Metrorragiya menstruasiyalar arasında və ya gözlənilməyən vaxtda baş verən uşaqlıq qanaxmasını təsvir edən ənənəvi termindir. Müasir praktikada anormal uşaqlıq qanaxmasının bir forması kimi qiymətləndirilir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Aybaşılararası uşaqlıq qanaxması
Xəstəlik haqqında
Metrorragiya aybaşı dövrü ilə əlaqəsi olmayan, aybaşılar arasında və ya nizamsız vaxtlarda baş verən uşaqlıq qanaxmasıdır. Bu termin ənənəvidir; müasir beynəlxalq praktikada belə qanaxmalar anormal uşaqlıq qanaxmasının bir forması kimi qiymətləndirilir və səbəbi PALM-COEIN sistemi üzrə axtarılır. Qanaxma həm də bol və uzun aybaşılarla birləşirsə, menometrorragiyadan danışılır.
Metrorragiya ayrıca xəstəlik deyil, simptomdur. Onun arxasında hormonal disbalans, ovulyasiyanın pozulması, endometrium polipi, mioma, endometrium hiperplaziyası, iltihablar, laxtalanma pozğunluqları, bəzi dərmanların təsiri, nadir hallarda isə uşaqlıq boynu və ya endometrium xərçəngi dayana bilər. Reproduktiv yaşda olan qadında hər qeyri-adi qanaxma zamanı ilk növbədə hamiləlik və onun ağırlaşmaları istisna edilir.
Belə qanaxmalar istənilən yaşda rast gəlinir, lakin ən çox yeniyetməlikdə — aybaşı dövrü hələ formalaşarkən — və menopauzaya keçid dövründə müşahidə olunur. Menopauzadan sonra yaranan istənilən qanaxma mütləq müayinə tələb edir. Uzunmüddətli və ya təkrarlanan metrorragiya dəmir çatışmazlığı anemiyasına gətirib çıxara bilər.
Səbəbləri
Metrorragiya müxtəlif amillərin — həm hormonal, həm də orqanik — nəticəsi ola bilər. Çox vaxt patologiya cinsiyyət hormonlarının balanssızlığı fonunda formalaşır, lakin bir sıra hallarda onu uşaqlıqdakı struktur dəyişikliklər və ya sistem xəstəlikləri yaradır.
Hormonal səbəblər:
- Anovulyator tsikllər — yeniyetmələrdə və premenopauza dövründə olan qadınlarda əsas səbəbdir. Ovulyasiya olmadıqda tam hüquqlu sarı cisim formalaşmır, proqesteron səviyyəsi azalır, estrogen isə endometriumu stimulə etməyə davam edərək onun qeyri-sabit böyüməsinə və qopmasına səbəb olur.
- Polikistoz yumurtalıq sindromu (PYS) — xroniki anovulyasiya, hiperandrogeniya və insulinə rezistentliklə müşayiət olunur ki, bu da menstruasiya ritmini pozur.
- Hiperprolaktinemiya — prolaktin səviyyəsinin yüksəlməsi ovulyator prosesləri sıxışdırır.
- Qalxanabənzər vəzin disfunksiyası — həm hipo-, həm də hipertireoz tsiklin hormonal tənzimlənməsini poza bilər.
Orqanik səbəblər:
- Xoşxassəli törəmələr — endometrium polipləri, uşaqlıq miyoması (xüsusilə submukoz forması), adenomioz ocaqları, hiperplaziya.
- Bədxassəli proseslər — endometrium və ya uşaqlıq boynu xərçənginin erkən mərhələləri qeyri-müntəzəm ifrazatla təzahür edə bilər.
- Xroniki iltihablar — süst gedişli endometrit, servisit, salpingoooforit sabit tsikl üçün əlverişsiz fon yaradır.
Yatrogen və sistem amillər:
- Həkim nəzarəti olmadan antikoaqulyantların, qlükokortikoidlərin, hormonal preparatların qəbulu.
- Uşaqlıqdaxili spiralın olması, xüsusilə quraşdırıldıqdan sonrakı ilk aylarda.
- Endometriumun mexaniki zədələnməsi — abortlardan, kürətajdan, doğuşdan sonra.
- Koaqulopatiyalar (irsi və ya qazanılmış), bunlar zamanı qanın laxtalanması pozulur.
- Metabolik pozğunluqlar: piylənmə, II tip şəkərli diabet, xroniki stress — bütün bunlar «hipotalamus–hipofiz–yumurtalıqlar» hormonal oxuna təsir göstərir.
