Anizokoriya sağ və sol göz bəbəklərinin ölçüsünün fərqli olmasıdır. O, zərərsiz fizioloji xüsusiyyət ola bilər, lakin bəzən göz xəstəliklərinin, sinir sisteminin zədələnməsinin, travmanın və ya bəzi dərmanların təsirinin əlamətidir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Bəbəklərin ölçü fərqliliyi
Xəstəlik haqqında
Anizokoriya sağ və sol göz bəbəklərinin ölçüsünün fərqli olmasıdır. Bəbəyin diametrini qüzehli qişanın iki əzələsi tənzimləyir: biri bəbəyi daraldır, digəri genişləndirir. Onların işini isə baş beyindən gələn sinirlər idarə edir. Bu yolun istənilən hissəsində — gözün özündə, sinirlərdə, beyində və ya boyun nahiyəsində — pozuntu olduqda bəbəklər fərqli ölçü ala bilər.
Anizokoriya ayrıca xəstəlik deyil, əlamətdir. Sağlam insanların əhəmiyyətli hissəsində bəbəklər arasında 1 mm-ə qədər cüzi fərq olur və bu, normanın variantıdır (fizioloji anizokoriya): fərq işıqda və qaranlıqda təxminən eyni qalır, digər şikayətlər olmur.
Patoloji anizokoriya isə göz travmaları və iltihabları, bəzi göz damcılarının təsiri, həmçinin sinir sisteminin ciddi xəstəlikləri — insult, beyin şişi, anevrizma, kəllə-beyin travması zamanı yaranır. Bəbəklərin fərqi qəflətən yaranıbsa, xüsusən baş ağrısı, göz qapağının düşməsi və ya görmənin ikiləşməsi ilə müşayiət olunursa, bu, təcili tibbi yardım tələb edən vəziyyətdir.
Səbəbləri
İnsanda müxtəlif ölçülü bəbəklərin aşkar olunmasının səbəbləri aşağıdakı amillərlə bağlı ola bilər:
- Sağ və ya sol tərəfli göz almasının xəstəlikləri (irit, siklit, görmə sinirinin zədələnməsi və s.);
- Baş beyninin toxumasının və ya qişalarının iltihabi zədələnməsi;
- Baş beyin yenitörəməsi;
- Baş-beyin travması (baş beyni silkələnməsində və travmatik zədələnmənin digər dərəcələrində anizokoriya);
- Beyin qan dövranının pozulması (insult zamanı anizokoriya);
- Baş ağrısının bəzi növləri (məsələn, miqren zamanı anizokoriya);
- Baş beyinə qanaxma (hematoma zamanı anizokoriya);
- Onurğa beyninin boyun strukturlarının zədələnməsi;
- Sinir sisteminin sifilitik zədələnməsi;
- Ağciyərin zirvəsinin şiş mənşəli zədələnməsi;
- Böyrək çatışmazlığı;
- Sinir toxumasına toksik təsir göstərən həzm traktı xəstəlikləri.
Təsnifat
Anizokoriyanın aşağıdakı növləri fərqləndirilir:
- Fizioloji, bəbəklərin diametrləri arasındakı fərq 1 mm-ə qədər olduqda;
- Patoloji – bəbək fərqi 1 mm-dən artıq olur.
Fizioloji anizokoriya çox vaxt anadangəlmə xarakter daşıyır və irsi keçir. Öz növbəsində, patoloji aşağıdakı yarımtiplərə bölünür:
- Gözdaxili strukturların zədələnməsi ilə əlaqəli;
- Baş beyninin ocaqlı zədələnməsi ilə əlaqəli;
- Somatik xəstəliklərlə şərtlənən – böyrək, qaraciyər, tənəffüs sistemi xəstəliklərində müşahidə olunur (bu patologiyalar fonunda vegetativ innervasiya pozula bilər ki, bu da siliyar əzələnin funksional vəziyyətində əks olunur).
Əlamətin saxlanma müddətindən asılı olaraq anizokoriyanın belə formaları ayırd edilir:
- Daimi olmayan (keçici, periodik, fasiləli);
- Alternasiya edən, yəni növbə ilə gah sol, gah da sağ bəbək genişlənir/daralır;
- Daimi.
