri vaginanın girişində, sağda və solda yerləşən, noxud boyda kiçik cüt vəzilərdir. Onlar böyük cinsiyyət dodaqlarının arxa hissəsinin qalınlığında yerləşir, nazik axacaqları isə kiçik cinsiyyət dodaqlarının daxili səthində, vaginanın dəhlizinə açılır. Vəzilərin ifraz etdiyi sekret vulvanı və vaginanın girişini nəmləndirir, xüsusilə cinsi oyanma zamanı ifrazat artır.
Axacaq tutulduqda sekret çölə çıxa bilmir və vəzidə toplanaraq içi maye ilə dolu, divarı nazik boşluq – kista əmələ gətirir. Kista adətən birtərəfli olur, ağrısız, yumşaq-elastik şişkinlik kimi hiss edilir və illərlə dəyişmədən qala bilər. Bəzən kistanın tərkibinə infeksiya qoşulur, o zaman qısa müddətdə ağrılı irinli boşluq – abses yaranır.
Bartolin kistası əsasən reproduktiv yaşda, cinsi həyat yaşayan qadınlarda rast gəlinir. Menopauzadan sonra vəzilərin fəaliyyəti azaldığı üçün yeni kistalar nadir hallarda əmələ gəlir və bu yaşda yaranan hər hansı törəmə həkim tərəfindən daha diqqətlə yoxlanılmalıdır. Xəstəlik həyat üçün təhlükəli deyil, lakin narahatlıq, cinsi əlaqə zamanı ağrı və təkrarlanan abseslər həyat keyfiyyətini xeyli aşağı sala bilər.
Səbəbləri
Kistanın əsas səbəbi Bartolin vəzisi axacağının tıxanmasıdır. Çox vaxt bunun konkret səbəbini müəyyən etmək mümkün olmur, lakin aşağıdakı amillər tıxanma və iltihab riskini artırır:
- Xarici cinsiyyət orqanlarının iltihabı – vulvit, vaginit zamanı selikli qişa şişir, axacağın mənfəzi daralır və sekretin axını çətinləşir;
- Travma və mikrotravmalar – kəskin sürtünmə, epiziotomiya və ya doğuş zamanı cırılmalar, intim nahiyədə aparılan prosedurlar axacağın çapıqlaşmasına səbəb ola bilər;
- Qalın, qatı sekret – axacağın mənfəzini sekretin özü tıxaya bilər;
- Şərti-patogen mikroorqanizmlər – normada vulvada və vaginada yaşayan bakteriyalar immunitet zəiflədikdə vəzidə iltihab və abses törədə bilər; abseslərin əksəriyyəti məhz belə qarışıq flora ilə bağlıdır;
- Cinsi yolla ötürülən infeksiyalar – qonokok və xlamidiya kimi törədicilər daha az hallarda, lakin mümkün səbəbdir;
- Gigiyena qaydalarının pozulması – xüsusilə menstruasiya zamanı, doğuşdan və abortdan sonra;
- Sıx, süni parçadan alt paltarı – daimi sürtünmə və nəmlik dərinin qıcıqlanmasına şərait yaradır;
- Ümumi müqavimətin azalması – şəkərli diabet, soyuqlama, yorğunluq, stress infeksiyanın qoşulmasını asanlaşdırır.
Kistanın özü infeksiya deyil, lakin onun olması bu nahiyədə abses inkişaf riskini artırır. Abses bir neçə gün ərzində sürətlə formalaşa bilər.
Təsnifat
Klinik gedişinə görə Bartolin vəzisinin kistası iki formada olur:
- Ağırlaşmamış kista – iltihab əlamətləri yoxdur; törəmə ağrısızdır, dərinin rəngi dəyişməyib, ümumi vəziyyət pozulmur;
- Ağırlaşmış kista – kistaya infeksiya qoşulub; kəskin bartolinit (vəzinin və axacağın iltihabı) və ya Bartolin vəzisinin absesi (irinli boşluq) inkişaf edir.
Həmçinin ilk dəfə yaranan və təkrarlanan (residivləşən) kistalar fərqləndirilir. Təkrarlanan hallar müalicə üsulunun seçilməsində nəzərə alınır.