Hər bir klinik vəziyyət eyni zamanda bir neçə mexanizmin istisna edilməsini tələb edir — buna görə də özözünə diaqnoz qoymaq deyil, kompleks müayinədən keçmək vacibdir.
Təsnifat
Metrorragiya səbəbinə və qadının yaşına görə təsnif edilir. Müasir beynəlxalq praktikada anormal uşaqlıq qanaxmalarının səbəbləri PALM-COEIN sistemi üzrə iki qrupa bölünür: struktur (polip, adenomioz, mioma, hiperplaziya və bədxassəli proseslər) və qeyri-struktur (laxtalanma pozğunluqları, ovulyasiya pozğunluğu, endometriumun lokal pozğunluqları, dərmanların təsiri). Klinik praktikada isə aşağıdakı ənənəvi formalar da istifadə olunur.
Metrorragiyanın bir neçə forması ayırd edilir, onların hər biri müəyyən faktorlarla şərtlənir:
- Anovulyator metrorragiya — ovulyasiyanın olmaması zamanı inkişaf edir. Tez-tez yeniyetmələrdə və preklimakterik yaşda olan qadınlarda müşahidə olunur. Estrogen və proqesteronun qeyri-sabit səviyyəsi ilə müşayiət olunur.
- Klimakterik — perimenopauza və postmenopauza dövründə olan qadınlar üçün xarakterikdir. Yumurtalıqların funksiyasının tədricən sönməsi ilə əlaqədardır.
- Üzvi — uşaqlığın və yumurtalıqların xəstəlikləri (mioma, endometrium hiperplaziyası, poliplər, bədxassəli şişlər) ilə şərtlənir.
- Yatrogen — medikamentoz terapiyanın, xüsusilə hormonal terapiyanın, və ya uşaqlıq üzərində cərrahi manipulyasiyalardan sonrakı nəticədir.
- Disfunksional (funksional) metrorragiya — uşaqlıqda struktur dəyişikliyi olmadan, hormonal tənzimlənmənin pozulması nəticəsində yaranan nizamsız qanaxmalardır. Bu köhnə termindir; müasir PALM-COEIN təsnifatında belə hallar əsasən ovulyasiya pozğunluğu kimi qiymətləndirilir.
Metrorragiyanın forması sonrakı diaqnostikanı və müalicə taktikasını müəyyən edir, buna görə də pozuntunu dəqiq təsnif etmək vacibdir.
Klinik mənzərə
Əsas klinik əlamət — menstruasiyalar arası uşaqlıq qanaxmasıdır ki, o aşağıdakı formalarda təzahür edə bilər:
- Dövrün ortasında vaginadan qanlı və ya al-qırmızı ifrazatlar.
- Menopauza dövründə bol və ya orta dərəcəli qanaxmalar.
- Aybaşının müddətinin kəskin uzanması.
- Menstrual dövrün nizamsızlığı.
- Cinsi əlaqədən sonra anomal qanaxmaların meydana çıxması.
- Anemiya simptomları (avazımaq, tez yorulma, təngnəfəslik, baş gicəllənməsi).
- İltihab və ya şiş zamanı qarının aşağı hissəsində diskomfort və ağrı.
Menometrorragiya inkişaf etdikdə vəziyyət ağırlaşır: qadını həm nizamsız, həm də həddindən artıq bol ifrazatlar narahat edir, bu isə tez-tez güclü ağrı və zəiflik ilə müşayiət olunur.
Qanaxmanın xarakteri səbəbdən asılıdır: hormonal pozğunluqlarda ifrazatlar çox vaxt ağrısız olur, iltihab zamanı qarının aşağı hissəsində ağrı, qızdırma və qeyri-adi ifrazat, polip və ya uşaqlıq boynu dəyişikliklərində isə cinsi əlaqədən sonra qanlı ifrazat daha tez-tez müşahidə olunur. Menopauzadan sonra istənilən, hətta cüzi qanlı ifrazat mütləq həkim müayinəsi tələb edir.
Qanaxma çox güclüdürsə (gigiyenik vasitəni bir neçə saat ardıcıl hər saat dəyişmək lazım gəlirsə), kəskin halsızlıq, başgicəllənmə, huşun itməsi yaranarsa və ya hamiləlik ehtimalı varsa, dərhal təcili yardım çağırın.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Metrorragiya zamanı müayinə qanaxmanın səbəbini axtarmağa, onkopatologiyanı istisna etməyə və reproduktiv sistemin ümumi vəziyyətini qiymətləndirməyə yönəlmişdir. Standart müayinə sxemi pasiyentin yaşından və klinik mənzərənin xüsusiyyətlərindən asılı olaraq dəyişə bilər.