İfadə dərəcəsinə görə yüngül və ağır anizokoriya fərqləndirilir, belə ki, bəbəklərin diametrləri arasındakı fərq xüsusilə böyük olur.
Klinik mənzərə
Anizokoriyanın özü bəbəklərin fərqli ölçüsü ilə özünü göstərir — bunu çox vaxt insanın özü güzgüdə və ya ətrafdakılar görür. Fizioloji anizokoriyada başqa şikayət olmur. Səbəbdən asılı olaraq aşağıdakı əlamətlər də müşahidə oluna bilər:
- parlaq işığa qarşı həssaslıq, gözün qamaşması — genişlənmiş bəbək işığa zəif reaksiya verdikdə;
- qaranlıqda görmənin çətinləşməsi;
- bulanıq görmə, yaxını görməkdə çətinlik;
- yuxarı göz qapağının düşməsi, göz yarığının daralması;
- görmənin ikiləşməsi, gözün hərəkətinin məhdudlaşması;
- gözdə ağrı, qızartı, işıqdan qorxma — gözün iltihabı və ya qlaukoma tutması zamanı;
- baş ağrısı, ürəkbulanma, qusma, boyunda ağrı;
- üzün bir tərəfində tərləmənin azalması.
Bəbəklərin fərqi qəflətən yaranıbsa və güclü baş ağrısı, huşun pozulması, nitqin və ya hərəkətlərin pozulması, travmadan sonra yuxululuq ilə müşayiət olunursa, dərhal təcili yardım çağırın.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnoz qoymaq üçün həkim ilk növbədə hansı bəbəyin işıqlanmanın dəyişməsinə reaksiya vermədiyini, yəni genişlənmədiyini və ya daralmadığını müəyyən edir. Pupillometrik müayinə xüsusi elektron-optik cihazla aparılır. Prosedur bir neçə mərhələdən ibarətdir:
- gözlərə işıq parıltısı ilə təsir;
- hər göz üçün ayrıca iki rəqəmsal təsvirin qeydə alınması;
- təsvirlərin kompüterə ötürülməsi;
- hər kadrda bəbəyin ayrılması;
- onun sahəsinin qiymətləndirilməsi.
Anizokoriya qaranlıqda (qaranlıq otaqda) güclənirsə, kiçik bəbəyi genişləndirən əzələnin patologiyasından danışılır. Anizokoriya işıqlı otaqda daha aydın görünürsə və böyük bəbək işığa reaksiya verib daralmırsa, bəbəyi daraldan əzələ liflərinin patoloji prosesə cəlb olunması ehtimal edilir.
Ağırlaşmalar
Anizokoriya özü ayrıca xəstəlik deyil, əlamətdir, buna görə onun «ağırlaşmaları» əslində anizokoriyaya səbəb olan xəstəliyin nəticələridir. Çəpgözlük, uveit, akkomodasiya spazmları və bu kimi vəziyyətlər anizokoriyanın nəticəsi deyil, onun səbəbi və ya onu müşayiət edən pozğunluqlar ola bilər. Əsas səbəb vaxtında aşkar edilib müalicə olunmadıqda bir sıra xoşagəlməz, bəzi hallarda isə təhlükəli nəticələr mümkündür:
- kəskin qapalı bucaqlı qlaukomada — görmə sinirinin zədələnməsi və görmənin geri dönməz itirilməsi;
- göz-hərəkət sinirinin zədələnməsində — çəpgözlük, ikiqat görmə, yuxarı göz qapağının sallanması (ptoz);
- uveit və digər iltihabi göz xəstəliklərində — görmə itiliyinin azalması, göz daxilində bitişmələr;
- Horner sindromunda — onun səbəbinin (məsələn, yuxu arteriyasının divarının zədələnməsi və ya ağciyər zirvəsinin şişi) gec aşkar edilməsi;
- beyin anevrizması, qansızma, şiş və ya kəllə-beyin travmasında — ağır nevroloji pozğunluqlar.
