Nalşəkilli böyrək böyrəklərin, adətən aşağı qütblərinin birləşməsi ilə yaranan anadangəlmə anatomik anomaliyadır. Çox vaxt simptomsuz olsa da daş, infeksiya və sidik axını problemləri ilə əlaqəli ola bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- At nalı böyrək
- böyrəklərin qaynaşma anomaliyası
Xəstəlik haqqında
At nalı böyrək ilk dəfə hələ 1522-ci ildə təsvir edilmişdir. Bu inkişaf anomaliyası böyrəklərin öz oxu ətrafında dönməsi baş verən mərhələdə (embrional yaşın 2-ci həftəsindən 10-cu həftəsinə qədər) bətndaxili dövrdə yaranır. Qaynaşma ən çox aşağı qütbləri əhatə edir, lakin yuxarı qütb qaynaşması da rast gəlinə bilər.
At nalı böyrəyin ümumi populyasiyada yayılması hər 1000 nəfərə 25 haldır. Risk qrupuna kişilər daxildir, onlarda bu anomaliya qadınlara nisbətən 3 dəfə çox aşkarlanır.
At nalı böyrək bədənin orta xəttində, onurğa sütunundan və qarın boşluğunun iri damarlarından (aorta və aşağı boş vena) qabaqda yerləşir. Bununla yanaşı onun lokalizasiya səviyyəsi normal inkişaf etmiş böyrəklərin topikasından aşağıdır.
At nalı sol və sağ böyrək sidiyin axınının pozulması üçün şərait yaradır. Ləyəndə və sidik axarında sidiyin durğunlaşması nəticəsində infeksion-iltihabi prosesin riskləri artır. At nalı böyrək bərzəxin (qaynaşma zonası) formalaşması ilə xarakterizə olunur. Bu birləşmə zonası əksər hallarda parenximatoz törəmə şəklində olur. Yalnız hər 6-cı insanda o, birləşdirici toxuma qatları ilə təmsil olunur. Bərzəx nahiyəsində qan axını çox vaxt anomal quruluşa malikdir, damar çatışmazlığının inkişafı ilə müşayiət olunur ki, bu da patoloji prosesin formalaşması üçün əlavə şərait yaradır.
Həkim yekun diaqnozu ekskretor uroqrafiyanın nəticələri əsasında qoyur. Xüsusi müalicə yalnız ağrı sindromu olduqda aparılır. Digər hallarda dinamik müşahidə və mümkün ağırlaşmaların vaxtında korreksiyası göstərişdir.
Səbəbləri
At nalı böyrəyin inkişaf səbəbləri dəqiq müəyyən edilməmişdir. Bəzi tədqiqatçılar bu anomaliyanın yaranmasını xromosom aberrasiyaları ilə əlaqələndirirlər. At nalı qaynaşma formasında 8, 18 və 6-cı xromosom cütünün trisomiyaları aşkarlanır.
At nalı böyrək tez-tez sidik-cinsiyyət sisteminin digər qüsurları ilə birləşir. Bunlar sidik axarının ikiləşməsi, kisə-sidik axarı reflüksü (sidiyin sidik kisəsindən sidik axarına atılması), böyrəklərin multikistoz xəstəliyidir. Qızlarda cinsiyyət sisteminin müşayiətedici qüsuru ikibuynuzlu uşaqlıq ola bilər, oğlanlarda isə – xayaların xayalığa enməməsi, uretra kanalının yarılması.
Sidik-cinsiyyət sistemindən əlavə inkişaf anomaliyaları digər sistemlərə də təsir edə bilər. At nalı böyrəyi olan xəstələrdə ürək qüsurlarının, çənə-üz nahiyəsi anomaliyalarının, dayaq-hərəkət aparatı anomaliyalarının, göbək halqasının qapanmamasının və qarın boşluğu orqanlarının bir hissəsinin çıxmasının (omfalosele) tezliyi artmışdır. Bu, bir daha inkişaf anomaliyalarının genetik əsasa malik olduğunu vurğulayır.
