Meteorizm bağırsaqlarda qazın artması və ya qaz hissiyyatının güclənməsi nəticəsində qarında köp və gərginlik hissidir. Qidalanma və müxtəlif həzm sistemi xəstəlikləri ilə əlaqəli ola bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Köp
- flatulensiya
Xəstəlik haqqında
Qidanın həzmi prosesində mədə və bağırsaq daxilində qazlar toplanır. Bir qayda olaraq, onlar mikroorqanizmlərin həyat fəaliyyətinin məhsuludur və ya mədə turşusunun hidrokarbonatla qarşılıqlı təsiri nəticəsində yaranır. Hava həmçinin yemək və ya danışıq zamanı sadəcə udula bilər.
Əksər hallarda sağlam insanda qaz əmələ gəlməsi ilə bağlı problem yaranmır. Artıq qazlar gəyirmə yolu ilə, bağırsaq divarları vasitəsilə qana sorularaq və nəfəslə xaric olunur. Qazların normal xaric olmasına bağırsaqda çoxlu miqdarda sıx nəcis kütlələrinin toplanması mane ola bilər.
Səbəbləri
Stress vəziyyətləri və ya artmış qaz əmələ gəlməsinə səbəb olan qidaların qəbulu kimi qeyri-patoloji xarakterli səbəblərdən əlavə, meteorizm mədə-bağırsaq traktının xəstəlikləri ilə də şərtlənə bilər.
Artıq bakterial artım sindromunda normada mikroorqanizmlərin az olduğu nazik bağırsağa yoğun bağırsaq şöbəsindən bakteriyaların bir hissəsi düşür. Bunun nəticəsində mədə-bağırsaq traktında çürümə və qıcqırma prosesləri başlayır ki, bunlar da bol miqdarda qaz ayrılması ilə müşayiət olunur.
Qarının köpməsi bağırsaq mikroflorasındakı balansın pozulmasının nəticəsi ola bilər. Bakterial tərkib pozulduğuna görə, orqanizm daxil olan qidanı tam şəkildə həzm etməyə qabil olmaya bilər, nəticədə o, birbaşa bağırsaqda parçalanır və çoxlu qaz ayırır. Bu, uzunmüddətli antibiotik qəbulu və ya disbakterioz səbəbindən baş verə bilər.
Həzm fermentlərinin anadangəlmə və ya qazanılmış çatışmazlığında da mədə-bağırsaq traktının işində nasazlıqlar baş verir və qida axıra qədər həzm olunmur.
Ümumiləşdirsək, meteorizmin səbəbi həzm sisteminin işindəki demək olar ki, istənilən patoloji pozuntu ola bilər. Qarının köpməsi aşağıdakı xəstəliklərin simptomu ola bilər:
- kolit;
- qastrit;
- duodenit;
- pankreatit;
- xolesistit;
- parazit yoluxması;
- mədənin xoralı xəstəliyi;
- bağırsaq keçməzliyi;
- kəskin bağırsaq infeksiyaları.
Xəstəliklərdən əlavə, qarının köpməsi insanın fizioloji vəziyyətləri ilə də şərtlənə bilər. Belə ki, məsələn, 50-60 yaş arasında orqanizmdə yaşla bağlı dəyişikliklər nəticəsində bağırsağın əzələ divarının atrofiyası baş verir və o uzanır. Bundan əlavə, yaşla əlaqədar həzm funksiyası da pisləşir ki, bu da qaz əmələ gəlməsinin artmasına səbəb olur.
