Paraovarial kista yumurtalığın özündən deyil, yumurtalıq və uşaqlıq borusu yaxınlığındakı embrional qalıqlardan inkişaf edən adətən xoşxassəli kistadır.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Epoophoron kistası
Xəstəlik haqqında
Paraovarial kistalar yumurtalıqüstü artımdan (paraovarium) inkişaf edir. Törəmə uşaqlığın enli bağında yerləşir və əsasən 20-40 yaş arası qadınlarda rast gəlinir, lakin postmenopauza dövründə də aşkarlana bilər. Paraovarial kista müxtəlif ölçülərə malik ola bilən birkameralı törəmədir. Ən çox kiçik ölçülü olur (diametri 6 sm-ə qədər), lakin nəhəng ölçülərə çatıb ətrafda yerləşən orqanları sıxa bilər. Paraovarial kistaların qanla təchizatı uşaqlıq borusunun mezenterindən çıxan nazik çoxsaylı damarlar vasitəsilə həyata keçirilir.
Vacibdir ki, bu embrional törəmə uşaqlığın enli bağının vərəqləri arasında yerləşir və yumurtalıqla anatomik əlaqəsi yoxdur. Yaxınlıqda uşaqlıq borusu yerləşir və kistoz törəmə böyük ölçülərə çatdıqda o, mexaniki təzyiqə məruz qala bilər. Reproduktiv dövrdə bu, boru-peritoneal formalı sonsuzluğun inkişafı ilə nəticələnə bilər. Uşaqlıq borusuna daimi təzyiq əvvəlcə distrofik, sonra isə atrofik proseslərə səbəb ola bilər. Eyni zamanda borunun peristaltikası pozulur.
Xəstəliyin spesifik simptomları yoxdur. Bəzi xəstələrdə simptomlar tamamilə ola bilmir və kistoz törəmə profilaktik ultrasəs müayinəsi zamanı təsadüfən aşkarlanır.
Follikulyar kistadan fərqli olaraq, paraovarial kista reqressiyaya uğramır, buna görə də böyük ölçülü törəmələrin müalicəsi əsasən cərrahi yolla aparılır. Əməliyyatdan sonra residiv baş vermir, çünki kistanın mənbəyi (embrional rüşeymlər və selomik epitel) tamamilə çıxarılır.
Səbəbləri
Mezonefral (Volf) kanallarının qalıqları yumurtalıq artımı (epooforon) və yumurtalıqətrafı törəmə (paraooforon) şəklində qalır; onlar uşaqlığın enli bağında, həmçinin vaginanın yan divarları boyunca (Qartner keçidləri) yerləşir. Bu embrional rüşeymlərdən, həmçinin selomik epiteldən, çanaq mezotelindən və paramezonefral hüceyrələrdən paraovarial kistalar adlanan kistoz strukturlar əmələ gələ bilər. İnkişaf mexanizminə görə oxşar, lakin vaginanın yan divarları boyunca yerləşən törəmələr Qartner keçidi kistaları adlanır.
Selomik epitelin kista daxilində toplanan mayeni istehsal etməsinə səbəb olan amillər hələ də müəyyən edilməmişdir.
Təsnifat
Paraovarial kista lokalizasiyasına görə aşağıdakı ola bilər:
- sağtərəfli;
- soltərəfli.
İkitərəfli lokalizasiya adətən rast gəlinmir.
Xəstəlik çox vaxt ağırlaşmasız gedir, lakin kistanın ayaqcığının burulması və ya kistanın partlaması mümkündür – bu zaman qarnın aşağı hissəsində kəskin ağrı yaranır və dərhal 103-ə zəng etmək lazımdır. Kistanın böyük ölçülərində sonsuzluğun inkişafı mümkündür. Paraovarial törəmə mikroorqanizmlər üçün «maraq kəsb etməyən» şəffaf steril maye ilə doludur (xəstəliyin irinli formaları rast gəlinmir).
Klinik mənzərə
Paraovarial kistanın yeganə klinik əlaməti qarnın aşağı hissələrində, əsasən patoloji prosesin lokalizasiya olunduğu tərəfdə, dövri olaraq yaranan ağrılı hisslər ola bilər. Əgər ağrılar altı ay ərzində davam edirsə, xroniki çanaq ağrısı sindromunun inkişafından danışılır.
