Hamiləlikdə plasentanın aşağı yerləşməsi — klinik əhəmiyyəti səbəbindən, ağırlıq dərəcəsindən və orqan funksiyasına təsirindən asılı olan tibbi vəziyyətdir.

Yayımlanma tarixi: 21.09.2026

Sinonimlər

Aşağı plasentasiya

Xəstəlik haqqında

Normal gedən hamiləlikdə plasenta toxuması uşaqlığın gövdəsi nahiyəsinə bitişir, bu zaman plasentanın aşağı kənarı daxili zevə təxminən 70-80 mm və daha çox məsafədə çatmır. Aşağı plasentasiya öz-özünə düşük riskini artıra bilər, çünki uşaqlığın aşağı seqmenti (uşaqlığın gövdəsindəki plasentasiya ilə müqayisədə) dölün böyüməsi və inkişafı üçün optimal şərait yarada bilmir.

Adətən hamiləlik zamanı plasentanın aşağı yerləşməsi vəziyyəti ultrasəs skanlaması aparılarkən diaqnostika olunur. Lakin bu cür bitişmə anomaliyasının aşkarlanma tezliyi birbaşa hamiləliyin müddətindən asılıdır. Belə ki, hamiləliyin birinci və ikinci trimestrində aşağı plasentasiya üçüncü trimestrə nisbətən xeyli tez-tez rast gəlinir. Yayılmadakı bu fərq plasentar miqrasiya prosesi ilə bağlıdır.

Hamiləliyin 24-25-ci həftəsinə qədər təxminən hər ikinci halda plasenta aşağı yerləşmiş olur. Məsələ ondadır ki, gestasiya prosesinin əvvəlində plasenta toxumasının böyüməsi uşaqlığın böyüməsini xeyli qabaqlayır. Plasenta dölün adekvat qidalanmasını təmin etmək üçün «böyüyür». Hamiləliyin ikinci yarısında dölün ölçülərinin əhəmiyyətli dərəcədə artması baş verir ki, bu da uşaqlığı dartır. Eyni zamanda keçid nahiyəsi və uşaqlıq boynundan formalaşan aşağı seqment açılmağa başlayır. Dölün aktiv böyüməsi aşağı seqmentin formalaşması ilə birləşərək plasentanın yuxarıya doğru miqrasiyası üçün şərait yaradır. Beləliklə, erkən müddətlərdə diaqnoz qoyulmuş aşağı plasentasiya hestasiyanın 32-33-cü həftələrinə qədər özbaşına aradan qalxa bilər. Buna görə də plasentar bitişmə anomaliyalarının yekun diaqnostikası 35-36-cı həftə müddətində aparılır.

USM-də hamiləlik zamanı plasentanın aşağı yerləşdiyi aşkar edildikdə, bu statusu plasentar previadan fərqləndirmək vacibdir. Sonuncu halda plasentanın kənarının daxili zevi qismən və ya tam örtdüyü vəziyyətdən söhbət gedir. Gestasiyanın birinci yarısında aşkar edilən previa, aşağı bitişmə kimi, ikinci yarıda (miqrasiya prosesi ilə əlaqədar) aradan qalxa bilər. Plasentanın miqrasiyası, əgər o, ön divarda yerləşibsə, daha aktiv baş verir.

Səbəbləri

Plasentanın aşağı yerləşməsinin səbəbləri

Hamiləlik zamanı aşağı plasentasiyanın ən mümkün səbəbləri bunlardır:

bətnin (ilk növbədə endometrit əhəmiyyət kəsb edir) və onun əlavələrinin iltihabi prosesləri;
keçirilmiş instrumental abortlar, xüsusən iltihabla ağırlaşmış olanlar;
doğuşdan sonrakı infeksion-iltihabi proseslər;
bətnin anomal quruluşu (ikiləşmə, ikibuynuzlu, yəhərvari bətn);
bətnin miyoması;
keysəriyyə kəsiyi, miomektomiyadan sonra bətndə çapıq;
mayalanmış yumurta hüceyrəsinin artmış proteolitik aktivliyi, o cümlədən çoxdöllü hamiləlikdə.

Təsnifat

Plasentanın aşağı previası – internetdə tez-tez rast gəlinən termindir. Lakin o, tam düzgün deyil. 2 anlayışı fərqləndirmək vacibdir:

Plasenta toxumasının aşağı bitişməsi, o zaman ki, plasenta aşağı seqmentdə yerləşir, lakin bununla belə heç vaxt daxili zevə çatmır.
Bilavasitə previa, o zaman ki, plasenta o qədər aşağı yerləşir ki, daxili uşaqlıq zevinin dairəsini qismən və ya tam örtə bilir. Previa kifayət qədər təhlükəli vəziyyətdir, çünki mama qanaxması riskini dəfələrlə artırır (uşaqlığın aşağı seqmenti pis yığılan süngərvari toxumadır).

Beləliklə, düzgün demək lazımdır: hamiləlik zamanı plasentanın aşağı previası yox, aşağı bitişməsi və ya previa. Bu vəziyyətlər arasında sərhəd qoymağa gestasiyanın üçüncü trimestrində aparılan ultrasəs müayinəsi (USM) kömək edir.

