Hamiləlik zamanı ishal infeksiya, qidalanma dəyişiklikləri, dərmanlar və digər səbəblərlə yarana bilər. Davamlı ishal və qusma susuzlaşma riski səbəbindən tibbi qiymətləndirmə tələb edir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Hamiləlikdə diareya
Xəstəlik haqqında
Hamiləlik zamanı diareyanın inkişaf mexanizmləri səbəbkar amildən asılı olaraq müxtəlif ola bilər. Tez-tez/maye nəcis çıxarılmasına gətirib çıxaran 4 əsas həlqə ayırd edilir.
- Sekretor diareya. Bağırsaq divarı tərəfindən su və elektrolitlərin artmış sekresiyası ilə şərtlənir, nəticədə bağırsaq məzmununun həcmi artır (1 litrdən çox su ifrazı). Bu tip ishalı bakterial toksinlər (qida zəhərlənməsi), viruslar (ən çox rotavirus), öd turşuları (qaraciyər və öd kisəsi xəstəliklərində rast gəlinir), prostaqlandinlər və digər maddələr provoka edə bilər. Hamiləliyin erkən dövrlərində ishalın səbəblərindən biri prostaqlandin balanssızlığıdır, bu zaman araxidon turşusundan bağırsaq peristaltikasını artıran prostaqlandinlər aktiv sintez olunmağa başlayır. Belə diareya ağrısızdır, bu zaman nəcis bol və sulu olur.
- Osmolyar diareya. Bağırsaq boşluğunda osmotik aktiv maddələrin toplanması ilə əlaqədardır. Sonuncular fizika qanunlarına görə su və elektrolit molekullarını “özünə çəkir”, nəticədə nəcis kütləsinin həcmi əhəmiyyətli dərəcədə artır. Nəcisdə tez-tez qida ilə daxil olan həzm olunmamış hissəciklərin qalıqları olur. Belə diareya laktaza çatışmazlığı fonunda süd istifadə edildikdə, yağlı məhsullara həddindən artıq aludəçilikdə və ya laktuloza, polietilenqlikol və s. əsaslı boşaldıcı preparatların dozasının artırılmasında inkişaf edə bilər.
- Ekssudativ ishal. Bağırsaq məzmununun həcminin artması bağırsaqda və ya yaxınlıqdakı limfa düyünlərində iltihabi proses fonunda mayenin bağırsaq divarından “sızması” nəticəsində baş verir. Adətən nəcis təkcə maye olmur, həm də eritrositlər və məhv olmuş leykositlərin (irin) qarışığını ehtiva edir. Ekssudativ ishal bağırsağın autoimmun prosesləri, dizenteriya və salmonellyoz infeksiyası üçün xarakterikdir.
- Hiperkinetik ishal. Bu formada ilkin olaraq adətən neyrovegetativ amillərlə provoka olunan bağırsaq motorikasının pozulması olur. Hamilə qadında ishalın belə variantı əsəbi bağırsaq sindromu ilə əlaqəli ola bilər, bu zaman nəcis tez-tez olur, lakin maye nəcis kütləsi az miqdarda ayrılır.
Səbəbləri
Hamiləliyin həm erkən, həm də son dövrlərində kəskin ishalın ən çox rast gəlinən səbəbləri aşağıdakı törədicilər ola bilər:
- bağırsaq çöpü;
- salmonellyoz bakteriyaları;
- kampilobakteriyalar;
- iyersiniyalar;
- vəba vibrionu (xüsusilə isti fəsildə aktualdır);
- rotaviruslar;
- enteroviruslar;
- adenoviruslar və s.
Hamilə qadınlar enterotrop patogenlərlə yoluxma üzrə xüsusi risk qrupunu təşkil edir. Gestasiya prosesi üçün immunitetin fəallığının fizioloji şəkildə zəifləməsi xarakterikdir. Buna görə də orqanizmə fekal-oral yolla (çirkli əllər, yuyulmamış tərəvəz və meyvələr vasitəsilə) daxil olan törədicilərin hətta cüzi “porsiyaları” iltihabi prosesin inkişafına gətirib çıxarır. Hamiləliyin son dövrlərində böyümüş uşaqlıq bağırsağın qan təchizatını dəyişə bilər, bu da onu əlverişsiz amillər qarşısında daha da həssas edir.
Hamilə qadınlarda qeyri-infeksion diareyanın səbəbləri hepatobiliar traktın xəstəlikləri (xolesistit, öd yollarının diskineziyası), qarın boşluğu orqanlarında keçirilmiş əməliyyatlar, qidalanmadakı səhvlər ola bilər.