- Anamnezin toplanması və müayinə:
- Uşaqlıq boynunun, vaginanın vizual qiymətləndirilməsi, flora və onkositologiya üçün yaxma götürülməsi ilə ginekoloji baxış.
- Mövcud xəstəliklər, hormonal terapiya, qanaxmaların xarakteri və tsikl haqqında məlumatların dəqiqləşdirilməsi.
- İnstrumental diaqnostika:
- Kiçik çanağın USM-i (transvaginal) — əsas metoddur. Endometriumun qalınlığını, yumurtalıq kistalarının, miomatoz düyünlərin, hiperplastik proseslərin olmasını qiymətləndirməyə imkan verir.
- Histeroskopiya — nişanlı biopsiya imkanı ilə uşaqlıq boşluğunun bilavasitə müayinəsi. Polip, hiperplaziya, submukoz miomalardan şübhələndikdə tətbiq olunur.
- Kiçik çanaq orqanlarının MRT-si — mürəkkəb və ya aydın olmayan hallarda, həmçinin şiş prosesinin invaziyasını qiymətləndirmək üçün istifadə olunur.
- Laborator analizlər:
- Hormonal profil: FSH, LH, estradiol, proqesteron, prolaktin, TSH. Müayinə tsiklin fazası nəzərə alınmaqla aparılır.
- Koaqulogramma — laxtalanma pozğunluqlarını (o cümlədən trombositopatiyaları, laxtalanma amillərinin çatışmazlığını) istisna etmək üçün zəruridir.
- Ümumi və biokimyəvi qan analizi — anemiyanın, iltihabi dəyişikliklərin, qlükoza, ferritin göstəricilərindəki kənarlaşmaların aşkarlanması.
- Cinsi yolla ötürülən infeksiyaların (CYÖİ) PZR-diaqnostikası — xlamidiya, mikoplazma, ureaplazma, İPV-nin istisna edilməsi.
- 40 yaşdan sonra və menopauzada mütləq tədbirlər:
- Endometrium biopsiyası və ya aspirasion payel-biopsiya — davamlı metrorragiya, USM-də M-exonun qalınlaşması zamanı mütləqdir.
- PAP-test və kolposkopiya — displaziyaları və uşaqlıq boynu xərçənginin erkən formalarını istisna etmək üçün aparılır.
Yalnız klinik, instrumental və laborator məlumatların məcmusu həkimə dəqiq diaqnoz qoymağa və düzgün müalicə strategiyası qurmağa imkan verir. Səthi və ya birtərəfli müayinə qanaxmaların əsl səbəbinin aşkarlanma şansını azaldır.
Müalicə
Metrorragiya zamanı terapiya aşkar edilmiş səbəb, pasiyentin yaşı, qanaxmaların ağırlığı və müşayiətedici xəstəliklər nəzərə alınmaqla fərdi qaydada seçilir. Əsas məqsədlər — qan itkisinin dayandırılması, hormonal balansın sabitləşdirilməsi və təkrar epizodların qarşısının alınmasıdır.
Əsas müalicə istiqamətləri:
- Qanaxmanın dayandırılması:
- Qankəsici vasitələrin tətbiqi — ilk növbədə antifibrinolitiklər.
- Orta dərəcəli qan itkisi zamanı kombinə olunmuş oral kontraseptivlərin qısa kursla təyin edilməsi.
- Endometrium hiperplaziyası və xroniki residivlər zamanı levonorgestrel tərkibli uşaqlıqdaxili sistemin quraşdırılması.
- Hormonal terapiya:
- Tsiklin ikinci fazasında gestagenlərin (didrogesteron, noretisteron) istifadəsi.
- Reproduktiv yaşlı qadınlarda yumurtalıq funksiyasının dəstəklənməsi.
- Klimakterik dövrdə əvəzedici hormon terapiyası (ƏHT).
- Cərrahi müdaxilələr:
- Patoloji törəmələrin çıxarılması ilə histeroskopiyanın aparılması.
- Qanaxma ilə müşayiət olunan miomalar zamanı uşaqlıq arteriyalarının embolizasiyası.
- Onkoloji riskin yüksək olduğu və ya konservativ müalicənin nəticəsiz qaldığı hallarda histerektomiya.
- Fon xəstəliklərinin korreksiyası:
- Xroniki iltihabların müalicəsi: servisit, endometrit.