Klinik mənzərə
Kiçik kista çox vaxt heç bir narahatlıq yaratmır və təsadüfən – ginekoloji müayinə zamanı və ya qadının özü tərəfindən gigiyena prosedurları zamanı aşkar edilir. Kista böyüdükcə əlamətlər yaranır:
- vaginanın girişində, cinsiyyət dodağının aşağı hissəsində birtərəfli, dairəvi, yumşaq-elastik şişkinlik;
- cinsiyyət dodaqlarının asimmetriyası;
- yeriyərkən, oturarkən, velosiped sürərkən narahatlıq, sıxılma hissi;
- cinsi əlaqə zamanı diskomfort və ya ağrı;
- cinsi əlaqədən sonra kistanın müvəqqəti böyüməsi.
İnfeksiya qoşulduqda – kəskin bartolinit və ya abses zamanı – mənzərə kəskin dəyişir:
- bir-iki gün ərzində artan güclü, döyünən ağrı, yerimək və oturmaq çətinləşir;
- şişkinliyin üzərində dərinin qızarması və hərarətlənməsi, toxunduqda kəskin ağrı;
- bədən temperaturunun yüksəlməsi, üşütmə, zəiflik;
- qasıq limfa düyünlərinin böyüməsi;
- bəzən abses özbaşına açılır, irinli ifrazat çıxır və ağrı qəfildən azalır.
Hamiləlik dövründə kista və ya abses aşkarlandıqda müalicə taktikası hamiləliyi aparan ginekoloqla razılaşdırılmalıdır.
Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər ağrı sürətlə güclənirsə, yüksək hərarət və üşütmə varsa, qızartı qasığa və budlara yayılırsa, sidik ifrazı çətinləşibsə və ya qadın oturmaq, yerimək iqtidarında deyilsə. Diabeti və ya immuniteti zəif olan qadınlarda bu əlamətlər xüsusilə ciddi qəbul edilməlidir.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnozu adətən ginekoloq müayinə zamanı qoyur. Həkim şikayətləri, törəmənin nə vaxt yarandığını, əvvəllər belə halların olub-olmadığını, cinsi yolla ötürülən infeksiyaların riskini soruşur. Ginekoloji kresloda baxış zamanı vaginanın girişində, cinsiyyət dodağının aşağı hissəsində elastik, hüdudları aydın törəmə aşkar edilir. Abses zamanı şişkinlik ağrılı, qızarmış olur, mərkəzində yumşalma – flüktuasiya hiss edilir.
Səbəbi aydınlaşdırmaq və ümumi vəziyyəti qiymətləndirmək üçün aşağıdakı müayinələr təyin edilə bilər:
- vaginadan və uretradan yaxmanın mikroskopiyası – iltihabın dərəcəsini və floranın xarakterini göstərir;
- PZR (polimeraz zəncirvari reaksiya) üsulu ilə cinsi yolla ötürülən infeksiyaların müayinəsi – qonokok, xlamidiya və digər törədiciləri aşkar edir;
- abses açıldıqda irinin bakterioloji əkilməsi – törədicini və onun antibiotiklərə həssaslığını müəyyən edir;
- ümumi qan analizi – abses zamanı leykositlərin artması və EÇS-in yüksəlməsi iltihabı təsdiqləyir;
- vulva nahiyəsinin (törəmənin) ultrasəs müayinəsi – lazım olduqda kistanın ölçüsünü, quruluşunu və irinli boşluğun olub-olmadığını dəqiqləşdirir.
Qırx yaşdan yuxarı, xüsusilə menopauzadan sonrakı qadınlarda, eləcə də törəmə bərk, düyünlü və ya təkrarlanan olduqda, Bartolin vəzisinin nadir rast gəlinən bədxassəli şişini istisna etmək üçün biopsiya aparıla bilər. Differensial diaqnostika vulvanın digər kistaları, lipoma, fibroma, qasıq yırtığı və bədxassəli törəmələrlə aparılır.
Ağırlaşmalar
- Bartolin vəzisinin absesi – ən tez-tez rast gəlinən ağırlaşmadır, adətən cərrahi açılma tələb edir;
- təkrarlanan kistalar və abseslər – xüsusilə yalnız sadə açılma aparıldıqda;
- ətraf toxumaların iltihabı (sellülit) – qızartı və şişkinlik cinsiyyət dodaqlarından ətrafa yayılır;
- fistul yaranması – abses özbaşına açıldıqdan sonra uzun müddət bağlanmayan dəlik qala bilər;
- infeksiyanın yayılması – nadir hallarda, xüsusilə zəif immunitet fonunda, ümumi iltihabi reaksiyaya qədər;
- xroniki ağrı və cinsi əlaqə zamanı narahatlıq – çapıq dəyişiklikləri fonunda.