Qadının orqanizmində birinci trimestrdə baş verən hormonal dəyişikliklər bağırsaq peristaltikasının güclənməsinə, bəzi maddələrin sorulma proseslərinin dəyişməsinə və bununla da bağırsaq məzmununun həcminin artmasına gətirib çıxara bilər. Nəticədə bəzi hamilə xəstələrdə 12 həftəyə qədər mülayim ifadə olunmuş diareya müşahidə oluna bilər. O, ağrı ilə müşayiət olunmur və qidadan imtina fonunda azalmır.
Menstruasiyanın gecikməsi olduqda və nəcis tez-tez olduqda (və ya maye halına düşdükdə), reproduktiv yaşda olan qadınlara sidik qravidar testi etmək tövsiyə olunur. Bu, vəziyyəti anlamağa və düzgün müalicə istiqamətini müəyyən etməyə kömək edəcək (birinci trimestrdə bir çox dərmanlar əks göstərişdir).
Təsnifat
Klinik baxımdan hamiləlik zamanı ishal 2 növə bölünür:
- Kəskin forma – nəcis pozğunluğu 14 gündən çox davam etmir. Çox vaxt bu diareya variantının infeksion mənşəyi olur.
- Xroniki forma – ishal 3 həftədən çox davam edir. Bu variant əksər hallarda həzm sisteminin xəstəliklərinin olduğunu göstərir.
Klinik mənzərə
Hamiləlik zamanı infeksion və qeyri-infeksion ishalın əlamətləri aşağıdakı simptomlarla təzahür edə bilər:
- ürəkbulanma və təkrarlanan qusma;
- qarında spastik ağrılar;
- bədən temperaturunun yüksəlməsi (cüzidən yüksəyə qədər – 39-40°C);
- iştahanın azalması;
- “böyük” tualetə yalançı çağırışlar;
- nəcis kütləsində qan və irin qarışığı (salmonellyoz infeksiyası və dizenteriya invaziyası üçün xarakterikdir);
- bağırsaqların köpməsi;
- qazların pozulmuş çıxması;
- ümumi zəiflik və pis özünü hiss etmə;
- ağız quruluğu və susuzluq.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Hamilə qadının obyektiv müayinəsindən, qarnın palpasiyasından və şikayətlərin detallaşdırılmasından sonra həkim ilkin diaqnoz qoyur. Onu təsdiqləmək üçün aşağıdakı üsulları özündə birləşdirə bilən əlavə diaqnostika təyin olunur:
- qarın boşluğu orqanlarının ultrasəs müayinəsi;
- qanın ümumi klinik analizi;
- qanın biokimyəvi analizi;
- həzm olunmamış qida qalıqlarını, bəzi törədicilərin izlərini (helmint yumurtaları, lyamblilər, entamöblər) aşkar etməyə imkan verən nəcis kütləsinin mikroskopiyası;
- nəcisin mikrobioloji müayinəsi.
Müalicə
Hamiləlik zamanı diareyanın müalicəsi vaxtında olmalıdır, çünki ağır formalar sürətlə dehidratasiyaya gətirib çıxara bilər. Terapiyaya gecikdikdə təkcə su-elektrolit balansı pozulmur, həm də metabolik asidoz riski artır. Orqanizmin daxili mühitlərinin “turşulaşması” həm anada, həm də döldə funksional pozğunluqlara səbəb ola bilər.
Hamilə qadınlarda diareyanın simptomatik müalicəsi aparılır. Patoloji sindromun ifadəliliyindən asılı olaraq aşağıdakı preparatlardan istifadə oluna bilər:
- reqidratantlar – yüngül gedişdə bol maye qəbulu göstərişdir, ağır gedişdə isə su-elektrolit balansını bərpa edən vasitələrin venadaxili yeridilməsi tələb olunur;
- həzm traktında toksinləri bağlayan sorbentlər;
- qusmaya qarşı vasitələr;
- pankreatik fermentlər;
- probiotiklər və s.
Hər bir xəstə üçün müalicə proqramı hamiləliyin müddəti nəzərə alınmaqla fərdi tərtib olunur. Yalnız hamiləlik dövründə təhlükəsizliyi kifayət qədər öyrənilmiş və döl üçün riski minimal olan preparatlardan istifadə olunur.