Təsnifat
Klinik gedişin xüsusiyyətlərini nəzərə alaraq at nalı böyrək 2 növə təsnif edilir:
- ağırlaşmamış;
- ağırlaşmış, böyrəkdə quruluş anomaliyası ilə səbəb-nəticə əlaqəli olan ikincili patoloji proses inkişaf etdikdə.
Uroloqlar keçidin (istmusun) lokalizasiyasına görə at nalı böyrəyin 2 variantını ayırd edirlər:
- aşağı qütb birləşməsi – keçid sağ və sol böyrəyin aşağı qütbləri ilə formalaşır (bu anomaliyanın ən çox rast gəlinən variantı);
- yuxarı qütb birləşməsi – keçid yuxarı renal qütblər nahiyəsində yerləşir.
Klinik mənzərə
At nalı böyrəyin simptomları bu inkişaf anomaliyası fonunda inkişaf edən ağırlaşmalarla müəyyən olunur. Belə ki, aşağıdakı vəziyyətlərin riskləri artır:
- hidronefroz – sidiyin axınının pozulması kasa-ləyən kompleksinin genişlənməsi üçün şərait yaradır (uzunmüddətli hidronefroz mexaniki sıxılma nəticəsində inkişaf edən böyrək parenximasının atrofiyasına gətirib çıxarır);
- pielonefrit – böyrək kasacıqlarının və ləyəninin infeksion-iltihabi zədələnməsi;
- sidik-daş xəstəliyi – sidiyin durğunlaşması sidik duzlarının çökməsinə səbəb olur, tədricən onlar birləşərək daha iri konkrementlər əmələ gətirir (böyrəklərin xroniki infeksiyası daşəmələgəlmə ehtimalını artırır).
Ağırlaşmalarla müşayiət olunmayan at nalı böyrəyin klinik əlamətləri, bir qayda olaraq, ya olmur, ya da qeyri-spesifik xarakter daşıyır. İnkişaf anomaliyası adətən skrininq USM zamanı aşkarlanır.
Uşaqlarda at nalı böyrək qarında ağrıların yaranmasına səbəb ola bilər. Bu ağrılar adətən göbək ətrafında lokalizasiya olunur (bir qədər aşağı düşmüş qaynaşmış böyrəyin proyeksiya zonası). Mədə-bağırsaq traktı tərəfindən də təzahürlər müşahidə oluna bilər – qarında dolğunluq hissi, köpmə, ürəkbulanma, ürəkyanması və s. Bəzi uşaqlar sidik ifrazı zamanı diskomfort və sızıltı, sidik kisəsinin natamam boşalması hissindən şikayət edirlər. Uşaq yaşında (böyüklərdən fərqli olaraq) at nalı böyrəyin ilkin diaqnozunu palpasiya məlumatları əsasında qoymaq mümkündür. Qarının orta hissəsində hamar, sıx, az hərəkətli törəmə müəyyən olunur, həmçinin aorta damarının güclənmiş pulsasiyası aşkarlanır. Yaşlı uşaqlarda aşağı ətraflarda venoz durğunluq formalaşa bilər, həmçinin ikincili olaraq sol mədəciyin ölçüləri böyüyə bilər. Diaqnoz vizuallaşdırıcı müayinə əsasında təsdiqlənir.
At nalı böyrək hidronefrozun inkişafı ilə ağırlaşdıqda insanı, bir qayda olaraq, göbək nahiyəsində lokalizasiya olunan küt, sızıldayıcı ağrılar narahat edə bilər. Sidik ifrazı ritmi dəyişə bilər (seyrəkləşir).
