Paratonsilyar abses badamcıq ətrafındakı toxumalarda irin toplanmasıdır. Güclü birtərəfli boğaz ağrısı, udma çətinliyi və trizmlə gedə bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Paratonzillit
- flegmonoz angina
Xəstəlik haqqında
Paratonzillyar irinli zədələnmə patoloji prosesin geniş yayılmış formalarına aiddir. Yetkinlər arasında bu xəstəliyə ən çox 20-40 yaş arası şəxslər məruz qalır. Uşaq populyasiyasında xəstəliyin əsas pik dövrü yeniyetməlik dövrünə düşür ki, bu da, görünür, bu yaşda orqanizmin immunbioloji xüsusiyyətlərinin dəyişməsi ilə əlaqədardır. 3 yaşa qədər uşaqlarda xəstəlik çox nadir hallarda rast gəlinir.
Paratonzillyar abses badamcığın kapsulası ilə udlağın yuxarı konstriktoru arasında yerləşən toxumada irinin toplanması ilə təzahür edir. Klassik mənzərə aparıcı simptomlarla təmsil olunur: disfagiya (udma pozğunluğu), qızdırma, səsin burnulaşması, çeynəmə əzələlərinin trizmi (spazmı). Kiçik yaşlı uşaqlarda naxoşluq, zəiflik, qidadan imtina, artmış tüpürcək ifrazı, temperaturun febril rəqəmlərə qədər (38-39°C) qalxması, yuxuda xorultu, çənəaltı, boyun limfa düyünlərinin böyüməsi şikayətləri üstünlük təşkil edir.
Boğazda ağrı — paratonzillyar abses ilə bağlı olan və disfagiyaya səbəb olan ən aydın ifadə olunmuş əlamətlərdən biridir. Ağrılı hisslər ən çox irinli ocağın lokalizasiya olunduğu tərəfdən narahat edir. Ağrı sindromunun əsasında — iltihabi reaksiya, toxumaların şişməsi və gərginliyi durur.
İlkin diaqnoz farinqoskopik müayinə məlumatları əsasında qoyulur. Udlağın müayinəsi zamanı paratonzillyar nahiyənin asimmetriyası, qızarma, dilçəyin əks tərəfə sürüşməsi, boyun və çənəaltı limfa düyünlərinin böyüməsi müşahidə olunur. Odontogen və tonzilogen abseslərin differensial diaqnostikasında kompüter tomoqrafiyası böyük rol oynayır.
Əsas müalicə üsulu cərrahi müdaxilədir. Əməliyyat adətən kəsik və drenajı əhatə edir, ardınca antibakterial terapiya tətbiq olunur. Əməliyyatdan sonrakı dövrdə boğazın antiseptiklərlə yaxalanması aparılır və ağrıkəsici preparatlar təyin edilir.
Səbəbləri
Paratonzillyar absesin səbəbləri onun növündən – tonzilogen və ya odontogen prosesdən – asılıdır.
- Tonzilogen abses keçirilmiş angina ilə əlaqədardır. Udlaq və qırtlağın kəskin patologiyasına nəzər salsaq, əsas səbəb respirator viruslardır (adenovirus, paraqripp virusu, respirator-sinsitial virus), herpes viruslar (Epşteyn-Barr virusu), enteroviruslar (Koksaki, ECHO). Udlaq xəstəliklərinin bakterial törədiciləri arasında əsas və ən əhəmiyyətlisi A qrupu β-hemolitik streptokokdur (AQBHS). Bu törədicinin məkri ondadır ki, onun antigenləri birləşdirici toxumanın hüceyrələrarası boşluğuna daxil ola bilir və autoimmun reaksiyaların inkişafına səbəb olur. Sonuncular onunla xarakterizə olunur ki, immunitet orqanizmin öz toxumalarına “hücum edir”. Bu səbəbdən A qrupu β-hemolitik streptokokun törətdiyi infeksiyalar sonradan qlomerulonefrit (böyrək kluboçiklərinin iltihabı) və revmatizm (ürək və oynaqların zədələnməsi) kimi ağırlaşmaların inkişafına səbəb ola bilər.
- Odontogen etiologiyalı paratonzillyar abseslərin klinik gedişinin xüsusiyyətləri anamnezdə anginanın olmaması, dişlərin çıxarılması və ya müalicəsi kimi amillərdir; obyektiv müayinə məlumatları — ağız boşluğunda “ağıl dişlərinin” çətin çıxması, ağırlaşmış çürüklərin, xroniki odontogen ocaqların olmasıdır. Bu vəziyyətlər patogen mikroorqanizmlərin paratonzillyar boşluğa daxil olma ehtimalını artırır.