- CYÖİ zamanı antibakterial terapiya.
- Endokrin pozğunluqların korreksiyası: hipotireoz, hiperprolaktinemiya, metabolik pozğunluqlar.
- Qan itkisinin bərpası:
- Dəmir preparatlarının (sulfat və ya fumarat) qəbulu.
- Ağır dərəcəli anemiya zamanı qan köçürülməsi.
- Dəmirlə, B qrupu vitaminləri və C vitamini ilə zəngin pəhriz — ət, qaraciyər, göyərti.
Anlamaq vacibdir: səbəbi aşkarlamadan və müalicə etmədən simptomların aradan qaldırılması müvəqqəti effekt verir. Yalnız kompleks yanaşma davamlı remissiyaya nail olmağa və sağlamlığı qorumağa imkan verir.
Reabilitasiya
Qanaxma uğurla kəsildikdən sonra metrorragiyanın residivini istisna etmək və reproduktiv sistemin funksiyalarını normallaşdırmaq üçün tam bərpa mərhələsindən keçmək vacibdir. Reabilitasiya tədbirləri xəstəliyin ilkin səbəbindən və aparılmış terapiyanın həcmindən asılıdır.
Bərpa dövründə tövsiyələr:
- Müalicə başa çatdıqdan 1–2 həftə sonra ginekoloqda nəzarət qəbulu, sonra isə hər 3–6 ayda bir.
- Hormonal statusun monitorinqi, kiçik çanaq orqanlarının USM-i.
- Anemiya olduqda dəmir preparatlarının həkimin təyin etdiyi müddətdə qəbulu və hemoqlobin ilə ferritinin nəzarəti.
- Fizioterapiya (maqnitoterapiya, elektroforez) bəzən təklif olunur, lakin metrorragiyada onun sübut bazası məhduddur və o, əsas müalicəni əvəz etmir.
- Əmək və istirahət rejiminə əməl edilməsi, psixoemosional yüklərin azaldılması.
- Fiziki fəallığın saxlanması — yoqa, pilates, piyada gəzintilər.
- Klimakterik metrorragiya zamanı — ginekoloq tərəfindən uzunmüddətli müşahidə və nəzarət altında ƏHT-nin qəbulu.
Tam reabilitasiya, xüsusilə xroniki xəstəliklər olduqda, 1 aydan 6 aya qədər davam edə bilər. Bütün tövsiyələrin vaxtında yerinə yetirilməsi residivlərin və ağırlaşmaların qarşısının alınmasının rəhnidir.
Bərpa dövründə aybaşı təqvimi aparmaq faydalıdır: qanaxmanın başlanma tarixini, müddətini və bolluğunu qeyd etmək həkimə müalicənin effektivliyini qiymətləndirməyə kömək edir. Qanaxma təkrarlanarsa, növbəti nəzarət vizitini gözləmədən ginekoloqa müraciət edin.
Profilaktika
Metrorragiyanın profilaktikası menstrual tsiklin pozğunluqlarının və anomal uşaqlıq qanaxmalarına səbəb olan xəstəliklərin qarşısının alınmasına yönəlmiş tədbirlər sistemidir. Əsas profilaktik addımlar:
- Ginekoloqda müntəzəm profilaktik baxışlar və uşaqlıq boynu xərçəngi üzrə skrininq — həkimin tövsiyə etdiyi tezlikdə.
- Kiçik çanağın USM-i — şikayət olduqda və ya aşkar edilmiş patologiyaya nəzarət üçün həkimin tövsiyəsi ilə.
- Menstrual təqvimin aparılması — aybaşının başlanma tarixinin, müddətinin və xarakterinin qeydə alınması.
- Hormonal preparatların nəzarətsiz qəbulundan çəkinmək.
- Çəkiyə, şəkər səviyyəsinə və qalxanabənzər vəz hormonlarına nəzarət.
- Sidik-cinsiyyət sisteminin xroniki iltihabi xəstəliklərinin müalicəsi.
- Qanaxmaya səbəb olan xoşxassəli törəmələrin — poliplərin, miomaların həkimin göstərişi ilə vaxtında müalicəsi.
- Siqaretdən imtina, alkoqol istehlakının və streslərin azaldılması.
- Dəmirlə zəngin rasional qidalanma və bədən çəkisinin normada saxlanması — piylənmə ovulyasiyanı pozur və endometrium hiperplaziyası riskini artırır.
- İnsan papilloma virusuna qarşı peyvənd — uşaqlıq boynu xərçənginin qarşısını alır.
