Öd kisəsinin bükülməsi əsasən USM zamanı aşkar edilən anatomik forma xüsusiyyətidir. Çox vaxt anadangəlmə və simptomsuz olur, şikayət olduqda digər öd sistemi xəstəlikləri də araşdırılır.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Öd kisəsinin əyilməsi
- öd kisəsinin deformasiyası
Xəstəlik haqqında
Öd kisəsinin bükülməsi (əyilməsi) orqanın boyun, gövdə və ya dib nahiyəsində əyilmə ilə müşayiət olunan forma dəyişikliyidir. Öd kisəsi qaraciyərin aşağı səthində yerləşən armudvari kisədir: o, qaraciyərin hasil etdiyi ödü toplayır və yemək zamanı onu öd yolları vasitəsilə onikibarmaq bağırsağa ötürür. Bükülmə zamanı kisənin forması dəyişir, bəzən onun boşalması ləngiyir.
Bükülmə öd kisəsinin ən çox rast gəlinən forma xüsusiyyətlərindəndir və əksər hallarda anadangəlmə olur. Uşaqlarda və böyüklərdə o, çox vaxt heç bir şikayət yaratmır və qarın boşluğunun USM-i zamanı təsadüfən aşkar edilir. Belə hallarda bükülmə xəstəlik deyil, anatomik variant kimi qiymətləndirilir və müalicə tələb etmir. Bəzi insanlarda isə ödün axınının ləngiməsi sağ qabırğaaltı nahiyədə ağırlıq və həzm pozğunluğu yarada bilər, uzunmüddətli durğunluq isə öd daşlarının əmələ gəlməsinə şərait yaradır. Ona görə də şikayəti olan pasiyentlərdə həkim digər öd sistemi xəstəliklərini — öd daşı xəstəliyini, xolesistiti, öd yollarının funksional pozğunluqlarını — mütləq araşdırır.
Bükülmədən fərqli olaraq, öd kisəsinin öz oxu ətrafında burulması (volvulus) çox nadir, lakin təhlükəli kəskin cərrahi vəziyyətdir və təcili əməliyyat tələb edir.
Səbəbləri
Yaranma mexanizmindən asılı olaraq bükülmənin anadangəlmə və qazanılmış səbəbləri fərqləndirilir.
- Bətndaxili inkişafın xüsusiyyətləri — embrional dövrdə öd kisəsi qaraciyərdəki yatağından daha sürətlə böyüdükdə əyilmə əmələ gəlir; bu, ən çox rast gəlinən səbəbdir;
- İrsi meyllilik — ailənin bir neçə üzvündə oxşar forma xüsusiyyəti aşkar oluna bilər;
- Birləşdirici toxumanın zəifliyi — oynaqların artıq hərəkətliliyi və daxili orqanların sallanması ilə gedən vəziyyətlərdə öd kisəsinin bağ aparatı da zəif olur;
- Keçirilmiş xolesistit — iltihab nəticəsində kisə ilə qonşu orqanlar arasında bitişmələr yaranır, onlar kisəni dartaraq formasını dəyişir;
- Öd daşı xəstəliyi — daşlar kisənin divarına təzyiq edir və iltihab yaradır;
- Daxili orqanların sallanması — kəskin arıqlama və zəif qarın əzələləri zamanı qaraciyər və öd kisəsi aşağı düşə bilər;
- Qaraciyərin böyüməsi — qaraciyər xəstəliklərində orqanın ölçüsünün dəyişməsi kisənin vəziyyətinə təsir edir;
- Ağır fiziki yük və ağırlıq qaldırma — keçici (labil) bükülmələrin yaranmasında rol oynaya bilər;
- Qidalanma rejiminin pozulması — uzun fasilələr, nizamsız və həddindən artıq yemək ödün durğunluğunu artırır; bükülmənin özünü yaratmır, lakin simptomların meydana çıxmasına şərait yaradır.
Təsnifat
Öd kisəsinin bükülməsi bir neçə əlamətə görə təsnif edilir:
- mənşəyinə görə: anadangəlmə və qazanılmış;
- davamlılığına görə: fiksə olunmuş (bədənin vəziyyəti dəyişdikdə forma saxlanılır) və labil (bədənin vəziyyətindən asılı olaraq yaranıb itən);
- yerləşməsinə görə: boyun nahiyəsində, gövdə ilə boyun arasında, gövdə ilə dib arasında;
- sayına görə: tək və çoxsaylı bükülmələr; çoxsaylı əyilmələrdə kisə qeyri-adi forma ala bilər.
