Xroniki sistit sidik kisəsi ilə əlaqəli uzunmüddətli və ya təkrarlanan simptomları ifadə edən klinik termindir. Təkrarlanan bakterial infeksiyanı interstisial sistit və digər səbəblərdən fərqləndirmək vacibdir.

Yayımlanma tarixi: 21.09.2026

Xəstəlik haqqında

Sidik kisəsinin kəsiyi; qadının sidik sistemi (sxem). Mənbə: Servier Medical Art, CC BY 4.0

Xroniki sistit ən çox qadın əhali arasında rast gəlinir. Belə ki, sidik yollarının infeksiyasını keçirmiş hər dörd qadından birində sidik kisəsindəki iltihabi proses hərəkətsiz gedişli və müalicəsi çətin ola bilər.

Xroniki sistitin səbəbləri immun sistemin mikrob patogeninə reaksiya xüsusiyyətləri ilə bağlıdır. Əksər hallarda immunitet törədicini tam məhv etməyə qadir olmur və proses xroniki gedişat alır. Xəstəliyin proqressivləşməsində sidik kisəsinin divarının zədələnməsinə səbəb olan anormal iltihabi reaksiyalar rol oynayır. Kişilərdə xroniki sistit, bir qayda olaraq, ikincili xarakter daşıyır və adətən xroniki prostatitin nəticəsidir.

Sidik kisəsinin xroniki iltihabı dalğavari və ya davamlı şəkildə gedə bilər. Birinci halda patoloji simptomlar dövri olaraq meydana çıxır, bu zaman residivlərarası dövrdə xəstəliyin hər hansı təzahürləri olmur. İkinci halda diskomfort, orta dərəcəli ağrılar və dizuriya daimi olaraq müşahidə edilir. Belə vəziyyət pasiyentin həyat keyfiyyətinə mənfi təsir göstərir və astenik sindromun inkişafına gətirib çıxarır.

Xroniki sistitin diaqnostikası nəinki obyektiv müayinənin aparılmasını, həm də bir sıra laborator və instrumental testlərin yerinə yetirilməsini nəzərdə tutur. Müalicə xroniki iltihabın saxlanmasına kömək edən amillər nəzərə alınmaqla kompleks şəkildə aparılır.

Səbəbləri

Xroniki sistitin səbəbləri və risk faktorları

Xroniki sistit üçün risk amilləri kimi aşağıdakı hallar qəbul edilmişdir:

sidik kisəsi infeksiyası epizodları;
selikli qişaların azalmış rezistentliyi ilə assosiasiya olunan genetik meyllilik;
sidik sisteminin quruluş anomaliyaları;
travmatik manipulyasiyalar, xüsusilə kobud sidik kisəsi kateterizasiyası, sistoskopiya;
insulinorezistentlik (hüceyrə reseptorlarının insulinə həssas olmaması) və qanda qlükoza səviyyəsinin yüksəlməsi;
orqanizmdə piy toxumasının artıqlığı;
antibakterial preparatların qeyri-rasional istifadəsi (belə vəziyyət özözünə müalicə zamanı müşahidə olunur);
vulva və vaginanın infeksion-iltihabi xəstəlikləri;
bakterial vaginoz – vaginada mikrobiotanın disbalansı, ikincili infeksiyanın qoşulma riskini artırır.

Ümumi risk amillərindən əlavə, ayrıca kateqoriya kimi yaşla assosiasiya olunan amillər ayrılır. Belə ki, gənc qızlarda və reproduktiv dövr qadınlarında xroniki sistit ehtimalını aşağıdakı hallar artıra bilər:

bir neçə cinsi partnyorun olması;
son il ərzində yeni partnyorun meydana çıxması;
kontrasepsiya məqsədilə spermisidlərdən istifadə;
immunitetin fizioloji aktivlik azalması ilə xarakterizə olunan hamiləlik dövrü.

Perimenopauza və postmenopauza yaşındakı pasiyentlərdə sidik kisəsinin xroniki iltihabına meylliliyə səbəb olan əsas amil estrogen defisitidir. Norma daxilində estrogenlər sidik və cinsiyyət yollarının selikli qişalarının keyfiyyətinə təsir göstərərək, onları potensial aqressorlar qarşısında daha qorunmuş edir. Yaşla inkişaf edən qadın cinsiyyət hormonlarının çatışmazlığı selikli qişanın nazikləşməsinə (vulvovaginal atrofiya) səbəb olur və müxtəlif infeksiyalara həssaslığı artırır. Xroniki iltihab ehtimalını digər amillər də artırır:

sidik kisəsinin natamam boşalması;
sidik kisəsi divarının prolabasiyası ilə çanaq dibinin çatışmazlığı;
sidik-cinsiyyət sistemi orqanlarında əməliyyatlar (uroloji və ginekoloji müdaxilələr).