Təsnifat
Etiologiyasına görə paratonzillyar abseslər 2 növ olur:
- odontogen – infeksiya badamcıqətrafı boşluğa diş kanallarından keçir;
- tonzilogen – infeksiya mənbəyi iltihablanmış badamcıqlardır (kəskin və ya xroniki tonzillit).
Tonzilogen abseslər irinli paratonzillitin ən geniş yayılmış formasıdır.
Patoloji prosesin lokalizasiyasına görə ikitərəfli və birtərəfli formalar ayırd edilir. Sonuncular daha çox inkişaf edir və öz növbəsində sağtərəfli və soltərəfli olur.
Klinik mənzərə
İrinli paratonzillit adətən kəskin tonzillit (angina) fonunda inkişaf edir. Bir qayda olaraq, bu halda sağalmadan bir neçə gün sonra insan udma zamanı yenidən yaranan və dinamikada güclənən boğaz ağrılarından şikayətlənməyə başlayır. Müəyyən müddətdən sonra onlar lokalizasiya olunur və irinli ocağın yerləşdiyi tərəfdən — soldan və ya sağdan narahat etməyə başlayır. Anginanın bütün əlamətləri, lakin daha kəskin formada, təkrar yaranır. Udma zamanı ağrılar adi anginadakından daha kəskin olur və qulağa yayılır. Udma əzabverici olur və xəstələr qida qəbulundan çəkinirlər. Boğazda ağrı udma olmadan da spontan şəkildə yarana bilər. Belə xəstələrdə angina adətən birtərəflidir. Şişkinlik və iltihab yumşaq damağın eyni tərəfinə yayılır və onun hərəkətliliyini pozur. Xəstənin nitqi burun tonunda olur, aydın deyil. Udma zamanı maye burunboğaza və buruna keçir. Boyunda eyni tərəfdə böyümüş regionar limfa düyünləri əllənir, palpasiya zamanı kəskin ağrılıdır. Xəstə başını yana əyir və onu döndərməkdən çəkinir.
Paratonzillyar absesin tipik simptomu ifadə olunmuş trizmdir (çeynəmə əzələlərinin spastik vəziyyəti), xəstə ağzını çətinliklə araladır. İrinli iltihab reflektor şəkildə tüpürcək ifrazının artmasına səbəb olur. Udma pozulduğu üçün tüpürcək udlağa deyil, ağızdan xaricə axır. Adətən ağız boşluğundan xoşagəlməz qoxu gəlməsi qeyd olunur. Xəstənin ümumi vəziyyəti ağırdır, görünüşü əzabkeşdir, temperatur yüksəkdir.
Yumşaq damaq və damaq qövsləri ilə birlikdə dilçək də şişir və adətən irinli ocağın lokalizasiyasına əks tərəfə sürüşür. Absesin yetişməsi zamanı bəzən qabarıqlığın zirvəsində nazikləşmiş saralımtıl selikli qişa görünür, onun içərisindən irin sanki işıqlanır. Bu, xəstəliyin 4-5-ci günündə baş verən absesin partlamasından əvvəl olur. Abseslər badamcığın özündə, badamcığın aşağı qütbü yanındakı toxumada, həmçinin onun xaricində inkişaf edə bilər, lakin daha çox onlar badamcıqətrafı toxumada yuxarıda və ya badamcığın arxa səthi boyunca yerləşir.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Paratonzillyar absesin diaqnostikası şikayətlər və anamnez məlumatları, LOR orqanlarının standart müayinəsi, klinik-laborator müayinə, farinqoskopiya, fibrolarinqoskopiya əsasında həyata keçirilir. Xəstəliyin uzunmüddətli və ağırlaşmış gedişində baş və boyunun kompüter, maqnit-rezonans tomoqrafiyası aparılır. Daha ciddi ağırlaşmaları istisna etmək üçün göstərişlərə əsasən terapevt, torakal və çənə-üz cərrahının, anestezioloq-reanimatoloqun konsultasiyaları keçirilir.
Farinqoskopiya irinli zədələnmənin lokal əlamətlərini aşkar etməyə imkan verən ilk müayinə üsuludur. Yumşaq damağın güclü çəkilməsi, selikli qişanın şişməsi, bəzən iki şpatel vasitəsilə aşkarlana bilən flüktuasiya abses barədə xəbər verir. Həkimin iynəni paratonzillyar boşluğa daxil edərək irin əldə etməyə çalışdığı sınaq punksiyası böyük diaqnostik əhəmiyyət kəsb edir.
Odontogen və tonzilogen abses arasında differensial diaqnostika lazım olduqda 3D-kompüter tomoqrafiyasının aparılması göstərişdir. Diş-çənə sisteminin ətraflı qiymətləndirilməsi odontogen irinli paratonzillitə səbəb ola bilən amilləri aşkar etməyə imkan verir.