Boyun nahiyəsindəki bükülmələr ödün axınına daha çox təsir edə bilər, buna görə də belə hallarda həkim dinamik müşahidəni tövsiyə edə bilər.
Klinik mənzərə
Əksər hallarda bükülmə heç bir əlamət vermir. Simptomlar adətən ödün axını ləngidikdə və ya yanaşı öd sistemi xəstəlikləri olduqda yaranır. Onlar çox vaxt yağlı, qızardılmış, hisə verilmiş qidalardan, çox yeməkdən və ya emosional gərginlikdən sonra meydana çıxır:
- sağ qabırğaaltı nahiyədə küt, sızıltılı ağrı və ya ağırlıq hissi;
- ağızda acılıq hissi, xüsusilə səhərlər;
- ürəkbulanma, bəzən qusma;
- qarında köpmə, gəyirmə;
- nəcisin qeyri-sabitliyi — qəbizlik və ishalın növbələşməsi;
- iştahanın azalması, yeməkdən sonra tez doyma hissi.
Uşaqlarda şikayətlər daha çox qarın ağrısı, iştahsızlıq və yeməkdən sonra ürəkbulanma şəklində olur; uşaq ağrının yerini dəqiq göstərə bilmir. Hamiləlikdə böyüyən uşaqlıq daxili orqanların vəziyyətini dəyişdiyindən və hormonların təsiri ilə ödün axını ləngidiyindən simptomlar müvəqqəti güclənə bilər.
Öd kisəsinin burulması, kəskin xolesistit və ya öd yolunun daşla tutulması kəskin qarın vəziyyətidir. Təcili olaraq 103 nömrəsinə zəng etmək lazımdır, əgər sağ qabırğaaltı nahiyədə və ya qarında qəfil güclü, dözülməz ağrı başlayıbsa, ağrı ilə birlikdə təkrarlanan qusma, temperatur yüksəlməsi, üşütmə, dərinin və gözlərin saralması, sidiyin tündləşməsi, qarın əzələlərinin gərginləşməsi və ya ümumi vəziyyətin sürətlə pisləşməsi varsa. Belə hallarda evdə gözləmək, qarına isti qoymaq, ağrıkəsici və ya öd qovucu vasitələr qəbul etmək olmaz.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnostikada məqsəd bükülmənin özünü təsdiqləmək və şikayətlərin başqa səbəbini — öd daşı xəstəliyini, xolesistiti, mədə və mədəaltı vəzi xəstəliklərini — istisna etməkdir. Həkim şikayətləri, onların qida qəbulu ilə əlaqəsini, keçirilmiş xəstəlikləri və ailə anamnezini öyrənir, qarnı palpasiya edir, öd kisəsi nahiyəsində ağrılılığı yoxlayır.
- Qarın boşluğu orqanlarının USM-i — əsas müayinə üsuludur; kisənin formasını, bükülmənin yerini, divarın qalınlığını, daşların, qumun və ya qatılaşmış ödün olub-olmamasını göstərir. Müayinə ac qarına aparılır, labil bükülməni aşkar etmək üçün pasiyentin bədən vəziyyəti dəyişdirilir;
- Funksional USM — xüsusi səhər yeməyindən sonra kisənin yığılma qabiliyyətini və boşalmasını qiymətləndirir; anadangəlmə bükülmədə forma adətən saxlanılır, labil bükülmədə isə dəyişə bilər;
- Laborator analizlər — ümumi qan analizi, qaraciyər göstəriciləri (bilirubin, ALT, AST, qələvi fosfataza, QQT), mədəaltı vəzi fermentləri; bükülmədə adətən normada olur, dəyişikliklər isə yanaşı xəstəliyə işarə edir;
- Maqnit-rezonans xolangioqrafiya — öd yollarının vəziyyətini dəqiqləşdirmək lazım olduqda;
- Fibroqastroduodenoskopiya — mədə və onikibarmaq bağırsaq xəstəliklərini istisna etmək üçün;
- Kompüter tomoqrafiyası — kəskin vəziyyətlərdə, o cümlədən burulma şübhəsində.