Təsnifat

Xroniki sistit 2 növ olur:

ilkin, iltihab prosesi ilkin olaraq sidik kisəsində inkişaf etdikdə;
ikincili, iltihab prosesi ilkin olaraq yaxınlıqda yerləşən orqanları zədələdikdə, zaman keçdikcə isə sidik kisəsini də əhatə etdikdə.

Klinik mənzərə

Xroniki sistitin əsas əlamətləri

Kəskinləşmə dövründə qadınlarda xroniki sistit aşağıdakı simptomlarla təzahür edə bilər:

tez-tez sidiyə getmə – sidik kisəsinin boşaldılması tezliyi gündüz adətən 8 dəfədən çox, gecə isə 1 dəfədən çoxdur;
sidik ifrazı zamanı yaranan diskomfort və ağrılar;
sidiyin az miqdarda ayrılması;
saxlanması çətin olan, sidik kisəsinin qəflətən boşaldılması istəkləri;
sidik kisəsinin proyeksiyasında (qasıq simfizinin üzərindəki nahiyədə) ağrılı hisslər.

Bəzi pasiyentlərdə xroniki sistitin əlaməti hematuriya ola bilər. Əgər sidiyə çoxlu eritrosit düşürsə, bu onun adi rəngini qırmızıya dəyişməsinə səbəb olur. Mikrohematuriyada sidik vizual olaraq saman-sarı rəngdə olur, mikroskopiya zamanı isə eritrosit hüceyrələrinin miqdarının artdığı müəyyən edilir. Onların quruluşu dəyişməmişdir – bu, sidik sisteminin aşağı şöbəsindən mənşəyini təsdiqləyir. Əgər sistit ağırlaşmış gedişata malikdirsə, bədən istiliyi yüksələ bilər.

Sidik kisəsinin xroniki iltihabı təkcə remissiya dövrlərinin kəskinləşmə dövrləri ilə əvəz olunduğu dalğavari deyil, həm də davamlı gedə bilər. Bəzi qadınlarda xəstəliyin fasiləsiz gedişatı müşahidə edilə bilər. Bu halda qasıqüstü nahiyədə daimi cüzi ağrılar, sidik kisəsinin boşaldılması zamanı diskomfort, eləcə də ümumi klinik sidik analizində dəyişikliklər (leykositlərin yüksək səviyyəsi, bakteriyaların olması) müşahidə olunur.

Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?

Özünüzü müalicə etməyin

Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
Mütləq həkimə müraciət edin

Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
Müalicəni təxirə salmayın

İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103

Diaqnostika

Xroniki sistitin diaqnostikası

Xroniki sistitə şübhə olan pasiyentlərin diaqnostik proqramına adətən aşağıdakı müayinə üsulları daxildir:

ümumi klinik sidik analizi, burada leykositlərin yüksək səviyyəsi müəyyən edilir, bakteriyalar da aşkar edilə bilər;
sidiyin bakterioloji müayinəsi – 1 ml-də 1000-dən çox KTV-nin aşkar edilməsi iltihabın bakterial mənşəyini təsdiqləyir;
vaginadan və sidik kanalından ayrılan ifrazatın mikroskopik müayinəsi;
cinsi yolla ötürülən infeksiyalara analiz (tədqiqat PZR-testləşdirmə üsulu ilə aparılır);
sidik kisəsinin ultrasəs skanlaşdırılması – diaqnozun təsdiqlənməsinə deyil, ikincili səbəblərin (məsələn, şiş, sidik kisəsində daş) istisna edilməsinə yönəlmişdir.

Sistoskopiya (sidik kisəsinin selikli qişasının endoskopik müayinəsi) yalnız digər üsulların yekun diaqnozu qoymağa imkan vermədiyi mürəkkəb klinik hallarda aparıla bilər.

Xidmətlər

Biopsiya ilə sistoskopiya

Müalicə

Xroniki sistitin müalicə istiqamətləri

Residivləşən sistitin müalicəsi həmişə uzunmüddətli iltihabın saxlanmasına kömək edən fərdi risk amillərini nəzərə alan kompleks yanaşma tələb edir.

Xroniki sistitin konservativ müalicəsi dərman və qeyri-dərman tədbirlərindən ibarətdir.

Tövsiyə olunan qeyri-dərman tədbirləri bunlardır:

kəskin, duzlu və qıcıqlandırıcı məhsulların olmadığı və ya minimuma endirildiyi pəhriz qidalanması;
sidik yollarının sağlamlaşmasına kömək edən kifayət qədər maye qəbulu – optimal həcm sutkada təxminən 2-2,5 litr hesab olunur;
sidik-cinsiyyət sistemi orqanlarına qoruyucu təsir göstərən bitki mənşəli vasitələrin (itburnu, klükva, ayı üzümü, qaragilə və digərləri) tətbiqi;
fizioterapevtik prosedurlar və sidik kanalının yüngül masajı (bu tədbirlər aktiv iltihab sakitləşdikdən sonra aparılır).