Reabilitasiya
İshaldan sonra bir neçə həftə ərzində pəhriz qidalanmasına riayət etmək tövsiyə olunur. Termiki və mexaniki emaldan keçmiş, bişirilmiş, pörtlədilmiş və ya sobada hazırlanmış məhsullar yemək məqsədəuyğundur; qızardılmış və hisə verilmiş yeməklərdən çəkinin. Acı ədviyyatlardan da imtina etmək lazımdır. Pəhriz qidalanması həzm sisteminin tam bərpa olunmasına və normal iş rejiminə qayıtmasına imkan verir.
Profilaktika
Hamiləlik dövründə infeksion diareyanın qarşısını almaq üçün aşağıdakı qaydalara riayət etmək tövsiyə olunur:
- əlləri həmişə sabunla yumaq, xüsusilə barmaqarası boşluqları və dırnaqətrafı vallıqları diqqətlə təmizləmək;
- istifadədən əvvəl tərəvəz, meyvə və göyərtini axar su ilə bir neçə dəfə yumaq;
- çiy ət, çiy balıq, o cümlədən suşi tərkibində olanların istifadəsindən imtina etmək;
- əlləri yumaq imkanı olmadıqda dezinfeksiyaedici salfetlərdən istifadə etmək;
- keyfiyyətli təbii qida qəbul etmək.
Yadda saxla!
Əsas xəstəliyin terapiyası üçün antibiotik qəbul edən hər 4-cü xəstədə təxminən kəskin diareya inkişaf edə bilər. Hamiləlik dövründə antibakterial preparatlar adətən kəskin bronxit, pielonefrit və xroniki sinuzitin kəskinləşməsinin müalicəsi üçün təyin olunur. Əgər əleyhinəmikrob terapiyasının kursu başa çatdıqdan sonra formalaşmamış nəcisin 2 ardıcıl gün ərzində üç və daha çox dəfə təkrarlandığını fərq etsəniz, həkim konsultasiyası tələb olunur. Ən çox ehtimal ki, söhbət bağırsağın şərti-patogen mikrobiotasının həddindən artıq artması ilə əlaqəli postantibakterial diareyadan gedir. Həkim müayinə aparacaq, diaqnoz qoyacaq və həm ana, həm də döl orqanizmini qorumağa kömək edəcək müalicə təyin edəcək.
Əlaqəli Xəstəliklər
- Adneksit
- Amenoreya
- Anembrioniya
- Anovulyasiya
- Antifosfolipid sindromu
- Aqalaktiya
- Astenozoospermiya
- Azoospermiya
- Bakterial vaginoz (vajinanın disbakteriozu)
- Bartolin vəzinin kistası
- Bartolinit
- Cinsi və psixoseksual inkişafın ləngiməsi
- Cinsi yolla ötürülən infeksiyalar (CYÖİ)
- Çoxdöllü hamiləlik
- Diffuz mastopatiya
Suallar və cavablar
Dəqiq diaqnostika və müalicə taktikası klinik əlamətlər, müayinə nəticələri və fərdi risklər nəzərə alınaraq profil həkim tərəfindən müəyyən edilir.
Mövzu üzrə məqalələr
Mioma aşkarlandı: əməliyyat mütləqdirmi?
Mioma diaqnozu hər zaman əməliyyat demək deyil. Qərar şikayətlərinizə, müayinə nəticələrinə və gələcək hamiləlik planınıza uyğun verilir.
İstiqamət: Ginekologiya
Həkim kolposkopiya təyin edib: sizi nə gözləyir?
Kolposkopiyaya yönləndirilmək xərçəng diaqnozu demək deyil. Müayinə uşaqlıq boynundakı dəyişiklikləri daha yaxından qiymətləndirməyə kömək edir.
İstiqamət: Ginekologiya / Diaqnostika / Onkoginekologiya
Hər ay təkrarlanan ağrı: nə vaxt müayinə lazımdır?
Aybaşı ağrısı geniş yayılsa da, güclü və həyatınızı məhdudlaşdıran ağrını araşdırmaq lazımdır. Ağrının necə dəyişdiyi müayinə üçün vacib…
İstiqamət: Ginekologiya
Aybaşı gecikir: səbəbi yalnız hamiləlikdirmi?
Aybaşının gecikməsi həmişə hamiləliklə bağlı olmur. İlk addım hamiləlik ehtimalını yoxlamaq, sonra gecikmənin təkrarlanmasını və yanaşı əlamətləri qiymətləndirməkdir.
İstiqamət: Ginekoloji endokrinologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