At nalı böyrək fonunda pielonefrit aşağıdakı simptomlarla müşayiət olunur:
- bel nahiyəsində sıçrayış və döyəcləmə zamanı güclənən diskomfort və ya ağrılı hisslər;
- bədən temperaturunun yüksəlməsi;
- sidiyin xüsusiyyətlərinin dəyişməsi (qeyri-səciyyəvi qoxunun yaranması, bulanıq çöküntü);
- ümumi zəiflik və halsızlıq;
- ümumi klinik sidik analizində leykositlərin səviyyəsinin yüksəlməsinin, bakteriyaların olmasının aşkarlanması (ən çox bu, şərti-patogen mikroflora nümayəndəsi olan bağırsaq çöpüdür).
At nalı böyrək fonunda inkişaf edən sidik-daş xəstəliyi belin nahiyəsində ağrı və diskomfortun yaranmasına gətirib çıxarır, sidik ifrazı zamanı sızıltı ilə müşayiət olunur. Sidik kisəsini boşaltmaq üçün yalançı təhrik hissləri müşahidə oluna bilər. Konkrementin yerdəyişməsi sidik yollarının selikli qişasının travmatizasiyasına səbəb olur, nəticədə sidik çöküntüsündə eritrositlər aşkarlanır. Əgər onlar çox olarsa, sidik vizual olaraq qırmızı çalar alır.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
At nalı böyrəyin diaqnostikası vizuallaşdırıcı müayinələrin aparılmasını nəzərdə tutur, onların arasında ən çox informativliyə ekskretor uroqrafiya malikdir. Metod kontrast maddənin venadaxili yeridilməsini, ardınca isə bir sıra rentgen şəkillərinin çəkilməsini nəzərdə tutur. Kontrastın paylanma xüsusiyyətləri sidik sisteminin anatomiyasını ətraflı qiymətləndirməyə imkan verir. Ekskretor uroqrafiya adətən əldə edilmiş nəticələri dəqiqləşdirmək üçün ultrasəs skanlamasından sonra təyin edilir.
Kompleks müayinə çərçivəsində həmçinin sidiyin ümumi klinik analizi aparılır. Aşkarlanan dəyişikliklər patoqnomonik xarakter daşımır. Kifayət qədər tez-tez az miqdarda eritrositlər və zülal səviyyəsinin cüzi yüksəlməsi aşkarlanır.
Müalicə
At nalı böyrəyin müalicəsi yalnız bu anomaliya ağrı sindromu ilə müşayiət olunduqda və ya ağırlaşmaların inkişafına səbəb olduqda aparılır.
Əgər at nalı böyrək fonunda pielonefrit inkişaf edərsə, uroloq antibakterial və əksiltihabi terapiya təyin edir. Patoloji proses nə qədər tez aradan qaldırılarsa, daşəmələgəlmə və parenximanın ikincili zədələnmə ehtimalı bir o qədər az olar.
Cərrahi müdaxilə at nalı böyrəklə əlaqəsi sübut edilmiş qarın ağrılarında aparılır. Bu inkişaf anomaliyası olduqda ağrı sindromu böyrəklərin birləşmə zonasının sinir uclarına təzyiqi hesabına inkişaf edə bilər. Əməliyyat patoloji bərzəxin kəsilməsindən ibarətdir.
Anomal inkişaf etmiş böyrəkdə hidronefroz, nadir hallarda isə törəmə, o cümlədən Vilms şişi formalaşa bilər. Bu halda patoloji proseslə zədələnmiş böyrəyin yarısı çıxarılır. Əgər at nalı böyrəkdə daşlar əmələ gəlirsə, konkrementlərin çıxarılması az invaziv üsullarla aparılır.
Reabilitasiya
Cərrahi əməliyyatdan sonra aşağıdakı qaydalara riayət etmək tövsiyə olunur:
- ağırlıq qaldırmağı məhdudlaşdırmaq;
- sidik durğunluğunun qarşısını almaq üçün sidik kisəsini vaxtında boşaltmaq;
- sidik yollarının sanasiyasına kömək etmək üçün gündə ən azı 2 litr su qəbul etmək;
- cinsi əlaqələri istisna etmək;
- vanna qəbulunu gigiyenik duşla əvəz etmək.