Klinik mənzərə

Plasenta previasının və plasenta toxumasının aşağı yerləşməsinin klinik əlamətləri olmaya bilər. Bu, lal (gizli) fazadır. Lakin previa təşkil edən plasentanın ayrılması zamanı xarici qanaxma meydana çıxır (ifadə olunmuş simptomlar mərhələsi). Ayrılma, bir qayda olaraq, uşaqlığın aşağı seqmentinin formalaşması ilə əlaqədardır (30-35-ci həftə müddətinə düşür). Bu proses uşaqlığın hamar əzələ hüceyrələrinin yığılması ilə müşayiət olunur. Süngərvari toxuma olan aşağı yerləşmiş plasenta baş verən dəyişiklikləri sinxron təkrarlaya bilmir, buna görə də qismən ayrılır.

Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?

Özünüzü müalicə etməyin

Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
Mütləq həkimə müraciət edin

Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
Müalicəni təxirə salmayın

İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103

Diaqnostika

Plasentanın aşağı yerləşməsinin diaqnostikası

Plasenta toxumasının bitişmə anomaliyalarının diaqnostikasının ən informativ üsulu ultrasəs skanlamasıdır. Obyektiv nəticələr əldə etmək üçün müayinədən əvvəl mütləq sidik kisəsini boşaltmaq lazımdır, çünki o, plasentanı uşaqlıq zevinə daha yaxın sıxışdıra bilər. Ən dəqiq məlumatları transabdominal ultrasəs müayinəsini tamamlayan transvaginal skanlama vasitəsilə əldə etmək mümkün olur. Həkim plasentanın aşağı kənarını vizuallaşdırır, təsviri saqittal proyeksiyada saxlayır və plasentanın kənarından daxili zevə qədər olan məsafəni ölçür. Əgər üçüncü trimestrdə bu məsafə 70 mm-dən azdırsa, aşağı plasentasiyadan söhbət gedir.

Cinsiyyət yollarından qanlı ifrazata şikayət edən hamilə qadının diaqnostika proqramına aşağıdakı üsullar da daxildir:

ümumi klinik qan analizi;
qanın biokimyəvi tədqiqi;
koaqulogramma.

Müalicə

Plasentanın aşağı yerləşməsində müalicə istiqamətləri

Plasentanın aşağı bitişməsi zamanı müalicə qanaxmanın dayandırılmasına yönəlmişdir. Lal mərhələ terapiya tələb etmir. Yalnız cinsi fəallığı məhdudlaşdırmaq, isti vanna qəbul etməmək və sauna ziyarət etməmək tövsiyə olunur.

Qanlı ifrazatla müşayiət olunan aşağı plasentasiya hamiləliyin uzadılmasına yönəlmiş konservativ terapiya tələb edir. Mama-ginekoloq hemostatiklər (qanı dayandırıcı vasitələr), spazmolitiklər və antianemik preparatlar (hemoqlobin 110-100 q/l-dən aşağı olduqda) təyin edir. Terapiya adətən 1-2 həftə davam edir. Bu müddət ərzində plasenta toxumasının ayrılmış sahələrinin təşkilatlanması baş verir.

Aparılan müalicəyə baxmayaraq qanaxmanı dayandırmaq mümkün olmazsa, təcili keysəriyyə əməliyyatı tələb oluna bilər. Uşaqlığın aşağı seqmenti pis yığılır, buna görə də əməliyyat hemostatiklərin və uterotoniklərin (uşaqlığın yığılma fəallığını gücləndirən vasitələrin) «örtüyü» altında aparılır.

Reabilitasiya

Keysəriyyə kəsiyindən sonra erkən aktivləşmə və uşağın ilk sutkadan döşə qoyulması tövsiyə olunur. Bu, doğan qadına daha tez sağalmağa və kifayət qədər laktasiyanı saxlamağa kömək edəcək.

Profilaktika

Aşağı plasentasiya riskini azaltmaq üçün planlaşdırılmamış hamiləlikdən qorunmaq tövsiyə olunur, çünki abortlar bu ağırlaşmanın riskini dəfələrlə artırır. Sizin istəklərinizi və sağlamlıq vəziyyətinizi nəzərə alaraq optimal kontrasepsiya üsulunu seçməkdə akuşer-ginekoloq köməklik edəcək.

Yadda saxla!

Uşaqlığın aşağı seqmentinin zəif inkişaf etmiş desidual qişası var ki, bu da bir tərəfdən plasentar kompleksin uşaqlıq divarı ilə sıx əlaqəsini təmin edir, digər tərəfdən isə xorial toxumanın endo- və ya miometriuma həddindən artıq nüfuz etməsinin qarşısını alır. Buna görə də aşağı plasentasiya, o cümlədən plasenta previası, sıx bitişmə və ya həqiqi akretasiya kimi ağırlaşmaların riskini artıra bilər. Birinci halda plasenta villusları selikli qişanın bazal qatına nüfuz etmir, lakin onunla sıx əlaqədə olur, ikinci halda isə onlar bazal membrana daxil olub uşaqlığın əzələ qatına qədər çatır. Həm plasentanın sıx bitişməsi, həm də akretasiyası doğuşun üçüncü dövründə plasentanın ayrılması prosesini poza və qanaxmalara meyillilik yarada bilər. Bu halları nəzərə alaraq, plasentasiya anomaliyaları olan qadınlar mama-ginekoloqlar tərəfindən diqqətli nəzarət tələb edir. Beynəlxalq təlimatlara uyğun ixtisaslaşdırılmış mama yardımı göstərilir.