Ürək ritminin pozulması — ürək yığılmalarının təbii ritminin dəyişdiyi patoloji vəziyyətdir. Normada ürəyin dörd kamerasının hər birinin iş sürəti və ritmi sağ qulaqcığın yuxarı hissəsində yerləşən fizioloji törəmə — sinus düyünü tərəfindən tənzimlənir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Aritmiya
Xəstəlik haqqında
Ürək ritminin pozulması — ürək yığılmalarının təbii ritminin dəyişdiyi patoloji vəziyyətdir. Normada ürəyin dörd kamerasının hər birinin iş sürəti və ritmi sağ qulaqcığın yuxarı hissəsində yerləşən fizioloji törəmə — sinus düyünü tərəfindən saxlanılır. Xarici və ya daxili patoloji amillərin təsiri altında düyünün və/və ya ürəyin keçirici sisteminin digər şöbələrinin işi pozulur; nəticədə aritmiya yaranır.
Ürək ritmi pozğunluqlarının geniş yayılması səbəbindən terapevtlər və kardioloqlar onlarla daim qarşılaşırlar. Aritmiyanı müstəqil xəstəlik saymaq olmaz, o, bir çox xəstəliyin müşayiətedici əlamətidir. Ürək ritminin ən çox rast gəlinən pozğunluğu ekstrasistoliyadır (ürək şöbələrinin növbədənkənar vaxtından əvvəl oyanması və yığılması). Aritmiyalara istənilən yaş kateqoriyasından olan insanlar meyllidir, lakin ürəyin işindəki pozğunluqlar ən çox orta və yaşlı yaşlarda rast gəlinir.
Səbəbləri
Aritmiya həm ürəyin anadangəlmə anomaliyalarının nəticəsi ola bilər, həm də həyat boyu qazanılan ola bilər. Çox vaxt ürək ritmi pozulmasına səbəb olan əsas amil ürəyin elektrik impulslarının keçirilməsi sistemindəki struktur dəyişiklikdir. Buna ürək-damar sisteminin patologiyaları (ürəyin işemik xəstəliyi, ürək qapaqlarının qüsuru, arterial hipertenziya, miokardit, Volf-Parkinson-Uayt sindromu), vegetativ pozulmalar, qalxanabənzər vəzi ilə bağlı problemlər və ya su-elektrolit balansının pozulması təsir göstərə bilər.
Xəstəliklərdən əlavə, ürəyin işinə təsir edərək onun pozulmalarına səbəb ola biləcək ümumi amillər də mövcuddur:
- stress vəziyyətləri;
- orqanizmin intoksikasiyası;
- böyük miqdarda kofein qəbulu;
- güclü alkoqollu içkilərdən sui-istifadə;
- uzunmüddətli narahatlıq hissinə səbəb olan psixi pozulmalar.
Təsnifat
Ürək ritmi pozğunluqlarının təsnifatı problemlərin müşahidə olunduğu ürək şöbəsindən asılı olaraq aparılır. Aritmiyaların 3 əsas növü mövcuddur:
- sinus;
- ön otaqcıq (predsərd);
- mədəcik.
Sonrakı bölgü ürək yığılmalarının tezliyinə görə aparılır:
- Taxikardiya – nəbzin sürətləndiyi və dəqiqədə 80-90 zərbədən çox olduğu patoloji vəziyyətdir. Fiziki yüklənmə zamanı bu normal sayılır, lakin sakit vəziyyətdə olan orqanizm üçün belə ürək döyüntü tezliyi anormaldır.
- Bradikardiya – nəbzin dəqiqədə 60 zərbədən aşağı yavaşıması ilə xarakterizə olunan aritmiya növüdür.
- Ekstrasistoliya – normal ürək ritminin aralıq erkən yığılmalarla kəsildiyi, spontan yaranan vəziyyətdir. Ön otaqcıq və ya mədəcik mənşəli ola bilər.
- Titrəyici aritmiya və ya ön otaqcıqların fibrilyasiyası – bu vəziyyət ön otaqcıqların miokardının xaotik yığılması və mədəciklərin qeyri-müntəzəm yığılması ilə xarakterizə olunur.
- Paroksizmal supraventrikulyar taxikardiya – ürək fəaliyyəti ritminin dəqiqədə 140-220 yığılmayadək spontan artmasıdır. Belə tutmaların müddəti bir neçə saniyədən bir neçə günə qədər dəyişə bilər.
- Paroksizmal mədəcik taxikardiyası – elektrik impulslarının ürəyin mədəciklərində yüksək tezliklə (dəqiqədə 100 və daha çox zərbə) yarandığı ritm pozulmasıdır. Uzun sürən gedişat zamanı mədəciklərin fibrilyasiyasına keçə bilər.