Bu tədbirlər ağırlaşmış anamnezi olan qadınlar (menopauza, mioma, hiperplaziya, menorragiya) üçün xüsusilə vacibdir. Profilaktika təkcə metrorragiyadan qorunma deyil, həm də ümumi reproduktiv sağlamlığın qorunmasıdır.
Yadda saxla!
Metrorragiya bir çox qadının düşündüyü kimi sadəcə tsiklin “gecikməsi” və ya “pozulması” deyil. Bu, arxasında həm zərərsiz hormonal balanssızlığın, həm də onkoloji prosesin gizlənə biləcəyi narahatedici simptomdur. İfrazat bir dəfə görünsə belə, xüsusilə menopauzada və ya mioma, hiperplaziya olduqda ginekoloqa müraciəti yubatmaq lazım deyil. Diaqnostika nə qədər tez başlasa, müalicə bir o qədər asan və effektiv olacaq.
Əlaqəli Xəstəliklər
- Adneksit
- Amenoreya
- Anembrioniya
- Anovulyasiya
- Antifosfolipid sindromu
- Aqalaktiya
- Astenozoospermiya
- Azoospermiya
- Bakterial vaginoz (vajinanın disbakteriozu)
- Bartolin vəzinin kistası
- Bartolinit
- Cinsi və psixoseksual inkişafın ləngiməsi
- Cinsi yolla ötürülən infeksiyalar (CYÖİ)
- Çoxdöllü hamiləlik
- Diffuz mastopatiya
Suallar və cavablar
Hamiləlik dövründə hər hansı vaginal qanaxma diqqətlə qiymətləndirilməlidir, çünki bu, erkən hamiləliyin fəsadları, plasenta ilə bağlı problemlər və ya digər səbəblərlə əlaqəli ola bilər. Bu vəziyyət adi metrorragiyadan fərqli diaqnostik yanaşma tələb edir. Belə halda gecikmədən ginekoloqa müraciət etmək vacibdir, çünki səbəbdən asılı olaraq təcili tədbir tələb oluna bilər.
Yeniyetmələrdə hormonal sistem hələ tam formalaşmadığından, ovulyasiyasız tsikllər və nizamsız qanaxmalar nisbətən tez-tez rast gəlinir və çox vaxt zamanla öz-özünə tənzimlənir. Bununla belə, qanaxma çox bol, uzunmüddətli olarsa və ya anemiyaya səbəb olursa, ginekoloqa müraciət lazımdır. Digər ciddi səbəbləri istisna etmək üçün müayinə adətən tövsiyə olunur.
Əksər hallarda metrorragiyanın səbəbi hormonal balanssızlıq və ya xoşxassəli dəyişikliklərdir, lakin bəzi, xüsusən menopauzaya yaxın və ya ondan sonrakı yaş qrupunda, o, endometriumun onkoloji patologiyasının əlaməti də ola bilər. Məhz buna görə müayinədə onkopatologiyanın istisna edilməsi vacib addımdır. Dəqiq səbəbi yalnız ginekoloji müayinə və zəruri hallarda əlavə testlərdən sonra müəyyənləşir.
Mövzu üzrə məqalələr
Mioma aşkarlandı: əməliyyat mütləqdirmi?
Mioma diaqnozu hər zaman əməliyyat demək deyil. Qərar şikayətlərinizə, müayinə nəticələrinə və gələcək hamiləlik planınıza uyğun verilir.
İstiqamət: Ginekologiya
Həkim kolposkopiya təyin edib: sizi nə gözləyir?
Kolposkopiyaya yönləndirilmək xərçəng diaqnozu demək deyil. Müayinə uşaqlıq boynundakı dəyişiklikləri daha yaxından qiymətləndirməyə kömək edir.
İstiqamət: Ginekologiya / Diaqnostika / Onkoginekologiya
Hər ay təkrarlanan ağrı: nə vaxt müayinə lazımdır?
Aybaşı ağrısı geniş yayılsa da, güclü və həyatınızı məhdudlaşdıran ağrını araşdırmaq lazımdır. Ağrının necə dəyişdiyi müayinə üçün vacib…
İstiqamət: Ginekologiya
Aybaşı gecikir: səbəbi yalnız hamiləlikdirmi?
Aybaşının gecikməsi həmişə hamiləliklə bağlı olmur. İlk addım hamiləlik ehtimalını yoxlamaq, sonra gecikmənin təkrarlanmasını və yanaşı əlamətləri qiymətləndirməkdir.
İstiqamət: Ginekoloji endokrinologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