Fizioloji anizokoriya (bəbəklərin ölçüsü arasındakı fərq kiçikdir və başqa əlamət yoxdur) heç bir ağırlaşmaya səbəb olmur. Qəfil yaranan anizokoriya isə, xüsusən baş ağrısı, ikiqat görmə, göz qapağının sallanması, huşun pozulması ilə və ya baş travmasından sonra, təcili vəziyyətdir: kömək gecikərsə, pasiyent əlil ola və ya ölə bilər.
Müalicə
Anizokoriyanın müalicəsi bu vəziyyətin inkişafına səbəb olan patoloji prosesin xarakterindən asılıdır.
Neyroinfeksiyalar zamanı güclü antibakterial və iltihabəleyhinə terapiya təyin edilir, bəzən onurğa beyni boşluğunun müalicəvi punksiyası göstərilir. Beyin qan dövranı pozğunluqlarında sinir toxumasının proteksiyasına, neyronların metabolizminin yaxşılaşdırılmasına və qan axınının optimallaşdırılmasına yönəlmiş müalicə aparılır. Daxili orqanların xəstəliklərində də müvafiq terapiya aparılır. Cərrahi müdaxilə adətən həcmli proseslər olduqda göstərilir:
- Beyin şişi;
- Qanaxma ocağı;
- Serebral abses (məhdud irinli boşluq);
- Ağciyər zirvəsinin şişinin çıxarılması və s.
Anizokoriya zamanı əməliyyat şagirdlərin diametrini bərabərləşdirməyə deyil, əsas patoloji proseslə mübarizəyə yönəlir. Səbəb xəstəliyi də aparılan cərrahi müdaxilənin həcmini müəyyən edir.
Profilaktika
Anizokoriya xəstəlik deyil, əlamət olduğu üçün onun xüsusi profilaktikası yoxdur, fizioloji anizokoriyanın isə qarşısını almağa ehtiyac yoxdur. Lakin patoloji anizokoriyaya səbəb olan vəziyyətlərin riskini azaltmaq mümkündür.
- Arterial təzyiqi, qanda şəkəri və xolesterini nəzarətdə saxlayın, siqareti tərgidin — bu, insult və damar ağırlaşmaları riskini azaldır.
- Maşın sürərkən təhlükəsizlik kəmərindən, velosiped və motosikl sürərkən, həmçinin travma riski olan idman növlərində dəbilqədən istifadə edin.
- İşdə və məişətdə gözləri zərbədən, kimyəvi maddələrdən və qırıntılardan qoruyucu eynəklə qoruyun.
- Göz damcılarını yalnız həkimin təyinatı ilə istifadə edin; bəbəyi genişləndirən damcılarla, bəzi dərman bitkiləri və aerozollarla təmasdan sonra əllərinizi yuyun — onlar gözə düşdükdə müvəqqəti anizokoriya yarada bilər.
- Gözün iltihabi xəstəliklərini vaxtında müalicə edin, 40 yaşdan sonra göz təzyiqini və göz dibini müntəzəm yoxlatdırın.
Hansı həkimə müraciət etməli
Anizokoriya ilk dəfə yarandıqda oftalmoloqun məsləhəti lazımdır. Həkim şikayətləri və anamnezi toplayır, ixtisaslaşmış müayinə aparır. Ehtiyac olduqda pasiyent əlaqəli ixtisas üzrə mütəxəssislərə yönləndirilir.
Vacibdir: bəbəklərin ölçüsündə fərq qəfildən yaranıbsa və onunla yanaşı kəskin baş ağrısı, nitqin pozulması, üzün asimmetriyası, əldə və ya ayaqda zəiflik, qusma, huşun dumanlanması və ya itirilməsi varsa, həkim qəbulunu gözləməyin, dərhal təcili yardım çağırın.
Bu xəstəliklə məşğul olan həkimlər: oftalmoloq (okulist), nevroloq, neyrocərrah, infeksionist, onkoloq, pulmonoloq.
Yadda saxla!