Müalicə
Müalicə üsulu kistanın ölçüsündən, şikayətlərin olub-olmamasından, iltihabın varlığından və qadının yaşından asılıdır. Taktikanı ginekoloq hər pasiyent üçün fərdi seçir.
Müşahidə. Narahatlıq yaratmayan kiçik kista bəzən heç bir müalicə tələb etmir. Belə hallarda müntəzəm ginekoloji nəzarət kifayətdir.
Konservativ müalicə. Kiçik kista və iltihabın erkən mərhələsində ilıq oturaq vannalar sekretin axınını yaxşılaşdıra və kistanın kiçilməsinə kömək edə bilər. Kəskin bartolinit zamanı, abses hələ formalaşmayıbsa, həkim antibakterial və iltihabəleyhinə preparatlar, ağrıkəsici vasitələr təyin edə bilər. Cinsi yolla ötürülən infeksiya aşkarlandıqda müalicə hər iki partnyora aparılır.
Cərrahi müalicə böyük, narahatlıq yaradan və təkrarlanan kistalarda, eləcə də abses zamanı aparılır. Əsas üsullar:
- Kateterlə drenaj – kiçik kəsikdən kistanın boşluğuna ucunda balonu olan nazik kateter yeridilir və bir neçə həftə saxlanılır; bu müddətdə yeni axacaq formalaşır;
- Marsupializasiya – kista açılır, onun divarının kənarları dəri kənarlarına tikilir və sekretin axını üçün daimi dəlik yaradılır; təkrarlanma riskini azaldır;
- Abses açılması və drenajı – irinli boşluq açılır, təmizlənir və irinin yenidən toplanmaması üçün drenaj qoyulur; zərurət olduqda antibakterial müalicə təyin edilir;
- Bartolin vəzisinin çıxarılması – digər üsullar nəticə vermədikdə, tez-tez təkrarlanan hallarda və ya şiş şübhəsi olduqda aparılır.
Bu prosedurların çoxu ambulator şəraitdə, yerli və ya qısa ümumi anesteziya altında aparılır və qadın elə həmin gün evə qayıda bilər. Əməliyyatdan sonra gigiyenaya xüsusi diqqət yetirmək, drenajın düşməməsinə çalışmaq, həkimin təyin etdiyi nəzarət müayinələrinə gəlmək lazımdır. Yara sağalana və həkim icazə verənə qədər cinsi əlaqədən, hovuzdan və vannada uzun müddət çimməkdən çəkinmək tövsiyə olunur.
Nə etmək olmaz: kistanı və ya absesi evdə sıxmaq, deşmək, açmaq; kistanın üzərinə xalq vasitələri, spirtli və ya qıcıqlandırıcı məlhəmlər tətbiq etmək; həkim təyinatı olmadan antibiotik qəbul etmək. Bu hərəkətlər infeksiyanın yayılmasına və təkrarlanan abseslərə səbəb ola bilər.
Profilaktika
Bartolin kistasının spesifik profilaktikası yoxdur, lakin aşağıdakı tədbirlər riski azalda bilər:
- intim gigiyena qaydalarına gündəlik riayət etmək, aqressiv yuyucu vasitələrdən və tez-tez vaginal yuyulmalardan çəkinmək;
- təbii parçadan, sıxmayan alt paltarı geyinmək;
- daimi partnyor olmadıqda prezervativdən istifadə etmək;
- vulvit, vaginit və cinsi yolla ötürülən infeksiyaları vaxtında müalicə etmək;
- şəkərli diabeti nəzarətdə saxlamaq;
- ildə bir dəfə ginekoloji profilaktik müayinədən keçmək;
- kiçik kista aşkarlandıqda onu müşahidə altında saxlamaq və böyümə, ağrı yarandıqda gecikmədən həkimə müraciət etmək.
Hansı həkimə müraciət etməli
Bartolin vəzisinin kistası və absesi ginekoloq tərəfindən müayinə və müalicə olunur. Kəskin abses zamanı təcili ginekoloji yardım lazım ola bilər.
Yadda saxla!
- Bartolin kistası xoşxassəli vəziyyətdir və kiçik, ağrısız kista həmişə əməliyyat tələb etmir.
- Kista istənilən vaxt infeksiyalaşa bilər: ağrı, qızartı və hərarət yarandıqda gecikmədən həkimə müraciət edin.
- Kistanı və ya absesi heç vaxt evdə sıxmayın və açmayın.
- Planlı müalicə adətən təcili əməliyyatdan daha asan keçir, buna görə böyüyən və narahatlıq yaradan kistanı vaxtında müalicə etdirmək məqsədəuyğundur.