Differensial diaqnostika öd daşı xəstəliyi, kəskin və xroniki xolesistit, öd yollarının funksional pozğunluqları, qastrit, mədə xorası və pankreatitlə aparılır.
Ağırlaşmalar
- öd durğunluğu və öd kisəsində qatılaşmış öd çöküntüsünün (sladj) əmələ gəlməsi;
- öd daşı xəstəliyi;
- xroniki xolesistit — kisə divarının təkrarlanan iltihabı;
- kəskin xolesistit, nadir hallarda kisə divarının nekrozu və perforasiyası;
- öd kisəsinin burulması — çox nadir, təcili əməliyyat tələb edən vəziyyət;
- yağların həzminin pozulması və bununla bağlı dispeptik şikayətlər.
Müalicə
Şikayət yaratmayan bükülmə müalicə tələb etmir: sağlam qidalanma prinsiplərinə əməl etmək və həkimin tövsiyəsi ilə vaxtaşırı USM nəzarəti kifayətdir. Simptomlar olduqda müalicə ödün axınını yaxşılaşdırmağa, ağrı və həzm pozğunluqlarını aradan qaldırmağa, ağırlaşmaların qarşısını almağa yönəlir.
- Pəhriz — tez-tez, kiçik porsiyalarla, eyni saatlarda qidalanmaq; yağlı, qızardılmış, hisə verilmiş, çox ədviyyatlı yeməkləri, qazlı və spirtli içkiləri məhdudlaşdırmaq; tərəvəz, meyvə, taxıl və bitki lifi ilə zəngin qidalara üstünlük vermək; kifayət qədər maye qəbul etmək; uzun aclıq fasilələrindən və gecə gec yeməkdən çəkinmək;
- Fiziki fəallıq — gəzinti və müalicəvi bədən tərbiyəsi ödün axınını yaxşılaşdırır; yeməkdən dərhal sonra uzanmaq və ağırlıq qaldırmaq tövsiyə olunmur;
- Dərman müalicəsi — yalnız həkim təyinatı ilə: ödün axınını yaxşılaşdıran (öd qovucu) preparatlar, ağrılı spazmlarda spazmolitiklər, ödün qatılaşmasında ödü duruldan preparatlar, yanaşı həzm pozğunluqlarında digər qruplar;
- Fizioterapiya — remissiya dövründə həkim tərəfindən təyin edilə bilər.
Öd qovucu vasitələr və otlar kisədə daş olduqda təhlükəli ola bilər, buna görə onları müayinədən əvvəl özbaşına qəbul etmək olmaz. Evdə «tübaj» (kor zondlama) və «qaraciyər təmizləmə» kimi üsulları həkimlə məsləhətləşmədən aparmaq da yolverilməzdir: daş olduqda bu, öd yolunun tutulmasına səbəb ola bilər.
Bükülmənin özü cərrahi yolla düzəldilmir. Əməliyyat — öd kisəsinin çıxarılması (xolesistektomiya), adətən laparoskopik üsulla — yalnız ağırlaşmalar olduqda: simptomlu öd daşı xəstəliyi, təkrarlanan xolesistit, kisənin burulması və ya divarın nekrozu zamanı aparılır. Kisənin burulması təcili əməliyyat tələb edir.
Profilaktika
- müntəzəm, kiçik porsiyalarla qidalanmaq, uzun aclıq fasilələrindən və həddindən artıq yeməkdən çəkinmək;
- yağlı, qızardılmış və hisə verilmiş qidaları məhdudlaşdırmaq, rasionda tərəvəz və bitki lifini artırmaq;
- normal bədən çəkisini saxlamaq, kəskin arıqlamaqdan və sərt pəhrizlərdən çəkinmək;
- fiziki fəal olmaq, oturaq həyat tərzindən qaçmaq, qarın əzələlərini möhkəmləndirmək;
- spirtli içkilərdən və siqaretdən imtina etmək;
- xolesistit və digər həzm sistemi xəstəliklərini vaxtında müalicə etmək;
- bükülmə aşkar olunubsa, həkimin tövsiyə etdiyi müddətlərdə nəzarət USM-indən keçmək;
- hamiləliyin planlaşdırılması və hamiləlik dövründə sağlam həyat tərzi.
