Ürəkyanma – döş sümüyü arxasında yanma hissidir və ən çox mədə möhtəviyyatının qida borusuna geri qayıtması ilə əlaqəlidir. Tez-tez təkrarlanması qastroezofageal reflüks xəstəliyini düşündürə bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Mədə yanması
Xəstəlik haqqında
Ürəkyanma (mədə yanması) döş sümüyünün arxasında, bəzən boğaza qədər qalxan yanma hissidir. O, mədənin turş möhtəviyyatı qida borusuna geri qayıtdıqda yaranır. Normada qida borusu ilə mədə arasındakı əzələ halqası (aşağı sfinkter) qidanı mədəyə buraxır və onun geri qayıtmasına imkan vermir. Bu halqa zəiflədikdə və ya qarın daxili təzyiq artdıqda, turşu qida borusunun selikli qişasını qıcıqlandırır.
Ürəkyanma çox geniş yayılmış şikayətdir: beynəlxalq tədqiqatlara görə, böyüklərin əhəmiyyətli hissəsi onu vaxtaşırı hiss edir. Ağır yeməkdən sonra təsadüfi yanma adətən təhlükəli deyil. Lakin ürəkyanma həftədə iki dəfədən çox təkrarlanırsa, bu, çox vaxt qastroezofageal reflüks xəstəliyinin (QERX) əlamətidir.
Ürəkyanma artıq çəkisi olan insanlarda, hamilə qadınlarda, siqaret çəkənlərdə, diafraqmanın qida borusu dəliyi yırtığı olanlarda və bəzi dərmanları qəbul edənlərdə daha tez-tez rast gəlinir. Vaxtında müalicə və həyat tərzinin dəyişdirilməsi əksər hallarda şikayətləri aradan qaldırır və ağırlaşmaların qarşısını alır.
Səbəbləri
Ürəkyanmasının əsas səbəbi qida borusunun selikli qişasının qıcıqlanmasıdır. Aşağıdakı hallarda baş verə bilər.
- Zəif kardial sfinkter səbəbindən mədə möhtəviyyatının yuxarıya atılması. Qıcıqlanmaya xlorid turşusu, proteolitik fermentlər səbəb olur.
- Selikli qişanı yandıran, onun strukturunun dəyişməsinə və baryer funksiyasının azalmasına səbəb olan güclü alkoqoldan sui-istifadə.
- Hamiləlik. Böyüyən uşaqlıq daxili qarın təzyiqinin artmasına səbəb olur, bunun fonunda mədənin bağlayıcı sfinkteri (kardiya) zəifləyir. Simptom 20-22-ci həftədən narahat etməyə başlayır. Daxili qarın təzyiqinin artması dalağın və qaraciyərin patoloji böyüməsi, ağciyərlərin xroniki obstruktiv xəstəliyi zamanı da xarakterikdir.
- Mədədə ürəkyanma proseslərinin üstünlük təşkil etməsi, qidanın pis həzm olunması, böyük həcmdə üzvi turşuların sintezi. Bu, atrofik qastritin, mədə xorasının və ya xərçənginin, pilorus stenozunun nəticəsi ola bilər.
- Şişlərin, divertikulların (divar çıxıntıları), yırtıqların, qida borusu motorikasının pozulmasının səbəb olduğu selikli qişanın gərilməsi.
- Qida borusunun allergik iltihabı – orqanizmin reaktivliyinin patoloji dəyişməsinin nəticəsidir. Qida allergiyası və ya bronxial astma fonunda yaranır.
- Qida borusunun yığılma ritminin (peristaltikanın) pozulması.
- Şəkərli diabet, sifilis, vərəm, poliqipovitaminoz, həmçinin ürək çatışmazlığı fonunda hipoksiya zəminində qida borusunun xoralanması.
- Mədə zondunun uzunmüddətli olması.
- Şirniyyat və zülallı qidanın birləşməsi ki, bu da həzmin gecikməsinə səbəb olur, ürəkyanma proseslərini provokasiya edir.
- Qida borusu reseptorlarının hiperhəssaslığı.
- Qida borusu və ya mədə xərçəngi zamanı ürəkyanması mədədən qida borusuna turşunun atılması səbəbindən yarana bilər, bu da xüsusilə yeməkdən sonra və ya uzanmış vəziyyətdə döş sümüyü arxasında yanma hissi yaradır.
Ürəkyanması riski aşağı qida borusu sfinkterinin təzyiqinin azalması səbəbindən artır. Səbəb dərmanların qəbulu ola bilər: qlükokortikosteroidlər, qeyri-steroid iltihab əleyhinə preparatlar, antidepresantlar, antibiotiklər, kalsium antaqonistləri. Sfinkterin tonusunun azalmasına həmçinin soğan, yağlar, şokolad, alkoqol, qəhvə, siqaretçəkmə səbəb olur. Sitrus meyvələri, pomidor, ədviyyatlar birbaşa qıcıqlandırıcı təsir göstərir.