Profilaktika
Sidik sisteminin inkişaf anomaliyalarının profilaktikası üzrə spesifik tədbirlər hazırlanmamışdır. Düzgün və vaxtında aparılmış hamiləlikönü hazırlıq (xüsusi vitamin-mineral komplekslərinin qəbulu, zərərli vərdişlərdən imtina, xroniki patologiyanın korreksiyası və s.) mühüm rol oynayır. Hamiləliyə hazırlıq döl üçün daha yaxşı inkişaf şəraiti yaratmağa imkan verəcək.
Artıq baş vermiş hamiləlikdə sidik-cinsiyyət sisteminin formalaşma dövründə teratogen amillərin təsirini istisna etmək vacibdir. Kritik dövr bətndaxili inkişafın 2-10-cu həftələrinə, xüsusilə 30-cu günə düşür. Teratogen amillər kimi infeksiyalar, farmakoloji preparatlar, əlverişsiz ekoloji şərait və digər amillər çıxış edə bilər. Buna görə də yalnız həkim tərəfindən təyin edilmiş dərmanları qəbul etmək, əlləri yumaq və soyuqdəymə xəstəliklərinin riskini azaltmaq üçün sosial təmasları azaltmaq vacibdir.
Yadda saxla!
Sidik sisteminin diaqnostikası aparılmış anomaliyaları olan gənc qadınlar at nalı böyrək fonunda hamiləliyin necə keçdiyini soruşurlar. Bu vəziyyətin təhlükəsi ondan ibarətdir ki, böyrəklərin infeksion-iltihabi proseslərinin riski arta bilər. Buna görə də belə xəstələrə lazımi şərtlərə (cinsiyyət orqanlarının yuyulması, tuşiyanın pambıq tamponla bağlanması, steril qabın istifadəsi) riayət etməklə mütəmadi olaraq sidiyin ümumi klinik analizini vermək tövsiyə olunur. Gestasiya prosesi boyunca infeksion ağırlaşmaların profilaktikası üçün orta dərəcədə antimikrob və əksiltihabi təsir göstərən fitopreparatlar təyin edilə bilər. Hamiləliyin uroloq və mama-ginekoloq tərəfindən birgə aparılması yaxşı müalicə nəticələri əldə etməyə imkan verir.
Suallar və cavablar
Dəqiq diaqnostika və müalicə taktikası klinik əlamətlər, müayinə nəticələri və fərdi risklər nəzərə alınaraq profil həkim tərəfindən müəyyən edilir.
Mövzu üzrə məqalələr
Sidik qaçırma gündəlik həyatınıza mane olur?
Öskürəndə və ya qəfil sidiyə getmək ehtiyacı yarananda sidik qaçırma fərqli mexanizmlərlə əlaqəli ola bilər. Düzgün tipin müəyyənləşdirilməsi…
İstiqamət: Urologiya / Ginekologiya
MAR-testi: nəticə təkbaşına sonsuzluğu izah edirmi?
MAR-testi spermatozoidlərlə əlaqəli anticisimləri qiymətləndirə bilər. Lakin o, hər cütlük üçün ilkin müayinə deyil və təkbaşına reproduktiv diaqnoz…
İstiqamət: Reproduktologiya / Andrologiya
Xayadan nümunə götürülməsi: biopsiya ilə sperm axtarışı eynidirmi?
Xaya biopsiyası diaqnostik toxuma qiymətləndirilməsi və ya reproduktiv prosedurla əlaqəli ola bilər. Müdaxilənin məqsədi əvvəlcədən dəqiq izah edilməlidir.
İstiqamət: Andrologiya / Reproduktologiya
Sidik ifrazı zamanı ağrılar
Sidik ifrazı zamanı ağrı barədə bilinməli ən vacib məqam odur ki, belə simptom orqanizmdəki pozğunluğun əlamətidir. Pozğunluqlar müxtəlif…
İstiqamət: Urologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
