Ambliopiya, yaxud tənbəl göz sindromu — görmə funksiyasının funksional pozğunluqları ilə şərtlənən görmə keyfiyyətinin azalmasıdır. Hər iki gözün ambliopiyasında korreksiyaedici linzalar görmənin əhəmiyyətli yaxşılaşmasını təmin edə bilmir, çünki problem sinir yollarının tam korrekt olmayan işində gizlənib.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Tənbəl göz sindromu
Xəstəlik haqqında
Hesab olunur ki, ambliopiya (kobud göz sindromu) onun formalaşmasının kritik dövrlərində görmə analizatorunun neyronlarının kifayət etməyən stimulyasiyası nəticəsində inkişaf edir. Uşağın görməsi doğuşdan 6-8 yaşa qədər aktiv inkişaf edir. Bu dövrdə əlverişsiz amillərin təsiri ambliopiyanın inkişafına gətirib çıxara bilər. Predispozisiya edici amillərin rolunda ola bilər:
- Vaxtından əvvəl doğuluşda görmə orqanının yetişməməsi;
- Ağırlaşmış irsiyyət, görmə orqanının funksional zəifliyini müəyyən edən.
Ambliopiyanın inkişafının patogenetik mexanizmi 3 amillə müəyyən edilir:
- Görmə analizatorunun kifayət etməyən stimulyasiyası;
- Sağ və sol göz almaları arasında görmə rəqabəti;
- Baxılan predmetin bütöv olaraq, 2 hissəyə parçalanmadan hər iki gözlə eyni vaxtda qavranılmasına yönəlmiş binokulyar görmənin tormozlanması.
Ambliopiya ən çox erkən uşaqlıq yaşında rast gəlinir. Lakin bu patologiyanın yetkinlərdə də inkişafı mümkündür.
Səbəbləri
Ambliopiyanın risk amilləri bunlardır:
- Şaşılıq;
- Görmə orqanının sındırıcı aparatındaki əhəmiyyətli pozğunluqlar, xüsusilə görmə obrazlarının torlu qişaya fokuslanmasının pozulduğu astigmatizm;
- Görmə analizatorunun bətndaxili inkişaf mərhələsi hələ tamamlanmadığı vaxt (37 həftəyə qədər) uşağın vaxtından əvvəl doğulması;
- Görmə orqanının və optik yolun az inkişafı ilə çox vaxt assosiasiya olunan doğuş zamanı dölün aşağı çəkisi (2500 q-dan az);
- Serebral iflic və sinir sisteminin digər xəstəlikləri.
Uşaqda hamiləlik zamanı qadının spirtli içki və nikotin siqaretlərinə həvəs göstərməsi ilə əlaqəli tütün-alkoqol ambliopiya forması da mövcuddur. Bu zədələyici amillər işıqqavrayıcı və işıqötürücü şöbənin neyronlararası qarşılıqlı əlaqəsinin formalaşmasına əlverişsiz təsir göstərir.
Təsnifat
Ambliopiya həm bir, həm də ikitərəfli ola bilər. Birinci variant daha tez-tez rast gəlinir.
Ambliopiyanın təsnifatı onu birincili və ikincili formalara bölür. Öz növbəsində birincili formalar aşağıdakı növlərlə təmsil olunub:
- Disbinokulyar ambliopiya – şaşılığın gecikmiş korreksiyasının nəticəsidir (şaşan göz adətən daha tənbəldir);
- Isterik ambliopiya – görmə analizatorunun «yorulması» ciddi psixoloji travma ilə şərtlənir.
Ambliopiyanın ikincili formaları aşağıdakı növlərlə təmsil olunub:
- Obskurasion növ – görmə orqanının zəifliyi göz almasının quruluş xüsusiyyətlərinə görə sınmış işıq dəstələrinin torlu qişaya çata bilmədiyi ilə əlaqədardır (belə variant yuxarı göz qapağının güclü sallanması və ya anadangəlmə kataraktada müşahidə olunur);
- Neyrogen növ – optik sinir xəstəlikləri fonunda inkişaf edir (müalicədən sonra görmə sinirinin diskinin vəziyyəti bərpa olunub, görmə funksiyaları isə əvvəlki kimi pozulmuş qalıb);
- Makulopatik növ – pis görmə torlu qişanın mərkəzi zonasının keçirilmiş xəstəlikləri ilə əlaqədardır;
- Nistaqmik növ – gözlərin daim çox sürətli fırlanmalar etməsi səbəbindən aydın görmə təmin edilə bilmir (belə qısa zaman kəsimində işıq dəstələri torlu qişanın ən həssas yeri olan görmə çalasına düşməyə vaxt tapmır);
- Kombinə edilmiş növ – yuxarıda sadalanan bütün ambliopiya variantlarının əlamətlərini özündə birləşdirə bilər.