Hansı həkimə müraciət etməli
Şikayətlər olduqda terapevtə və ya qastroenteroloqa, uşaqlarda isə pediatra müraciət etmək lazımdır. Ağırlaşmalar və kəskin vəziyyətlər cərrah tərəfindən müalicə olunur.
Yadda saxla!
- USM-də təsadüfən aşkar edilən bükülmə əksər hallarda anatomik variantdır və şikayət yoxdursa, müalicə tələb etmir.
- Şikayətlər olduqda onların səbəbi yalnız bükülmədə axtarılmamalıdır — həkim öd daşı xəstəliyini, xolesistiti və digər həzm sistemi xəstəliklərini istisna etməlidir.
- Müntəzəm qidalanma, fiziki fəallıq və normal bədən çəkisi ödün axınını yaxşılaşdırmağın ən etibarlı yoludur.
- Sağ qabırğaaltında və ya qarında qəfil güclü ağrı, qusma, temperatur, saralma — dərhal 103-ə zəng etmək lazımdır.
Suallar və cavablar
Əksər hallarda xeyr: bu, anadangəlmə forma xüsusiyyətidir və heç bir şikayət yaratmır. Bəzi insanlarda ödün axını ləngiyə və bu, daş əmələ gəlməsinə şərait yarada bilər. Ona görə də həkim bəzən vaxtaşırı USM nəzarəti tövsiyə edir.
Labil (keçici) bükülmə bədənin vəziyyəti dəyişdikdə və ya sonrakı müayinədə görünməyə bilər. Anadangəlmə fiksə olunmuş bükülmə ömür boyu saxlanılır, lakin bu, adətən narahatlıq üçün səbəb deyil.
Uşaqlarda bu, tez-tez rast gəlinən tapıntıdır və şikayət yoxdursa, müalicə tələb etmir. Düzgün qidalanma rejimi və fəal həyat tərzi kifayətdir. Qarın ağrıları təkrarlanırsa, pediatra müraciət etmək lazımdır.
Hər hansı öd qovucu vasitəni yalnız həkim müayinəsindən sonra qəbul etmək olar. Öd kisəsində daş olduqda bu vasitələr daşın öd yoluna keçməsinə və kəskin ağrı tutmasına səbəb ola bilər.
Xeyr, bükülmənin özü əməliyyat üçün göstəriş deyil. Xolesistektomiya yalnız ağırlaşmalar — simptomlu öd daşı xəstəliyi, təkrarlanan iltihab və ya kisənin burulması — olduqda aparılır.
Bu, kisənin öz oxu ətrafında fırlanması nəticəsində qan təchizatının kəsilməsidir; çox nadir, lakin təhlükəli vəziyyətdir. Qarnın sağ yuxarı hissəsində qəfil güclü ağrı, qusma və ümumi vəziyyətin pisləşməsi ilə özünü göstərir. Belə əlamətlər olduqda dərhal 103-ə zəng etmək lazımdır, evdə gözləmək olmaz.
Mövzu üzrə məqalələr
Barrett qida borusu: bu nədir və biz necə kömək edə bilərik?
Barrett qida borusu – qastroezofageal reflyuksun (QÖRX) yaratdığı xroniki qıcıqlanma səbəbindən qida borusunun aşağı şöbəsinin selikli qişasının dəyişdiyi…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Öd kisəsi xəstəlikləri
Xəstənin öd sancıları ilə bağlı həkimə ilk müraciəti hələ onda kəskin prosesin olması demək deyil. Diqqətli müayinə zamanı…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Qıcıqlanmış bağırsaq sindromu
Hər bir insan həyatında ən azı bir dəfə qarında ağrı, qarında köp, nəcisin tezləşməsi və ya qəbizlik, nəcislə…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Babasilin əməliyyatsız müalicəsi: mif, yoxsa reallıq?
Babasil kimi proktoloji xəstəliklər insana az əzab, ağrı və narahatlıq gətirmir. Lakin həkimə müraciət adətən son ana qədər…
İstiqamət: Proktologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