Təsnifat
Ağırlıq dərəcəsindən asılı olaraq ürəkyanma aşağıdakı növlərə bölünür.
- Yüngül. Döş sümüyü arxasında yanğı ayda bir dəfədən çox olmayaraq baş verir. Əksər hallarda turş və ya hava gəyirməsi xarakterikdir. Provokasiyaedici amil qidalanmada yol verilən səhvlərdir. Rasiondan qıcıqlandırıcı qida və içkilər çıxarıldıqdan sonra simptomlar tez aradan qalxır. Yüngül forma mədə-bağırsaq traktının xroniki xəstəlikləri ilə müşayiət olunmur və ürəkyanması olan insanların təxminən yarısında müşahidə olunur.
- Orta. Həftədə 1-3 dəfə narahat edir və qəbul edilən qidanın növündən asılı deyil. Tez-tez dispepsiya fonunda baş verir. Turş və ya çürük dad ilə gəyirmə müşayiət olunur.
- Ağır. Ürəkyanmasının əlamətləri demək olar ki, hər gün, həm ac qarına, həm də yeməkdən sonra ürəkbulanma və gəyirmə ilə birlikdə meydana çıxır. Tez-tez qeyri-sabit nəcis, qarında ağrılarla müşayiət olunur. Bu patologiya növü təcili diaqnostika və müalicə tələb edir.
Ayrıca növ kimi üzvi zədələnmələr və xəstəliklər olmadan yaranan funksional ürəkyanmasını ayırd etmək olar. Tez-tez o, psixogen pozğunluqların nəticəsidir.
Klinik mənzərə
Ürəkyanmanın əsas əlaməti döş sümüyünün arxasında yanma hissidir. O, adətən yeməkdən sonra, xüsusən bol, yağlı və ya acılı yeməkdən sonra, həmçinin uzanarkən və ya qabağa əyilərkən güclənir. Bununla yanaşı, aşağıdakılar ola bilər:
- turş və ya acı dad, ağıza turş maye gəlməsi;
- turş gəyirmə;
- boğazda «topa» hissi, xırıltılı səs;
- xüsusən gecələr quru öskürək;
- döş qəfəsinin yuxarı hissəsində və ya qarnın yuxarısında narahatlıq.
Aşağıdakı əlamətlər daha ciddi xəstəliyə işarə edə bilər və müayinə tələb edir:
- udqunmanın çətinləşməsi və ya ağrılı olması;
- səbəbsiz arıqlama;
- qusma, xüsusən qanlı və ya «qəhvə çöküntüsü» rəngli qusma;
- qara, qatranabənzər nəcis;
- 50 yaşdan sonra ilk dəfə yaranmış ürəkyanma.
Döş qəfəsində yanma fiziki yük zamanı yaranırsa, qola, çənəyə və ya kürəyə yayılırsa, təngnəfəslik və soyuq tərlə müşayiət olunursa, bu, ürək tutması ola bilər — dərhal təcili yardım çağırın.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Ürəkyanma tipik olduqda diaqnoz çox vaxt klinik qoyulur. Udma çətinliyi, qanaxma, anemiya, çəki itkisi və ya müalicəyə davamlı simptomlarda endoskopiya tələb oluna bilər. Seçilmiş hallarda 24 saatlıq pH-monitorinq və manometriya aparılır.
Ağırlaşmalar
Uzun illər müalicə olunmayan reflüksün ən ciddi, lakin nisbətən nadir ağırlaşması Barrett qida borusudur: selikli qişanın uzunmüddətli iltihabı hüceyrələrin patoloji yenidən doğulmasına səbəb olur və bu fonda qida borusu adenokarsinomasının riski artır. Qırtlaq və səs telləri xərçəngi ilə reflüks arasında əlaqə sübut olunmayıb.
Tez-tez baş verən ürəkyanmasının nəticəsi qida borusunun peptik xorası, onun sikatrisial daralması ola bilər. Bundan başqa, tez-tez meydana çıxan simptomlar həyat keyfiyyətini pisləşdirir, yuxunu pozur, xroniki öskürəyə, səsin xırıltılı olmasına səbəb ola və bronxial astmanın gedişini ağırlaşdıra bilər.
Müalicə
Ürəkyanmasının müalicə üsulları diaqnostikanın nəticələrindən asılıdır. Həkimin vəzifəsi – qida borusunun selikli qişasını qıcıqlandıran amilləri aradan qaldırmaqdır. Mədə şirəsinin turşuluğu yüksək olduqda onu normallaşdırmaq üçün preparatlar və pəhriz təyin edilir.
Əgər mədə möhtəviyyatının atılması bağlayıcı sfinkterin patologiyaları ilə bağlıdırsa, cərrahi üsullar tətbiq edilir. Əsasları bunlardır:
- Radiotezlikli ablasiya – elektrodlar vasitəsilə sfinkter əzələlərinə cərəyanın təsir etdiyi endoskopik müdaxilədir. Prosedur klapanın tonusunu və bağlayıcı funksiyasını bərpa etməyə kömək edir.