Tənbəl göz sindromu görmə funksiyasının pisləşməsinin müxtəlif ifadəliliyi ilə müşayiət oluna bilər. Ambliopiyanın aşağıdakı ağırlıq dərəcələri ayırd edilir:
- Yüngül dərəcə ambliopiya – görmə itiliyi normanın 40-80%-ini təşkil edir;
- Orta dərəcə ambliopiya – 20-30%
- Yüksək dərəcə ambliopiya – 10-5%;
- Görmənin 5%-dən az saxlandığı çox yüksək dərəcə ambliopiya.
Klinik mənzərə
Ambliopiya pis görmə keyfiyyəti ilə xarakterizə olunur. Onun azalma səviyyəsi ambliopik pozğunluğun dərəcəsini müəyyən edir. Eyni vaxtda işıq və rəng qavrayışı da dəyişə bilər. Ambliopiyalı pasiyentlərdə rənglərin kontrastlığının adekvat qavranılması pozulur.
Kifayət qədər tez-tez tənbəl göz sindromu ətrafdakılara yaxşı görünən şaşılığı olan uşaqlarda inkişaf edir. Şaşmayan göz funksional cəhətdən daha aktiv olur və görmə obrazını daha yaxşı qavrayır. Bu zaman baş beyin şəkli bütöv görmək istəyir, şaşan göz isə binokulyar görmə təmin etmək üçün sağlam gözə uyğunlaşa bilmir. Buna görə beyin onun işini boğur. Bir dəfə «tənbəllik etməyə» öyrənərək, o müvafiq müalicə aparılmazsa, sonradan da bunu davam etdirir. Terapiya nə qədər tez başlansa, gələcəkdə bir o qədər yaxşı görmə keyfiyyəti təmin etmək mümkün olacaq. Axı uzunmüddətli fəaliyyətsizlikdə funksional və ya üzvi atrofiya inkişaf edə bilər.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Əgər pasiyent pis görmə keyfiyyəti şikayəti bildirirsə, skrininq diaqnostikası aparılır. O görmə pozğunluqlarının ifadəliliyini müəyyən etməyə və onların yaranmasının ən ehtimallı səbəbini fərz etməyə imkan verir. Pasiyentin müayinə proqramına aşağıdakı üsullar daxil ola bilər:
- Vizometriya – xüsusi cədvəllər üzrə görmə itiliyinin qiymətləndirilməsi (əgər insan 10%-dən azını görürsə, qeyri-müəyyən etiologiyalı yüksək dərəcə ambliopiya diaqnozu qoyulur, sonra predispozisiya edici amili müəyyən etməyə kömək edəcək əlavə müayinə aparılır);
- Refraktometriya – ayrı-ayrı sağ və ayrı-ayrı sol gözün sındırma qabiliyyətinin qiymətləndirilməsi;
- Göz hərəkəti aparatının vəziyyətinin qiymətləndirilməsi;
- Baxılan obyektə baxışı fiksasiya etmə imkanının müəyyən edilməsi;
- Göz almasının ultrasəs skanlaşdırılması, elektroretinoqrafiya, optik koherent tomoqrafiya – bu tədqiqatlar gözdaxili strukturların üzvi patologiyasını istisna etməyə imkan verir.
Müalicə
Klinik tövsiyələrə əsasən, ambliopiyanın müalicəsi konservativ tədbirlərlə və ya cərrahi müdaxilə vasitəsilə aparıla bilər.
Ambliopiyanın müalicəsi pis görmənin mümkün səbəbləri nəzərə alınmaqla kompleks aparılır. Aşağıdakı üsullar tətbiq oluna bilər:
- Eynək korreksiyası. Ametropiya və astigmatizm olduqda tətbiq olunur.
- Okklüziya. Daha yaxşı görən gözə tünd sarğı qoyulur. Bu «tənbəl» gözü işə salır.
- Penalizasiya. Medikamentoz penalizasiyada bəbəyi genişləndirən damcıların köməyilə daha yaxşı görən gözdə süni görmə pisləşdirilməsi aparılır. Nəticədə «tənbəl» göz əşyaları və ətraf məkanı daha yaxşı görmək üçün gərginləşməyə başlayır.
- Pleoptik tədbirlər – görmənin lazer, elektrik, maqnit stimulyasiyası, akkomodasiya məşqi, ambliopiyada məşqlər, ambliopiyanın müalicəsinin aparat üsulları, o cümlədən Amblyokor.
Reabilitasiya
Mikrocərrahi müdaxilədən sonra ən yaxşı terapevtik nəticəyə nail olmaq üçün aparat üsulları və ambliopiyada məşqlər tövsiyə olunur. Baş beyin qabığının aktivliyi və görmə orqanının funksiyasını sinxronlaşdıran «Amblyokor» aparatında məşqlər özünü müsbət göstərib.