Təsnifat
Mədə-bağırsaq traktında qazların toplanmasına və qarının köpməsinə hansı səbəbdən baş verdiyindən asılı olaraq meteorizmin aşağıdakı növlərini ayırd etmək olar:
- mexaniki: bitişmələr, şişlər və ya stenoz səbəbindən bağırsaqdan möhtəviyyatın və qazların keçiriciliyinin pozulması zamanı inkişaf edir;
- sirkulyator: mədə-bağırsaq traktında qan dövranını pozan xəstəliklər (işemik kolit, portal hipertenziya və s.) nəticəsində yaranır;
- psixogen: güclü stress və ya psixi pozuntular zamanı təzahür edir, bu zaman bağırsağın hamar əzələlərinin spazmı baş verə bilər;
- hündürlük: hündürlüyə qalxma zamanı atmosfer təzyiqi düşdükdə orqanizm daxilindəki qaz həcmcə artır və daxili orqanların divarlarına təzyiq göstərir;
- disbiotik: bağırsağın normal mikroflorasının pozulmasının nəticəsidir; bu halda şərti-patogen bakteriyaların artmış çoxalması müşahidə olunur;
- digestiv: fermentativ çatışmazlıq nəticəsində, məsələn, qastrit və ya pankreatit zamanı həzm prosesinin pozulması ilə bağlı patologiyaların simptomudur;
- alimentar: meteorizmin bu növü tərkibində yüksək miqdarda qaz olan və ya qazyaradıcı potensiala malik məhsulların qəbulu ilə şərtlənir; onların arasında qazlı içkilər, paxlalılar, süd, kələm və digərlərini qeyd etmək olar;
- dinamik: bağırsağın motorikasının pozulması nəticəsində yaranır, bu zaman qazların mədə-bağırsaq traktı boyunca hərəkəti yavaşıyır; kəskin infeksion xəstəliklərin, intoksikasiyaların nəticəsi ola bilər və ya bağırsağın əməliyyatdansonrakı parezi zamanı meydana çıxa bilər.
Klinik mənzərə
Patoloji proses nəticəsində yaranan qarının köpməsi zamanı ayrılan qaz, bir qayda olaraq, xoşagəlməz iyə malik olur. Meteorizmin əsas simptomları aşağıdakılardır:
- ürəkyanması;
- tez-tez gəyirmə;
- tez doyma;
- qarının həcminin artması;
- qazların nəzarətsiz çıxması;
- qarın boşluğunda güclü diskomfort;
- ağrılı hisslər və gərginlik hissi;
- qarın nahiyəsində qurultu və ya hərəkət hissi;
- epiqastral nahiyədə (qarnın yuxarı hissəsində) güclü təzyiq hissi;
- qazların daxildən dartılması nəticəsində bağırsaqda spazmatik ağrılar.
Meteorizm mədədə və ya bağırsaqda qurultu və güclü gəyirməyə səbəb olan miqdarda qazın toplandığı vəziyyətdir. Qarının köpməsinin ilk əlamətlərində bəzən əhval-ruhiyyənin pisləşməsi və yuxusuzluq müşahidə olunur. Bu əlamətlərin məcmusu qarının köpməsindən əziyyət çəkən insanın həyat keyfiyyətini əhəmiyyətli dərəcədə pozur.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Meteorizm əlamətləri meydana çıxdıqda terapevtə müraciət etmək lazımdır. Sonrakı mərhələdə, əgər qarının köpməsi mədə-bağırsaq traktının xəstəliyi ilə şərtlənibsə, diaqnostika ilə qastroenteroloq məşğul olacaq. MBT-nin zədələnmə dərəcəsi və patoloji prosesin lokalizasiyası haqqında məlumat əldə etmək üçün həm laboratoriya, həm də instrumental diaqnostika üsullarını əhatə edən həzm sisteminin kompleks müayinəsi tətbiq olunur.
Laboratoriya üsullarına aşağıdakılar daxildir:
- qanın biokimyəvi analizi;
- qanda pepsinogen miqdarına analiz;
- patogen mikroflora və disbakterioza əkim;
- qanda və sidikdə mədəaltı vəzi fermentlərinin miqdarının təyini;
- mədə-bağırsaq traktında mikroorqanizmlərin həyat fəaliyyətinə kömək edən biokimyəvi göstəricilərin (uçucu yağ turşularının – propion, sirkə və yağ turşusunun metabolitlərinin) səviyyəsini təyin etmək üçün nəcisin tədqiqi.
İnstrumental üsullara aşağıdakılar daxildir:
- daxili orqanların zədələnməsini təsdiq və ya istisna etmək üçün qarın boşluğunun rentgeni;
- MBT orqanlarının vəziyyətini tez və dəqiq müəyyən etmək, şişləri, kistaları və digər törəmələri aşkar etmək üçün USM;
- həzm orqanlarının daxili qişasında iltihabların, şişlərin və digər qüsurların olmasını vizuallaşdırmaq üçün endoskopik tədqiqat olan kolonoskopiya.