Bəzi qadınlarda ətraflı müayinə üçün səbəb hamiləliyin baş tutması ilə bağlı çətinliklər ola bilər. Bu halda skrininq USM yumurtalığın yaxınlığında yerləşən maye törəməni aşkar etməyə imkan verir (yumurtalığın özü intakt olduğu üçün yaxşı vizuallaşdırılır).
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Paraovarial kista bimanual müayinə zamanı aşkarlana bilər. Həkim uşaqlığın artımları nahiyəsində, əksər hallarda ağrısız olan, girdə və ya oval, sıx-elastik törəmə müəyyən edir. Diaqnoz ultrasəs skanlaması ilə təsdiqlənir. Yumurtalığın paraovarial kistası aşağıdakı xüsusiyyətlərə malikdir:
- paraovarial kistanın divarları nazikdir;
- daxili məzmun homogen, anexogendir, yəni ultrasəs dalğalarını əks etdirmir, maye onları yaxşı keçirir (tünd rəngli törəmə kimi vizuallaşır).
Çox nadir hallarda paraovarial kistanın divarları qalınlaşmış ola bilər, bu törəmələrdə daxili arakəsmələr və divaryanı exogen daxilolmalar aşkarlana bilər. Bu cür mənzərə onkoloji proses baxımından şübhəli ola bilər. Yekun diaqnozu qoymağa çıxarılmış biomaterialın histoloji müayinəsi imkan verir.
Paraovarial kista yumurtalığın törəməsi olmadığından, əksər hallarda həkim dəyişməmiş orqanı ayrıca vizuallaşdıra bilir. Bu, paraovarial törəməni exoqrafik mənzərəyə görə oxşar olan follikulyar kista və ya sistadenomadan fərqləndirir.
Mürəkkəb klinik hallarda, adətən cinsi həyat yaşamayan qızlarda, maqnit-rezonans tomoqrafiyasının aparılması tələb oluna bilər. Metod şüa yükü ilə müşayiət olunmur, buna görə də uşaq orqanizmi üçün təhlükəsizdir. Böyük törəmələri olan yetkin xəstələrdə MRT əvəzinə kontrastlaşdırma ilə kompüter tomoqrafiyası aparıla bilər. Metod dəqiq ölçüləri müəyyən etməyə, qan axınını qiymətləndirməyə və törəmənin yumurtalıqla əlaqəsini istisna etməyə imkan verir.
Mütəmadi (gündəaşırı) cinsi həyat zamanı 1 il ərzində hamiləlik baş verməyən qadınlara uşaqlıq borularının keçiriciliyinin qiymətləndirilməsi tövsiyə olunur. Bu müayinə aşağıdakı şəkildə aparıla bilər:
- Rentgenoloji histerosalpinqoqrafiya – servikal kanaldan uşaqlıq boşluğuna kontrast maddə vurulur, sonra uşaqlıq borularının dolma dərəcəsi qiymətləndirilir. Əgər onlar keçirici olarsa, boyayıcı maddə sərbəst şəkildə qarın boşluğuna daxil olur.
- Ultrasəs hidrosonoskopiyası – kateter vasitəsilə uşaqlıq boşluğuna fizioloji məhlul və ya exovist vurulduqdan sonra USM aparılır. Borular keçirici olduqda onlar ultrasəs skanerinin ekranında görünmür, lakin qarın boşluğunda sərbəst maye müəyyən edilir.
Uşaqlıq borularının keçiriciliyinin qiymətləndirilməsi onların funksional vəziyyətini qiymətləndirməyə imkan verir. Rentgenoloji histerosalpinqoqrafiya patoloji prosesin topikasını müəyyən etməyə kömək edir. Paraovarial kista zamanı bu nahiyədə dolma defekti müəyyən edilir.
Müalicə
Konservativ tədbirlər effektiv deyil. Törəmədən qurtulmağa kömək edəcək dərman preparatları və fizioprosedurlar mövcud deyil.
Bəzi xəstələrə kista tərəfindən yaradılan ağrılı hissləri aradan qaldırmaq üçün qeyri-steroid iltihab əleyhinə preparatlar tövsiyə oluna bilər. Simptomatik müalicə cərrahi müdaxiləyə əks göstərişlər olduqda aparılır.
Cərrahi müalicə
Cərrahi müdaxilə yalnız xroniki ağrı sindromuna səbəb olan böyük paraovarial kistalarda göstərişdir. Əməliyyat həmçinin uşaqlıq borusunun keçirici olmadığı və hamiləlik planlaşdıran xəstələrə tövsiyə oluna bilər.