Profilaktika
Ambliopiyanın müxtəlif mərhələlərinin qarşısını almaq əsasən görmə sisteminin normal işləməsi üçün əlverişli şərait yaratmağa əsaslanır:
- uşağın smartfonla keçirdiyi vaxtın məhdudlaşdırılması;
- kitab oxuyarkən gözlə kitab arasında düzgün məsafənin saxlanılması;
- oxuyarkən kifayət qədər işıqlandırma;
- refraksiya pozğunluqlarının (uzaqgörənlik, yaxıngörənlik, astiqmatizm) vaxtında korreksiyası;
- uzaqda yerləşən əşyalara baxmaqla gözlərin məşq etdirilməsi;
- görmə orqanının fəal inkişaf dövründə uşağın mütəmadi olaraq oftalmoloqa göstərilməsi (7 yaşa qədər uşaq oftalmoloqunun qəbuluna ildə bir dəfə getmək məsləhətdir; müayinələrin dəqiq qrafikini həkiminizlə dəqiqləşdirin).
Yadda saxla!
«Amblyokor» aparatında ambliopiyanın müalicəsi yaxşı terapevtik nəticələrə nail olmağa imkan verir. Bu aparat bioloji əks əlaqə prinsipi üzrə işləyir və retinokortikal əlaqələri boşaltmağa və görmə analizatorunun işini əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdırmağa kömək edir. Nəticədə işıq axınının qavranılması yaxşılaşır, onun sinir lifləri boyunca ötürülməsi və sonrakı ənsə nahiyəsi qabığında təhlili sürətlənir. Ambliopiyanın kompleks terapiyası tərkibində «Amblyokor» aparatında görmə məşqləri yaxşı effekt əldə etməyə imkan verir. Müalicəyə nə qədər tez başlanarsa, nəticələr bir o qədər yaxşı olar, çünki erkən uşaqlıq yaşında görmə analizatoru və sinir sistemi daha plastikdir.
Əlaqəli Xəstəliklər
Suallar və cavablar
Diaqnostika və müalicəni oftalmoloq aparır.
Əgər ambliopik göz almasının görmə keyfiyyəti sağlam gözlə eyni vaxtda oxumağa imkan verirsə, bu patologiyanın korreksiyasının kifayət qədər həcmdə aparıldığından xəbər verir.
Ambliopiyanın inkişafı neyronların bir-biri ilə qarşılıqlı təsirinin mürəkkəb prosesinin pozulması ilə izah olunur. Belə funksional pozğunluqlar torlu qişanın sensor hüceyrələri səviyyəsindən başlaya və ənsə qabığında (görmə funksiyasının tənzimlənməsinin ali mərkəzində) başa çata bilər.
Vaxtında müalicənin olmaması ambliopiyanın ağırlaşmalarına gətirib çıxarır. Görmə analizatorunun lazımi məşqinin olmaması səbəbindən eynək korreksiyasının imkanları azalır. Bir gözdə görmənin pisləşməsi daha yaxşı görəni daha aktiv işləməyə məcbur edir. Müəyyən mərhələdə bu şaşılığa gətirib çıxara bilər. Baş beyin qabığının görmə zonası da əziyyət çəkir. Zaman keçdikcə əşyanı vahid bütöv kimi qavramaq imkanı pozulur. Buna görə mümkün qədər erkən müalicə tələb olunur.
Mövzu üzrə məqalələr
Gözün diafanoskopiyası
Gözün diafanoskopiyası — göz almasının istiqamətlənmiş, dar konsentrasiyalı işıq dəstəsi ilə şəffaflandırılmasına əsaslanan müayinədir. Eyni zamanda yaxınlıqda yerləşən…
İstiqamət: Oftalmologiya
Kompüter və görmə
Kompüterlə işləyərkən, rahat vəziyyəti asanlıqla tapmağın mümkün olduğu kitab oxumaqdan fərqli olaraq, insan tamamilə displeyin vəziyyətindən asılı olur.…
İstiqamət: Oftalmologiya
Gözün deşici olmayan yaralanmaları
Gözün deşici olmayan yaralanması digər travmalardan onunla fərqlənir ki, göz almasının kapsulu zədələnməmiş qalır. Ən çox belə yaralanmalar…
İstiqamət: Oftalmologiya
Göz bülluru cərrahiyyəsinin müasir üsulları
Kataraktanın ultrasəslə kənarlaşdırılmasının (fakoemulsifikasiyanın) geniş klinik praktikaya tətbiqi büllur cərrahiyyəsi sahəsində təhlükəsizlik və proqnozlaşdırıla bilənlik baxımından əhəmiyyətli tərəqqiyə…
İstiqamət: Oftalmocərrahiyyə
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
