Nistaqm

Nistaqm meyarlarını obyektiv aşkar etmək üçün həkim xəstənin qarşısında yerləşir. Müayinə olunan şəxsin gözləri yaxşı işıqlandırılır. Oftalmoloq 0,3 metr məsafədən xəstəyə əşya göstərir və öz baxışını onun üzərində fiksasiya etməyi xahiş edir. Sonra obyekt bir tərəfə, sonra isə digər tərəfə köçürülür. Növbəti mərhələdə əşya şaquli müstəvidə – əvvəl yuxarı, sonra aşağı hərəkət etdirilir. Yekun mərhələdə diaqonal istiqamətdə izləmə qiymətləndirilir. Oftalmoloq xəstənin gözlərinin əşyanı izləyərkən necə davrandığını diqqətlə müşahidə edir. Əgər qəflətən spontan nistaqm meydana çıxarsa, o, yaxşı nəzərə çarpır, bu zaman həkim onun ağırlıq dərəcəsinə görə qradasiyasını apara bilər. Nistaqmın 3 dərəcəsi ayırd edilir:

• birinci – gözlərin son həddə çəkilməsi zamanı göz almalarının ixtiyarsız hərəkətləridir (sağlam insanlarda da müşahidə oluna bilən son həddə çəkilmə nistaqmı);
• ikinci – nəzarətsiz göz hərəkətləri irəliyə baxdıqda və hərəkət istiqamətinin biri digəri ilə dəyişdirilməsi zamanı meydana çıxır;
• üçüncü – belə nistaqm demək olar ki, həmişə mövcuddur (istirahətdə və gözlərin vəziyyəti dəyişdikdə) və vestibulyar aparatın ifadəli oyanıqlığına işarə edir.

Eyni zamanda həkim nistaqmın xarakteristikaları əsasında onun növünü müəyyən edir:

• klonik – göz almalarının hərəkətinin 2 fazası (yavaş və sürətli) aydın müəyyən edilir;
• tonik – gözlər sanki “üzür”, bu zaman sürətli və yavaş fazanı vizual olaraq müəyyən etmək çox çətindir.

Göz almalarının ixtiyari və ixtiyarsız hərəkətlərini obyektiv qeydə almaq üçün nistaqmoqrafiya kimi bir müayinə tətbiq edilir. Bu üsul təkcə nistaqmın istiqamətini qrafik şəkildə qeydə almağa deyil, həm də onun amplitudunu ölçməyə imkan verir.

Nistaqmın xarakteristikalarının detallaşdırılması (istiqamət, amplitud, göz almalarının hərəkət xarakteri, yayınma bucağı və s.) ilkin diaqnozun qoyulması üçün istifadə olunur. Məsələn, spontan nistaqm normanın variantı ola bilər və ya görmə analizatorunun patologiyasına işarə edə bilər; ritmik təkanvari, provoke olunmamış nistaqm vestibulyar aparatın zədələnməsinə (labirint, mərkəzi tip) işarə edir və s. Bədən vəziyyəti dəyişdikdə meydana çıxan mərkəzi pozision nistaqm daha çox vertebrobazilyar sistemdə damar çatışmazlığında, beyincikin kistoz şişlərində və orta ağırlıqlı kəllə-beyin travmalarında qeydə alınır.

Otiatriyada nistaqmın təsvirində təsvir olunan əlamətin ilk hərflərinə görə peşəkar işarələmələrdən istifadə olunur. Bu, böyük həcmdə məlumatı qısaca şifrələməyə imkan verir.

Bəzi hallarda nistaqm latent olur və onu yalnız funksional sınaqlar aparmaqla aşkar etmək mümkündür. Klinik təcrübədə vestibulyar aparat səviyyəsində patoloji prosesin lokalizasiya zonasını müəyyən etməyə imkan verən aşağıdakı 2 sınaq ən populyardır:

• Barani kalorik sınağı, bunun mahiyyəti ondan ibarətdir ki, xarici eşitmə keçidinə su verilir. Əgər maye isti olarsa, gözlərin üfüqi-fırlanma hərəkətləri qıcıqlandırılan qulaq tərəfə meydana çıxır. Əgər maye soyuq olarsa, göz almaları əks istiqamətdə hərəkət edir. Soyuq labirint sınağı isti sınaqdan daha asan keçirilir.
• Fırlanma sınağı. Xəstə müəyyən müddət ərzində xüsusi kresloda fırladılır ki, bu da yarımdairəvi kanalların daxilində endolimfanın hərəkətini işə salır. Həkim kreslo dayandıqdan sonra bu cür nistaqmı qiymətləndirir, buna görə də o, postrotasion adlanır. Sınaq aparıldıqdan sonra xəstədən əllərini irəli uzatması da xahiş olunur. Patoloji proses olduqda tez-tez əzələ reaksiyalarının asimmetrikliyi qeydə alınır.