Paraovarial kistanın çıxarılması əməliyyatı laparoskopik üsulla aparılır. Bunun üçün cərrah qarnın ön divarında 3 kiçik deşik açır və onlardan alətlər daxil edilir. Görmə nəzarəti altında (böyüdülmüş görüntü ekrana ötürülür) patoloji toxumalar mərhələli şəkildə kəsilib çıxarılır və qanaxan damarlar dağlanır. Çıxarılan material histoloji müayinəyə göndərilir. Kistanın ətraflı morfoloji qiymətləndirilməsi diaqnozu təsdiqləməyə və bədxassəli prosesi istisna etməyə imkan verir.
Reabilitasiya
Cərrahi müdaxilədən sonra orqanizm tam bərpa olunanadək aşağıdakılar tövsiyə olunur:
- cinsi yaxınlıqdan çəkinmək;
- ağırlıq qaldırmağı və idman zalına getməyi məhdudlaşdırmaq;
- orta tempdə fiziki fəallığı saxlamaq;
- isti vanna qəbul etməmək (gigiyenik duş qəbul etmək optimaldır);
- sauna, hamam, hovuza getməmək.
Məhdudiyyətlər toxumaların tam sağalmasından sonra aradan qaldırılır, bu barədə xəstəni müalicə edən həkim məlumatlandıracaq.
Profilaktika
Xəstəliyin spesifik profilaktika üsulları işlənib hazırlanmamışdır. Patologiya embrional rüşeymlərin qalıqlarından inkişaf edir. Bu prosesi başladan amillər müəyyən edilməmişdir.
Yadda saxla!
Paraovarial kistanın əməliyyatsız müalicəsi mümkün deyil. Lakin cərrahi müdaxilə bütün xəstələrə göstəriş deyil. Əgər törəmə çanaq nahiyəsində ağrı və diskomfortla müşayiət olunmursa, həmçinin uşaqlıq borusunun keçiriciliyinin pozulmasına səbəb olmursa, gözləmə taktikası tövsiyə olunur. Xəstə ildə 1 dəfə ginekoloqun qəbuluna gəlir, həkim palpasiya və ultrasəs skanlaması məlumatlarına əsasən patoloji prosesin dinamikasını qiymətləndirir. Adətən paraovarial kistalar ölçücə böyümür.
Əlaqəli Xəstəliklər
- Adneksit
- Amenoreya
- Anembrioniya
- Anovulyasiya
- Antifosfolipid sindromu
- Aqalaktiya
- Astenozoospermiya
- Azoospermiya
- Bakterial vaginoz (vajinanın disbakteriozu)
- Bartolin vəzinin kistası
- Bartolinit
- Cinsi və psixoseksual inkişafın ləngiməsi
- Cinsi yolla ötürülən infeksiyalar (CYÖİ)
- Çoxdöllü hamiləlik
- Diffuz mastopatiya
Mövzu üzrə məqalələr
Mioma aşkarlandı: əməliyyat mütləqdirmi?
Mioma diaqnozu hər zaman əməliyyat demək deyil. Qərar şikayətlərinizə, müayinə nəticələrinə və gələcək hamiləlik planınıza uyğun verilir.
İstiqamət: Ginekologiya
Həkim kolposkopiya təyin edib: sizi nə gözləyir?
Kolposkopiyaya yönləndirilmək xərçəng diaqnozu demək deyil. Müayinə uşaqlıq boynundakı dəyişiklikləri daha yaxından qiymətləndirməyə kömək edir.
İstiqamət: Ginekologiya / Diaqnostika / Onkoginekologiya
Hər ay təkrarlanan ağrı: nə vaxt müayinə lazımdır?
Aybaşı ağrısı geniş yayılsa da, güclü və həyatınızı məhdudlaşdıran ağrını araşdırmaq lazımdır. Ağrının necə dəyişdiyi müayinə üçün vacib…
İstiqamət: Ginekologiya
Aybaşı gecikir: səbəbi yalnız hamiləlikdirmi?
Aybaşının gecikməsi həmişə hamiləliklə bağlı olmur. İlk addım hamiləlik ehtimalını yoxlamaq, sonra gecikmənin təkrarlanmasını və yanaşı əlamətləri qiymətləndirməkdir.
İstiqamət: Ginekoloji endokrinologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