- Qırx yaşdan sonra yaranan və ya bərk törəmə mütləq ginekoloq tərəfindən yoxlanılmalıdır.
Əlaqəli Xəstəliklər
- Bartolinit
- Adneksit
- Amenoreya
- Anembrioniya
- Anovulyasiya
- Antifosfolipid sindromu
- Aqalaktiya
- Astenozoospermiya
- Azoospermiya
- Bakterial vaginoz (vajinanın disbakteriozu)
- Cinsi və psixoseksual inkişafın ləngiməsi
- Cinsi yolla ötürülən infeksiyalar (CYÖİ)
- Çoxdöllü hamiləlik
- Diffuz mastopatiya
- Dismenoreya (ağrılı aybaşı)
Suallar və cavablar
Kistanın özü yoluxucu deyil – o, vəzinin axacağının tıxanması nəticəsində yaranır və partnyora keçmir. Lakin iltihabın səbəbi cinsi yolla ötürülən infeksiyadırsa, həmin infeksiya cinsi əlaqə zamanı ötürülə bilər və bu halda partnyorun da müayinədən keçməsi tövsiyə olunur. Bunu ginekoloq analizlərin nəticəsinə əsasən müəyyən edir.
Kiçik kista illərlə dəyişmədən qala bilər. Lakin istənilən vaxt infeksiyalaşaraq ağrılı, hərarətlə müşayiət olunan abses yarada bilər ki, bu da çox vaxt təcili açılma tələb edir. Kistanın müşahidə edilməsi və ya müalicəsi barədə qərarı ginekoloq verir.
Bəli, xüsusilə yalnız sadə açılma aparıldıqda təkrarlanma riski yüksək qalır. Marsupializasiya, kateterlə drenaj və ya vəzinin çıxarılması kimi üsullar bu riski azaldır, lakin tam aradan qaldırmır. Uyğun üsulu ginekoloq kistanın ölçüsünə və təkrarlanma tarixçəsinə əsasən seçir.
Kiçik kista bəzən ilıq oturaq vannalar fonunda kiçilə və ya özbaşına boşala bilər. Abses də bəzən öz-özünə açılır, lakin bu zaman boşluq tam təmizlənmir və iltihab tez-tez təkrarlanır. Buna görə abses özbaşına açılsa belə ginekoloqa müraciət etmək lazımdır.
Ağrısız, kiçik kista adətən hamiləliyin gedişinə və doğuşa mane olmur və çox vaxt doğuşdan sonraya qədər müşahidə edilir. Abses inkişaf etdikdə isə müalicə hamiləlik dövründə də aparılır, üsul və dərmanlar hamiləliyə uyğun seçilir. Hər bir halda qərarı hamiləliyi aparan ginekoloq verir.
Adətən qadın prosedurdan sonra elə həmin gün evə qayıdır və bir neçə gün ərzində gündəlik işlərinə başlaya bilir. Cinsi əlaqəyə, idmana və hovuza qayıtmaq üçün yaranın sağalmasını gözləmək lazımdır. Dəqiq müddəti nəzarət müayinəsindən sonra həkim müəyyən edir.
Mövzu üzrə məqalələr
Mioma aşkarlandı: əməliyyat mütləqdirmi?
Mioma diaqnozu hər zaman əməliyyat demək deyil. Qərar şikayətlərinizə, müayinə nəticələrinə və gələcək hamiləlik planınıza uyğun verilir.
İstiqamət: Ginekologiya
Həkim kolposkopiya təyin edib: sizi nə gözləyir?
Kolposkopiyaya yönləndirilmək xərçəng diaqnozu demək deyil. Müayinə uşaqlıq boynundakı dəyişiklikləri daha yaxından qiymətləndirməyə kömək edir.
İstiqamət: Ginekologiya / Diaqnostika / Onkoginekologiya
Hər ay təkrarlanan ağrı: nə vaxt müayinə lazımdır?
Aybaşı ağrısı geniş yayılsa da, güclü və həyatınızı məhdudlaşdıran ağrını araşdırmaq lazımdır. Ağrının necə dəyişdiyi müayinə üçün vacib…
İstiqamət: Ginekologiya
Aybaşı gecikir: səbəbi yalnız hamiləlikdirmi?
Aybaşının gecikməsi həmişə hamiləliklə bağlı olmur. İlk addım hamiləlik ehtimalını yoxlamaq, sonra gecikmənin təkrarlanmasını və yanaşı əlamətləri qiymətləndirməkdir.
İstiqamət: Ginekoloji endokrinologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