- Mədəciklərin fibrilyasiyası – ürəyin ayrı-ayrı hissələrinin işinin sinxronluğunun pozulduğu, bunun nəticəsində ürəyin öz funksiyalarını yerinə yetirə bilmədiyi kritik vəziyyətdir. Tibbi yardım olmadıqda qaçılmaz olaraq xəstənin ölümü ilə nəticələnir.
Klinik mənzərə
Aritmiyaların bəzi növləri simptomsuz keçir, digərləri isə müxtəlif ürək patologiyalarına xas ola bilən qeyri-spesifik simptomatika ilə müşayiət olunur. Xəstələr aşağıdakılardan şikayətlənirlər:
- zəiflik;
- baş gicəllənməsi;
- hava çatışmazlığı hissi;
- döşdə sıxılma və ağırlıq hissi;
- ürək nahiyəsində müxtəlif növ ağrı hissləri;
- gözlərdə qaralma;
- qulaqlarda küy;
- ürəyin dayanması, işində fasilələr hissi.
Bəzən ürək ritmi pozğunluqları zamanı səbəbsiz qorxu və panika tutmaları müşahidə oluna bilər. Bu simptomlar ürək-damar sisteminin işinin pozulması ilə əlaqəli bir çox xəstəlik üçün xarakterikdir. Ağır vəziyyətlərdə insan qısa və ya uzun müddətə huşunu itirir (aritmiyanın növündən və ağırlığından asılı olaraq).
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Aritmiyaya şübhə olan xəstənin ilkin müayinəsi ilə terapevt və ya kardioloq məşğul olur. Müraciətdən dərhal sonra həkim anamnez toplayır və aşağıdakıları əhatə edən fiziki müayinə aparır:
- səpki, sianoz və şişkinliyi aşkar etmək məqsədilə dəri örtüklərinin vəziyyətinin vizual qiymətləndirilməsi;
- ürək döyüntülərinin tezliyini qiymətləndirmək və aritmiyanı ilkin təsdiqləmək üçün nəbzin ölçülməsi;
- döş qəfəsi orqanlarının auskultasiyası; fonendoskopla aparılır;
- ürək-damar sisteminin işindəki pozulmaları aşkar etmək üçün arterial təzyiqin ölçülməsi.
Diaqnozun təsdiqlənməsi üçün növbəti mərhələ ətraflı instrumental müayinənin aparılmasıdır. Prosedurlar kardioloq tərəfindən təyin olunur və aşağıdakıları əhatə edir:
- Elektrokardioqramma (EKQ). Bəzi hallarda orqanizmə əlavə yüklənmə ilə EKQ tələb oluna bilər.
- Holter üzrə EKQ göstəricilərinin sutkalıq monitorinqi.
- Exokardioqramma (ExoKQ) – ürəyin ultrasəs müayinəsi.
Zərurət yarandıqda əlavə olaraq MRT və KT təyin oluna bilər. Laboratoriya diaqnostikası köməkçi xarakter daşıyır və patologiyanın səbəbinin axtarılması çərçivəsində aparılır.
Müalicə
Aritmiyanın müalicəsi onun növündən və yaranma səbəbindən asılıdır. Xəstənin həyatına təhlükə olmadıqda dinamik müşahidə və həyat tərzinin korreksiyası təyin olunur. Göstərişlər olduqda daimi qəbul üçün antiaritmik preparatlar təyin olunur. Vasitələr aritmiyanın növündən və səbəbindən, xəstənin yaşından, sağlamlıq vəziyyətindən asılı olaraq fərdi qaydada seçilir. Əlavə olaraq trombların əmələ gəlməsinin profilaktikası üçün antiaqregantlar, fon patologiyalarının korreksiyası üçün preparatlar təyin olunur.
Həyat üçün təhlükəli vəziyyətlərdə tez təsir edən vasitələr təyin olunur, zərurət olduqda elektrik defibrilyasiya aparılır. Elektrik cərəyanının nəzarət olunan boşalması ürəyin « yenidən işə salınmasına» kömək edir və normal ritmi bərpa edir.
Ürək ritminin ağır pozulmaları hallarında yeganə müalicə üsulu elektrokardiostimulyatorun quraşdırılması olur. Cihaz daxili qida mənbəyindən işləyən kiçik elektron qurğudur. O, dərinin altına elektrodları birbaşa miokarda təsir edəcək şəkildə implantasiya olunur və bununla da ürək döyüntüsünün tezliyini tənzimləyir. Cihaz ürək yığılmalarının tezliyini qeydə alır və əgər o tələb olunandan aşağıdırsa, stimulyasiya həyata keçirir.
Potensial təhlükəli aritmiyanın dövri tutmaları zamanı xəstəyə ürəyə elektrik boşalması göndərərək onun normal fəaliyyətini bərpa edən portativ defibrillyator quraşdırıla bilər.