Anizokoriya həyəcanverici əlamətdir. Əgər insanda bəbəklər müxtəlif ölçülər alıbsa, mütəxəssisə müraciət etmək lazımdır, çünki bu simptom ciddi patologiyanın inkişafından xəbər verə bilər. Ən böyük təhlükəni baş beyində və ya onun qişalarında ocaqlı və iltihabi proseslər, gözlərin ciddi zədələnməsi təşkil edir. Baş zədələnməsi keçirmiş xəstəlik fonunda yaranmış anizokoriya xəstənin dərhal neyrocərrahiyyə şöbəsinə hospitalizasiyasını tələb edir. Belə vəziyyətdə o, çox güman ki, beyin toxumalarında hematomanın olması ilə əlaqəlidir. Bu vəziyyət ölümcül təhlükəlidir. Yalnız təcili əməliyyat patoloji ocağı aradan qaldırmağa və ölümcül nəticələrin qarşısını almağa kömək edəcək.
Suallar və cavablar
Şagird dəliyinin müxtəlif diametri aşkar edildikdə ilk mərhələdə oftalmoloqla məsləhətləşmək lazımdır, çünki göz dibinin qiymətləndirilməsi mütləq tələb olunur. Sonrakı müalicəni səbəb olan patologiyanın səlahiyyətinə aid olduğu ixtisas üzrə həkim aparır. Belə ki, əgər bu, göz almasının xəstəliyidirsə – oftalmoloq, sinir sistemi ilə bağlıdırsa – nevroloq, qaraciyər patologiyasıdırsa – qastroloq və s.
Anizokoriyanın insan orqanizmi üçün nəticələri birbaşa səbəb faktorundan asılıdır. Belə ki, əgər söhbət anadangəlmə fizioloji vəziyyətdən gedirsə, tibbi risklər mövcud deyil. Neyroinfeksiya, beyin şişi və s. hallarda proqnoz ilkin patoloji proseslə müəyyən olunur.
Bu vəziyyətin kosmetik korreksiyası üçün rəngli linzalardan istifadə etmək olar. Optimal variantı rəngüstü örtüşməni nəzərə alaraq oftalmoloq seçməyə kömək edər.
Təcrübədə tənəffüs sisteminin yuxarı şöbələrinin kəskin virus infeksiyasından sonra anizokoriyanın inkişaf etməsinin nadir halları müşahidə olunur. Bu halda beyin üzvüvi patologiyası, bir qayda olaraq, olmur və simptomun yaranması adətən göz hərəkət etdirici sinirin trofikasının pozulması ilə şərtlənir. Vaxtında təyin edilmiş metabolik terapiya kursu problemi həll etməyə və sağ və sol şagirdin diametrini bərabərləşdirməyə imkan verir.
Fizioloji anizokoriya insan üçün heç bir təhlükə yaratmır. Onun proqnozu əlverişlidir. Lakin müxtəlif şagirdlər somatik xəstəliklər və ya travmalar fonunda yaranıbsa, bu, çox təhlükəli ola bilər, buna görə də belə anomaliyası olan şəxsə peşəkar müalicə tələb olunur. Proqnoz patologiyanın növündən və ağırlığından asılıdır.
Mövzu üzrə məqalələr
Gözün diafanoskopiyası
Gözün diafanoskopiyası — göz almasının istiqamətlənmiş, dar konsentrasiyalı işıq dəstəsi ilə şəffaflandırılmasına əsaslanan müayinədir. Eyni zamanda yaxınlıqda yerləşən…
İstiqamət: Oftalmologiya
Kompüter və görmə
Kompüterlə işləyərkən, rahat vəziyyəti asanlıqla tapmağın mümkün olduğu kitab oxumaqdan fərqli olaraq, insan tamamilə displeyin vəziyyətindən asılı olur.…
İstiqamət: Oftalmologiya
Gözün deşici olmayan yaralanmaları
Gözün deşici olmayan yaralanması digər travmalardan onunla fərqlənir ki, göz almasının kapsulu zədələnməmiş qalır. Ən çox belə yaralanmalar…
İstiqamət: Oftalmologiya
Göz bülluru cərrahiyyəsinin müasir üsulları
Kataraktanın ultrasəslə kənarlaşdırılmasının (fakoemulsifikasiyanın) geniş klinik praktikaya tətbiqi büllur cərrahiyyəsi sahəsində təhlükəsizlik və proqnozlaşdırıla bilənlik baxımından əhəmiyyətli tərəqqiyə…
İstiqamət: Oftalmocərrahiyyə
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