Müalicə
Əgər qarının köpməsinin səbəbi düzgün olmayan qidalanma olubsa, artmış qaz əmələ gəlməsinə səbəb olan məhsulların istifadəsini məhdudlaşdıraraq rasionu korreksiya etmək lazımdır. Bu zaman qida qəbulu sakit şəraitdə və tələsmədən keçməlidir.
Əgər meteorizm həzm orqanlarının xəstəliyinin nəticəsidirsə, onun müalicəsi üçün bu patologiyaları aradan qaldırmaq və ya remissiyaya keçirmək lazımdır. Zərurət olduqda mikrofloranın bərpasına, fermentativ çatışmazlığın aradan qaldırılmasına və bağırsaq motorikasının normallaşdırılmasına yönəlmiş müalicə aparılır. Mədə-bağırsaq traktında qaz həcmini azaltmaq üçün həkimin təyinatı ilə karminativ vasitələr, adsorbentlər və fermentlər tətbiq olunur.
Profilaktika
Meteorizmin profilaktikası ilk növbədə düzgün qidalanmadır. Müntəzəm qidalanmaq, porsiyanın ölçüsünə nəzarət etmək lazımdır. Rasion elə tərtib olunmalıdır ki, insan kifayət qədər makro- və mikronutrient, vitamin və mineral qəbul etsin. Qızardılmış, yağlı məhsulları, hisə verilmiş məhsulları, konservləri məhdudlaşdırmaq lazımdır. Alkoqolu, fast-fudu, şirin qazlı içkiləri isə ümumiyyətlə istisna etmək daha yaxşıdır.
Həmçinin meteorizmin inkişafına səbəb ola biləcək mədə-bağırsaq traktının patologiyalarını vaxtında diaqnostika etmək və müalicə etmək lazımdır. Qastroenteroloqa müntəzəm baş çəkmək onların inkişafının erkən mərhələsində aşkar edilməsinə və ifadəli simptomatika meydana çıxmazdan əvvəl aradan qaldırılmasına kömək edəcək.
Yadda saxla!
Meteorizm özlüyündə xəstəlik deyil və bir çox patologiyaların, ilk növbədə isə MBT orqanlarının kəskin və ya xroniki xəstəliklərinin simptomu ola bilər. Əgər qarının köpməsinə əhəmiyyət verilməzsə və həkimə müraciət edilməzsə, proqressivləşən xəstəliyi əldən vermək ehtimalı yüksəkdir. Bu halda meteorizmdən əlavə tezliklə digər simptomlar da meydana çıxa bilər, patologiyanın özünün müalicəsi isə artıq çox daha çətin olacaq. Meteorizmin yaranma səbəbləri çoxdur və yalnız mütəxəssis patoloji vəziyyətin nə ilə şərtləndiyini dəqiq müəyyən edə bilər. Vaxtında və tam müayinə düzgün müalicə taktikasını seçməyə və xəstəni xoşagəlməz simptomlardan xilas etməyə kömək edəcək.
Mövzu üzrə məqalələr
Barrett qida borusu: bu nədir və biz necə kömək edə bilərik?
Barrett qida borusu – qastroezofageal reflyuksun (QÖRX) yaratdığı xroniki qıcıqlanma səbəbindən qida borusunun aşağı şöbəsinin selikli qişasının dəyişdiyi…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Öd kisəsi xəstəlikləri
Xəstənin öd sancıları ilə bağlı həkimə ilk müraciəti hələ onda kəskin prosesin olması demək deyil. Diqqətli müayinə zamanı…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Qıcıqlanmış bağırsaq sindromu
Hər bir insan həyatında ən azı bir dəfə qarında ağrı, qarında köp, nəcisin tezləşməsi və ya qəbizlik, nəcislə…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Babasilin əməliyyatsız müalicəsi: mif, yoxsa reallıq?
Babasil kimi proktoloji xəstəliklər insana az əzab, ağrı və narahatlıq gətirmir. Lakin həkimə müraciət adətən son ana qədər…
İstiqamət: Proktologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
