Xroniki haymorit üst çənə sinusunun 12 həftədən artıq davam edən iltihabi prosesidir və adətən xroniki rinosinusitin bir hissəsi kimi qiymətləndirilir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Maksillyar sinusit
Xəstəlik haqqında
Xroniki haymorit – 12 həftə və daha çox müddət davam edən üst çənə əlavə sinusunun selikli qişasının iltihabıdır. Xəstəlik polietioloji hesab olunur. Provokasiyaedici amillər çoxdur. Ən mühüm əhəmiyyəti tənəffüs yollarının infeksion zədələnmələri və orta burun keçidinin anatomik xüsusiyyətləri daşıyır.
Səbəbləri
Əksər hallarda haymorit virus infeksiyası nəticəsində inkişaf edir. KRVİ fonunda selikli qişalar şişir, bunun nəticəsində sinusların ventilyasiyası pozulur. Zaman keçdikcə boşluqların qişalarına bakteriyalar düşür, onlar selik yığılması şəraitində aktiv şəkildə çoxalmağa başlayır. Böyüklərdə xroniki haymorit ən çox stafilokoklar və streptokoklar, uşaqlarda isə mikoplazmalar tərəfindən törədilir. İmmunitetin disfunksiyası zamanı iltihabi prosesləri göbələk florası törədir.
Beləliklə, tez-tez təkrarlanan KRVİ və müxtəlif təbiətli rinitlər xroniki haymoritin inkişaf ehtimalını artırır. Xroniki tonzillit, faringit, çürük diş olduqda burun ətrafı boşluqlara xəstəlik törədici mikroorqanizmlərin daxil olma riski yüksəkdir.
Anadangəlmə dar burun keçidləri və burun arakəsməsinin əyriliyi (anadangəlmə və ya travmatik xarakterli) olan insanlar xəstəliyə daha çox meyllidirlər. Xroniki haymoritin inkişafında müəyyən rolu immunitetin zəifləməsi oynayır. Xəstəlik daha çox payız və qış aylarında qeydə alınır.
Klinik mənzərə
Qaymor boşluğunun xroniki iltihabı dalğavari gedişə malikdir – xəstənin vəziyyətinin pisləşmə dövrləri (kəskinləşmə) və yaxşılaşma dövrləri (remissiya) ilə. Kəskin dövrdə aşağıdakı təzahürlər mümkündür:
- Ağrı. Ən çox xəstələr baş ağrısından və iltihablaşmış sinusun proyeksiyasında diskomfort hissindən şikayət edirlər. Ağrının qaş üstü nahiyəsinə, gicgaha, elmacıq sümüklərinə, üst çənəyə yayılması mümkündür.
- Burun nəfəsinin pozulması. Selikli qişanın ödemi ilə şərtlənən dövri və ya daimi burun tutulması mümkündür.
- Burundan ifrazat. Əvvəlcə maye seroz ifrazat müşahidə olunur. 3-4-cü gündə onlar qatı, bulanıq, ağımtıl və ya irinli qatışıqlı olur.
- Ümumi vəziyyətin pisləşməsi. Bir qayda olaraq, subfebril temperatur (temperatur nadir hallarda 37,5°C-dən yuxarı qalxır), zəiflik, yuxululuq, yuxu pozğunluğu, iş qabiliyyətinin azalması müşahidə olunur.
- Digər simptomlar. Xroniki haymoriti olan xəstələrdə tez-tez standart müalicəyə tabe olmayan öskürək müşahidə olunur. Bu simptom selikin udlağın arxa divarından axması ilə bağlıdır. Həmçinin iybilmənin azalması və qulaqlarda tutulma hissi ola bilər.
Remissiya dövründə simptomlar zəifləyir. Dövri olaraq burun nəfəsi çətinləşir, az miqdarda ifrazat və qeyri-sabit baş ağrısı meydana çıxır. Ümumi vəziyyət, bir qayda olaraq, qənaətbəxş qalır.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Xroniki haymoritin diaqnostikası xəstənin sorğusu, şikayətlərin və anamnestik məlumatların toplanması ilə başlayır. Əksər insanlar simptomların nə vaxt yarandığını dəqiq göstərə bilmir və ya onları hər hansı bir hadisə ilə əlaqələndirə bilmirlər. Xəstəliyin səbəbini yalnız odontogen mənşə zamanı, simptomlar stomatoloji müdaxilədən qısa müddət sonra yarandıqda, dəqiq müəyyən etmək mümkün olur. Patologiyanın obyektiv diaqnostikası instrumental və laborator müayinəni nəzərdə tutur.
İlkin instrumental müayinəyə ön və arxa rinoskopiya və ya daha müasir variant – endoskopiya daxildir. Müayinə zamanı həkim udlağın arxa divarında patoloji selik yığılmasını, bademciklərin böyüməsini, sinus ağızları nahiyəsində irinli ifrazatı aşkar edə bilər.