Antibakterial terapiyanın korreksiyası üçün patoloji ifrazatın mikrobioloji müayinəsi tələb oluna bilər. Antibiotikoqramma səbəbkar mikroorqanizmlərin antimikrob vasitələrə həssaslığını müəyyən etməyə imkan verəcək.
Müalicə
Paratonzillyar absesin müalicəsi onun açılmasını və drenajını, eyni zamanda iltihabəleyhinə və antibakterial terapiyanın təyin edilməsini nəzərdə tutur.
Konservativ terapiya cərrahi müdaxiləni tamamlayır. Daxilə antibakterial preparatlar verilir, boğaz antiseptiklərlə yaxalanır. Əleyhinəiltihab preparatlar iltihabı aradan qaldırmağa kömək edir və bununla ağrını azaldır. Vacibdir ki, selikli qişanın əlavə travmatizasiyasından qaçmaq üçün qida soyuq və maye olmalıdır.
İlkin mərhələdə, flegmonoz angina paratonzillyar absesə keçdikdə, cərrahi müdaxilə olmadan keçinmək mümkündür. İnfeksiyaya qarşı mübarizə üçün geniş təsir spektrli antibiotiklər və kompleks iltihabəleyhinə terapiya təyin edilir.
Paratonzillyar abses zamanı əsas müalicə üsulu əməliyyatdır. Həkim ön badamcıqətrafı çibanın kəsiyini ön damaq qövsü vasitəsilə, onun kənarından xaricə doğru 1-2 sm geri çəkilərək, ən çox qabarma və yumşalma olan yerdə edir. Tonzilogen abses zamanı səbəbkar badamcığın çıxarılması tələb olunur.
Odontogen abses zamanı səbəbkar dişi çıxarmaq və ya kanalların keyfiyyətli müalicəsini aparmaq tələb olunur. Bu məsələlərlə stomatoloq məşğul olur. Bu cür klinik vəziyyətlərdə tonzillektomiya məqsədəuyğun deyil.
Reabilitasiya
Əməliyyatdan sonrakı dövrdə boğazın antiseptiklərlə qarqara edilməsi, ağrıkəsici preparatların qəbulu və termik və mexaniki cəhətdən yumşaq qidanın istifadəsi göstərişdir. Toxumalardakı iltihabi dəyişikliklər sakitləşdikcə fizioterapevtik prosedurlar kursu tövsiyə olunur. Onlar qan axınını yaxşılaşdırmağa, iltihabi reaksiyanın ifadəliliyini azaltmağa və yara səthinin epitelizasiyasını sürətləndirməyə imkan verir.
Profilaktika
Paratonzillyar abseslərin profilaktikasında ağız boşluğunun gigiyenasına riayət edilməsi, xroniki tonzillitlərin, çürük dişlərin, burun ətraf ciblərinin irinli iltihablarının müalicəsi böyük əhəmiyyət kəsb edir. Paratonzillyar absesin residivləri badamcığın tam çıxarılması əməliyyatına – tonzillektomiyaya müraciət etməyi zəruri edir, bu əməliyyat keçirilmiş absesdən 3-4 həftə sonra edilir.
Yadda saxla!
Paratonzillyar abses ilə bağlı əməliyyatlar tonzillektomiyalarla (badamcıqların çıxarılması) yanaşı LOR təcrübəsində ən çox rast gəlinən cərrahi müdaxilələrdir. Bu istiqamətin aktual problemlərindən biri əməliyyatdan sonrakı ağrı sindromu ilə müşayiət olunan reaktiv toxuma iltihabını azaltmağa imkan verən tədbirlərin işlənib hazırlanmasıdır. Otolarinqoloqları tibbi yardımın göstərilməsi üzrə dünya protokollarına əməl edirlər. Onlar yalnız genişmiqyaslı tədqiqatlarda öz effektivliyini sübut etmiş üsul və preparatların istifadəsini tənzimləyir.
Mövzu üzrə məqalələr
Adenoidlər və onların böyüməsinin nəticələri
Adenoidlər – burun-udlağın tağında yerləşən və qoruyucu funksiya daşıyan limfoid toxumadır. Adenoidlərin (əsasən udlaq və damaq badamcıqlarının) həddindən…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Burun selikli qişasının anemizasiyası
Tələbat olan otorinolarinqoloji prosedurlardan biri burun selikli qişasının anemizasiyasıdır. Bu, burun boşluğunun selikli qişalarının səthinin vazokonstriktorların – qan…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Qulağın iltihabı
İsti yay günlərində çoxumuz sərin suya girmək istəyirik. Və hərə bir yerə üz tutur: kimisi yaxınlıqdakı gölməçələrə, çaylara,…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Larinqoskopiya nədir?
Larinqoskopiya – otolarinqologiyada geniş yayılmış müayinə üsuludur; ondan istifadə edərək həkim qırtlağı patoloji dəyişikliklər baxımından müayinə etmək, aşkar…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