- Endoskopik plikasiya – onun həcmini azaltmaq üçün kardiya nahiyəsinə tikişlərin qoyulmasıdır.
Şişlər, qida borusu və mədənin deformasiyaları zamanı, ezofagitin medikamentoz müalicəsinin effektiv olmadığı hallarda cərrahi müdaxiləyə müraciət edilir.
Profilaktika
Ürəkyanmanın qarşısını almaqda həyat tərzi mühüm rol oynayır. Aşağıdakı tədbirlər turşunun qida borusuna geri qayıtmasını azaldır:
- artıq çəki olduqda arıqlamaq — bu, ən effektiv tədbirlərdən biridir;
- az-az və tez-tez yemək, gecə gec saatlarda doyunca yeməmək;
- fərdi olaraq ürəkyanmaya səbəb olan qidaları — yağlı və qızardılmış yeməkləri, şokoladı, nanəni, turş və acılı qidaları, qəhvəni, qazlı içkiləri — məhdudlaşdırmaq;
- siqareti tərgitmək və alkoqolu azaltmaq;
- qarnı sıxan dar kəmər və paltarlardan imtina etmək;
- gecə simptomları olduqda çarpayının baş tərəfini 15–20 sm qaldırmaq;
- yeməkdən dərhal sonra ağır fiziki iş görməmək və qabağa əyilməmək;
- ağrıkəsici iltihabəleyhinə preparatları yalnız həkimlə razılaşdıraraq qəbul etmək.
Ürəkyanma bu tədbirlərə baxmayaraq tez-tez təkrarlanırsa, həkimə müraciət edin.
Hansı həkimə müraciət etməli
Ürəkyanma (mədə yanması) simptomları yarandıqda terapevtə və ya birbaşa qastroenteroloqa müraciət edin. Sonra diaqnostikanın nəticələrindən asılı olaraq digər mütəxəssislər də cəlb oluna bilər.
Bu problemlə məşğul olan həkimlər: terapevt, qastroenteroloq, kardioloq, nevroloq, hepatoloq, onkoloq.
Diqqət: döş sümüyü arxasında yanma və ya ağrı qola, çənəyə, kürəyə yayılırsa, təngnəfəslik, soyuq tər, güclü zəiflik ilə müşayiət olunursa, bu, infarktın əlaməti ola bilər — dərhal təcili yardım çağırın.
Yadda saxla!
Ürəkyanmasını zərərsiz simptom kimi qəbul edib uzun müddət yalnız aptekdən alınan vasitələrlə «söndürmək» düzgün deyil. Antasid və antisekretor dərmanlar özləri vəziyyəti pisləşdirmir və həkim təyin etdikdə reflüksün əsas müalicəsidir, lakin onlara müntəzəm ehtiyac yaranırsa, səbəbi aydınlaşdırmaq lazımdır: həftədə iki dəfədən çox təkrarlanan ürəkyanması qida borusunun iltihabına, daralmasına və Barrett qida borusuna gətirib çıxara bilər. Vaxtında diaqnostika bu ağırlaşmalardan qaçmağa imkan verir.
Aşağıdakı hallarda gözləmədən həkimə müraciət edin:
- udqunmanın çətinləşməsi və ya ağrılı olması, qidanın «ilişib qalması» hissi;
- səbəbsiz arıqlama, iştahanın itməsi;
- ürəkyanmasının ilk dəfə 50 yaşdan sonra yaranması;
- müalicəyə baxmayaraq şikayətlərin davam etməsi.
Qanlı və ya «qəhvə çöküntüsü» rəngində qusma, qara rəngli nəcis, həmçinin sol qola, çənəyə yayılan, təngnəfəslik və soyuq tərlə müşayiət olunan döş ağrısı zamanı dərhal təcili yardım çağırın — bu, qanaxmanın və ya infarktın əlaməti ola bilər.
Mövzu üzrə məqalələr
Barrett qida borusu: bu nədir və biz necə kömək edə bilərik?
Barrett qida borusu – qastroezofageal reflyuksun (QÖRX) yaratdığı xroniki qıcıqlanma səbəbindən qida borusunun aşağı şöbəsinin selikli qişasının dəyişdiyi…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Öd kisəsi xəstəlikləri
Xəstənin öd sancıları ilə bağlı həkimə ilk müraciəti hələ onda kəskin prosesin olması demək deyil. Diqqətli müayinə zamanı…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Qıcıqlanmış bağırsaq sindromu
Hər bir insan həyatında ən azı bir dəfə qarında ağrı, qarında köp, nəcisin tezləşməsi və ya qəbizlik, nəcislə…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Babasilin əməliyyatsız müalicəsi: mif, yoxsa reallıq?
Babasil kimi proktoloji xəstəliklər insana az əzab, ağrı və narahatlıq gətirmir. Lakin həkimə müraciət adətən son ana qədər…
İstiqamət: Proktologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