Xroniki haymoritin diaqnostikası üçün seçim üsulu kompüter tomoqrafiyası hesab olunur. Müayinənin nəticələrinə görə iltihabi dəyişikliklərin yayılma dərəcəsini, həmçinin daimi iltihaba səbəb olan amilləri (daralmış keçidlər, kistalar, poliplər) müəyyən etmək mümkündür. KT zamanı həmçinin ətraf toxumaların vəziyyəti qiymətləndirilir, burun arakəsməsinin əyriliyi aşkar edilir. Kompüter tomoqrafiyasının nəticələri müalicə üsulunun – konservativ və ya cərrahi – seçilməsi üçün əsas rolunu oynayır (onlar əməliyyatın hansı həcminin ən məqsədəuyğun olduğunu müəyyən etməyə imkan verir).
Mikrobioloji müayinə həmişə məqsədəuyğun deyil. Burun keçidlərindən və qaymor boşluqlarından götürülən əkinlər fərqlənə bilər ki, bu da tez-tez antibiotiklərin yanlış seçilməsinə və təyin olunmuş müalicənin səmərəsizliyinə səbəb olur. Əgər LOR həkimi əsas, iltihabı dəstəkləyən amil kimi infeksion faktordan şübhələnirsə, təhlil üçün boşluğun məzmununun aspirasiyası ilə diaqnostik punksiya aparılır.
Xidmətlər
Müalicə
Xroniki haymoritin terapiyası ciddi şəkildə fərdi qaydada seçilir. Xəstəni mütləq sağalmaya gətirəcək müalicə üsulları hələ də işlənib hazırlanmayıb. Bu, xəstəliyin inkişaf səbəblərinin müxtəlifliyi ilə bağlıdır. Xroniki haymoritin kompleks terapiyasında hormonal preparatlar, antibiotiklər, burun keçidlərinin yuyulması, həmçinin cərrahi üsullar istifadə olunur.
Konservativ müalicə
Konservativ terapiya boşluqlarda iltihabi prosesin yatırılmasına, həmçinin onların normal havalanmasının və selik drenajının bərpasına yönəlmişdir. Bu məqsədlə təyin edilir:
- intranazal tətbiq üçün qlükokortikosteroidlər;
- mukolitiklər;
- antibiotiklər;
- irriqasion terapiya.
Cərrahi müalicə
Cərrahi müalicə konservativ üsulların səmərəsiz olduğu, sinusitin göbələk mənşəli olub yeni törəmələrin (kistalar, poliplər) inkişafı ilə müşayiət olunduğu, həmçinin uzunmüddətli iltihaba səbəb olan burun keçidlərinin quruluşunda anatomik anomaliyalar aşkar edildiyi hallarda aparılır. Əməliyyat boşluğa çıxışın yaradılmasını, irinli məzmunun, kista və ya polip törəmələrinin çıxarılmasını, həmçinin sinusun dərman preparatları ilə yuyulmasını nəzərdə tutur.
Müdaxilə aşağıdakı üsullarla aparıla bilər:
- klassik – üst dodaq altında kəsik vasitəsilə çıxışın yaradılmasını nəzərdə tutur;
- mikrocərrahi – çıxış dodaq altında punksiya vasitəsilə formalaşdırılır;
- intranazal – manipulyasiyalar sinusların təbii və ya süni yaradılmış dəlikləri vasitəsilə həyata keçirilir.
Bir sıra hallarda həkimlər cərrahi əməliyyat deyil, qaymor boşluğunun punksiyasını aparırlar. Prosedur lokal anesteziya altında yerinə yetirilir və sinusun deşilməsini, ardınca məzmunun aspirasiyasını və yuyulmasını nəzərdə tutur.
Əgər xroniki haymorit burun arakəsməsinin əyriliyi səbəbindən proqressivləşirsə, xəstəyə defektin aradan qaldırılacağı plastik əməliyyat təklif olunur.
Reabilitasiya
Cərrahi müalicədən sonra reabilitasiya 2 həftəyə qədər davam edir. Bir qayda olaraq, xəstə müdaxilənin aparıldığı gün evə yazılır. Bununla belə, tam sağalmaya qədər ev rejiminə riayət olunması arzu edilir. Xəstəyə asqırmaq və ya öskürmək, burnunu təmizləmək, mayeləri boru ilə içmək məsləhət görülmür. Həkimin tövsiyələrinə riayət etmək və təyin etdiyi preparatları qəbul etmək vacibdir.
Profilaktika
Xroniki haymoritin xüsusi profilaktikası yoxdur, lakin kəskin iltihabın xroniki formaya keçmə riskini və kəskinləşmələrin tezliyini azaltmaq mümkündür.
- Siqaret çəkməyin və tütün tüstüsünü tənəffüs etməkdən qaçının — o, sinusların selikli qişasının təmizləyici funksiyasını pozur.
- Qripə qarşı hər il peyvənd olunun; soyuqdəymə mövsümündə əl gigiyenasına riayət edin.