Terapevtik stasionara hospitalizasiya:
Ürək ritmi pozğunluqlarının stasionar müalicəsi hər bir xəstəyə kompleks və fərdi yanaşma təmin edir. Stasionar şəraitdə elektrokardioqrafiya, exokardioqrafiya, sutkalıq monitorinq və laboratoriya tədqiqatları daxil olmaqla hərtərəfli diaqnostika aparılır ki, bu da aritmiyanın növünü dəqiq müəyyən etməyə və mümkün ağırlaşmaları aşkar etməyə imkan verir. Mütəxəssislərin nəzarəti altında ürək ritminin normallaşdırılmasına və tromboemboliya ağırlaşmalarının qarşısının alınmasına yönəlmiş medikamentoz terapiyanın seçilməsi və korreksiyası həyata keçirilir. Zərurət olduqda elektrokardiostimulyatorun quraşdırılması kimi invaziv prosedurlar aparılır. Ürək-damar sisteminin vəziyyətinə nəzarətə və xəstənin təlimləndirilməsinə xüsusi diqqət yetirilir ki, bu da həyat keyfiyyətinin yaxşılaşmasına və təkrar ürək-damar hadisələrinin riskinin azalmasına kömək edir. Bu yanaşma xəstənin vəziyyətinin effektiv müalicəsini və uzunmüddətli sabitləşməsini təmin edir.
Reabilitasiya
Kardiostimulyator və ya defibrillyatorun quraşdırılması əməliyyatları azinvaziv müdaxilələrə aiddir. Xəstə bir neçə gün stasionarda qalır, sonra evə buraxılır. Vəziyyət sabitləşənə qədər həddindən artıq qızmadan və soyuqlamadan qaçınmaq, fiziki yüklənməni məhdudlaşdırmaq lazımdır. Reabilitasiya tamamlandıqdan sonra standart profilaktika tədbirlərinə riayət etmək lazımdır.
Profilaktika
Aritmiyaların əsas profilaktika üsulları bunlardır:
- mütəmadi, lakin həddindən artıq olmayan fiziki fəallıq;
- balanslaşdırılmış və rasional qidalanma;
- çəkiyə nəzarət, piylənmənin profilaktikası;
- güclü alkoqollu içkilərdən sui-istifadədən və siqaretdən imtina;
- stresin minimuma endirilməsi;
- əmək və istirahət rejiminə riayət edilməsi və s.
Yadda saxla!
Ürək ritminin mütəmadi pozulmaları insan orqanizmində patoloji dəyişikliklərin mövcudluğundan xəbər verir. Pozulmalar qanın həyati əhəmiyyətli orqanlara normal daşınmasına mane olur, bu səbəbdən xəstənin özünü hiss etməsində ciddi pisləşmələr müşahidə oluna bilər. Aritmiyanın istənilən formasının nəzərə alınmaması ciddi ağırlaşmaların yaranma riskini artırır: ürək çatışmazlığı, miokard infarktı, trombların əmələ gəlməsi. Ritmin ağır pozulmaları zamanı mədəcik fibrilyasiyasının inkişaf riski var ki, bu da xəstənin tez ölümünə səbəb olur. Aritmiyaya işarə edən simptomlar aşkarlandıqda yeganə düzgün qərar tibbi yardıma müraciət etmək olacaq. Kompleks müayinə həkimlərə patologiyanın səbəblərini müəyyən etməyə və ritmi nəzarətdə saxlayacaq müalicə təyin etməyə kömək edəcək.
Mövzu üzrə məqalələr
Piylənmə zamanı arterial hipertoniya və obstruktiv yuxu apnoesi sindromu
Piylənmə ilə xarici tənəffüs funksiyasının bütöv bir sıra pozğunluqları bağlıdır. Artıq bədən çəkisi olan şəxslərdə ağciyər ventilyasiyasına tələbat…
İstiqamət: Kardiologiya / Somnologiya
Arterial hipertoniya
Arterial hipertoniya (AH) – ürəyin və damarların ən geniş yayılmış xəstəliklərindən biridir. Xəstələrin əksəriyyəti müəyyən vaxta qədər xəstə…
İstiqamət: Kardiologiya
Hipertoniya xəstəliyinin müalicəsi
Hipertoniya xəstəliyi arterial təzyiqin yüksəlməsi ilə xarakterizə olunan ürək-damar sisteminin xəstəliyidir. Təzahürlər əsasən beyin damarlarının (baş ağrıları, başgicəllənmə,…
İstiqamət: Kardiologiya
Prehipertoniya (sərhəd hipertenziyası)
Prehipertoniya — «sərhəddə» olan vəziyyətdir: təzyiq artıq tam normal deyil, lakin klinik ifadə olunmuş hipertoniyaya hələ çatmayıb. Müasir…
İstiqamət: Kardiologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