Dərman terapiyası ayrılmış mikroorqanizmlərin həssas olduğu antibiotiklərin qəbulunu nəzərdə tutur. Antibiotiklər patogenlərin həyat dövranını tam əhatə etmək üçün uzun müddət qəbul edilir. Kompleks terapiya çərçivəsində immunomodulyasiyaedici preparatlardan da istifadə oluna bilər. Sistoskopik nəzarət altında sidik kisəsinə lokal olaraq hialuron turşusu, öz plazması (əvvəlcədən işlənmiş və sentrifuqalanmış) yeridilə bilər.

Yaşlı qadınlarda xroniki sistitin müalicəsi xüsusilə çətin vəzifədir. Terapevtik proqram tərtib edilərkən həkim mütləq urogenital atrofiyaya səbəb olan estrogen defisiti vəziyyətinin rolunu nəzərə alır. Sonuncu iltihabi prosesin uzun müddət davam etməsini potensiallaşdıra bilir. Buna görə də xroniki sistitin müalicə sxeminə, digər şeylərlə yanaşı, yerli estrogen formaları da (bu preparatlarda təsiredici maddə estradiol və ya estriol ola bilər) daxil edilir. Belə terapiya uzun müddət aparılır və 2 mərhələdən ibarətdir:

birinci mərhələ – toxumaların estrogenlə doydurulmasıdır (preparatın gündəlik tətbiqi tələb olunur, adətən 2 həftə ərzində);
ikinci mərhələ – dəstəkləyici mərhələdir, toxumalarda əldə edilmiş estrogen konsentrasiyasının optimal səviyyədə saxlanmasına yönəlmişdir (bu mərhələnin müddəti 2-3 aydan bir ilə və daha çox vaxta qədərdir, preparat adətən həftədə 2 dəfə yeridilir).

Cərrahi müalicə sidik-cinsiyyət sisteminin müşayiət edən anomaliyaları olduqda aparıla bilər. Bu, iltihabi prosesin aradan qaldırılması üçün şərait yaratmağa imkan verəcək və ağırlaşmaların inkişafının qarşısını almağa kömək edəcək.

Reabilitasiya

Xroniki sistitin əsas müalicə kursundan sonra sidik kisəsinin vaxtında boşaldılması, bol miqdarda maye qəbulu, fitoterapevtik kursların, fizioprosedurların dövri keçirilməsi tövsiyə olunur. Qadınlar üçün vaginada mikrofloranın balansını qorumaq da vacibdir. Bunun üçün intim gigiyena üçün neytral vasitələrdən istifadə etmək, təbii parçadan hazırlanmış alt paltarı geyinmək və mütəmadi olaraq ginekoloq müayinəsindən keçmək tövsiyə olunur.

Profilaktika

Xroniki sistitin profilaktikası

Xroniki sistitin ilkin profilaktikası sidik və cinsiyyət yollarındakı iltihabi prosesin vaxtında müalicəsinə, cinsi yolla keçən infeksiyalardan qorunmağa yönəlmişdir.

Sidik kisəsindəki xroniki iltihabın proqressivləşməsinin qarşısını almağa aşağıdakı tədbirlər kömək edə bilər:

vaginada normobiozun saxlanması – göstərişlərə əsasən laktobakteriya əsaslı preparatların yerli tətbiqi aparılır;
fitoterapiya;
profil mütəxəssis (uroloq, ginekoloq) tərəfindən dinamik müşahidə.

Yadda saxla!

Xroniki sistitin diaqnostikası çərçivəsində sidiyin bakterioloji əkilməsi geniş tətbiq olunur. Bu üsul yalnız səbəbkar mikroorqanizmləri aşkar etməyə deyil, həm də onların antibakterial preparatlara həssaslığını müəyyən etməyə imkan verir. Lakin etibarlı nəticə əldə etmək üçün biomaterialı düzgün toplamaq vacibdir. Bunun üçün cinsiyyət orqanlarının və uretra nahiyəsinin gigiyenasını aparmaq, sonra sidiyin ilk porsiyasını sərbəst buraxaraq, tədqiqat üçün yalnız orta porsiyanı toplamaq tövsiyə olunur (son porsiya da buraxılır). Sidiyi kənar bakterial çirklənmədən qorumaq üçün steril qaba toplamaq lazımdır. Biomaterialı laboratoriyaya 1-2 saat ərzində çatdırmaq tövsiyə edilir.