- Burun axmasını düzgün müalicə edin: burnu növbə ilə, hər burun dəliyini ayrıca təmizləyin; damardaraldıcı damcılardan həkimin tövsiyə etdiyindən uzun müddət istifadə etməyin.
- Allergik riniti, burun poliplərini və burun arakəsməsinin əyriliyini vaxtında müalicə etdirin.
- Diş sağlamlığına diqqət yetirin: üst çənə dişlərinin kariyesi və onların müalicəsi zamanı yaranan ağırlaşmalar haymoritə səbəb ola bilər.
- Kəskin sinusitdə antibiotikləri yalnız həkim təyin etdikdə və təyin olunmuş müddət ərzində qəbul edin.
- Otaqda havanın həddindən artıq quru olmasına yol verməyin; burnun duzlu su məhlulu ilə yuyulması həkim tövsiyə etdikdə faydalı ola bilər.
Yadda saxla!
Xroniki haymorit özbaşına keçmir: burnun uzunmüddətli tutulması və irinli ifrazat həyat keyfiyyətini pisləşdirir, residivlər və ağırlaşmalar isə müalicəni çətinləşdirir. Buna görə şikayətlər 12 həftədən çox davam edirsə və ya ildə bir neçə dəfə təkrarlanırsa, LOR həkiminə müraciət edin və damcıları, xüsusən damar daraldıcı vasitələri həkim təyinatı olmadan uzun müddət istifadə etməyin. Hamiləlik planlaşdıran qadınlara xroniki iltihabi xəstəlikləri, o cümlədən haymoriti, əvvəlcədən müalicə etmək məsləhətdir, çünki hamiləlik dövründə müalicə imkanları məhdudlaşır.
Aşağıdakı hallarda dərhal təcili yardım çağırın və ya təcili olaraq həkimə müraciət edin:
- göz ətrafında şişkinlik, qızartı, gözün qabağa çıxması, ikiqat görmə və ya görmənin pisləşməsi;
- güclü baş ağrısı, yüksək hərarət, boyun əzələlərinin gərginliyi;
- çaşqınlıq, yuxululuq, qıcolmalar;
- üz nahiyəsində sürətlə artan şişkinlik və ağrı.
Suallar və cavablar
Hamiləlik zamanı müalicə seçimi diqqətlə aparılır, çünki bir sıra standart üsul və preparatlar bu dövrdə məhdudlaşdırılır. Otorinolarinqoloq adətən daha təhlükəsiz variantlara (duzlu məhlulla yuma, yerli tədbirlər) üstünlük verir, antibiotiklər isə yalnız aydın zərurət olduqda təyin olunur. Konkret taktikanı həkim ginekoloqla birgə, fayda-risk nisbətini nəzərə alaraq fərdi seçir.
Bəli, uzun müddət davam edən iltihab ətraf strukturlara — göz ətrafı toxumalara, nadir hallarda isə kəllədaxili strukturlara yayıla bilər. Bundan əlavə daimi baş ağrısı və həyat keyfiyyətinin aşağı düşməsi müşahidə olunur. Belə ağırlaşmaların riski xəstənin anatomik xüsusiyyətlərindən və infeksiyanın törədicisindən asılıdır. Vaxtında müalicə bu riskləri əhəmiyyətli dərəcədə azaldır.
Meyilləndirici amillər (anatomik xüsusiyyətlər, allergiya, diş mənşəli ocaqlar) aradan qaldırılıb müvafiq müalicə aparıldıqda uzunmüddətli remissiyaya nail olmaq mümkündür. Lakin bəzi xəstələrdə xəstəlik kəskinləşmə və sakitləşmə dövrləri ilə uzun müddət davam edə bilər. Nəticə əsasən yaranma səbəbindən asılıdır və otorinolarinqoloq tərəfindən fərdi qiymətləndirilir.
Mövzu üzrə məqalələr
Adenoidlər və onların böyüməsinin nəticələri
Adenoidlər – burun-udlağın tağında yerləşən və qoruyucu funksiya daşıyan limfoid toxumadır. Adenoidlərin (əsasən udlaq və damaq badamcıqlarının) həddindən…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Burun selikli qişasının anemizasiyası
Tələbat olan otorinolarinqoloji prosedurlardan biri burun selikli qişasının anemizasiyasıdır. Bu, burun boşluğunun selikli qişalarının səthinin vazokonstriktorların – qan…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Qulağın iltihabı
İsti yay günlərində çoxumuz sərin suya girmək istəyirik. Və hərə bir yerə üz tutur: kimisi yaxınlıqdakı gölməçələrə, çaylara,…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Larinqoskopiya nədir?
Larinqoskopiya – otolarinqologiyada geniş yayılmış müayinə üsuludur; ondan istifadə edərək həkim qırtlağı patoloji dəyişikliklər baxımından müayinə etmək, aşkar…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
