Qovuqvari mola trofoblast toxumasının anormal proliferasiyası ilə xarakterizə olunan gestasion trofoblastik xəstəlikdir. Tam və qismən mola formaları fərqləndirilir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Qovuqlu sürüşmə
- mola hydatidosa
Xəstəlik haqqında
Qovuqlu sürüşmə trofoblastın böyüməsinin və inkişafının pozulduğu xoşxassəli şişdir. Normada sonuncudan tezliklə plasentar toxumaya çevrilən xorion inkişaf etməlidir. Tam qovuqlu sürüşmədə bu proses baş vermir.
Xəstəlik 800-3000 doğuşdan 1 halda rast gəlinir. Adətən, patologiya gənc (30 yaşa qədər) və ya yaşlı (40 yaşdan yuxarı) xəstələrdə inkişaf edir. Yeniyetmə yaşlı qadınlar xüsusi risk qrupunu təşkil edir.
Hazırda patogenezin genetik nəzəriyyəsi aktualdır. Birincisi, qovuqlu sürüşmənin inkişafı xromosom aberasiyaları nəticəsində rüşeym yumurtasının inkişafının pozulması nəticəsində baş verir. İkincisi, mənşəyi rüşeymin kariotipində atalıq xromosomlarının üstünlük təşkil etməsi ilə bağlıdır. Bunun səbəbi bir yumurta hüceyrəsinin bir neçə spermatozoid tərəfindən, yaxud diploid (ikiqat) xromosom dəstinə malik bir spermatozoid tərəfindən mayalanması ola bilər. Döldə inkişaf anomaliyaları və şikəstliklər müşahidə olunur.
Qovuqlu sürüşmənin spesifik profilaktikası mövcud deyil, lakin bu patologiyanın yaranma riskini azaltmaq mümkündür. Bunun üçün mayalanmadan əvvəl hər iki həyat yoldaşının preqravidar hazırlığı tövsiyə olunur.
Səbəbləri
Qovuqcuqlu sürüşmənin səbəbi patoloji mayalanmadadır. Bu xəstəliyin risk amilləri aşağıdakılar ola bilər:
- ilk hamiləliyin erkən yaşda baş verməsi;
- immun pozğunluqlar;
- qidada karotin və askorbin turşusunun çatışmazlığı;
- zülal çatışmazlığı;
- çanaq orqanlarının iltihabi xəstəlikləri;
- genetik meyllilik;
- hamilənin gənc yaşda olması (sadə qovuqcuqlu sürüşmə üçün) və 40 yaşdan yuxarı olması (proliferasiya edən variant üçün);
- anamnezdə qovuqcuqlu sürüşmənin olması;
- cütlüyün müşayiətedici somatik xəstəlikləri.
Təsnifat
Qovuqlu sürüşmə iki növ ola bilər:
- Tam. Xorionun bütün villusları hidropik degenerasiyaya məruz qalır və qan damarlarını sıxaraq qan axınının olmamasına səbəb olur. Trofoblast patoloji şəkildə proliferasiya edir. Bu zaman embrion/döl aşkar edilmir. Bu cür vəziyyət çox vaxt mayalanma anomaliyaları ilə bağlıdır. Kariotipləşdirmə zamanı patoloji xromosom dəstləri aşkar edilir ki, bu da ya xromosomsuz boş yumurta hüceyrəsinin (bir və ya iki spermatozoidlə) mayalandığını, ya da spermatozoidlərin anomal xromosom dəstinə malik olduğunu göstərir.
- Qismən. Bu vəziyyət, adətən, triploid xromosom dəstində, iki spermin eyni vaxtda bir yumurta hüceyrəsinə daxil olduğu zaman müşahidə olunur. Nəticədə xorion villuslarının yalnız bir hissəsi hidropik degenerasiyaya məruz qalır, buna görə döl inkişaf edə bilər, lakin çox vaxt onun məhvi baş verir (xorial/plasentar villuslar funksional cəhətdən qeyri-kamil olur).
Bundan əlavə, invaziv qovuqlu sürüşmə ayırd edilir – bu zaman hidropik dəyişikliyə uğramış villuslar uşaqlığın əzələ qişasının qalınlığına nüfuz edir və uşaqlıq divarının perforasiyası təhlükəsi yaradır.
Klinik mənzərə
Qovuqlu sürüşmənin əsas simptomları bunlar ola bilər:
- demək olar ki, bu patologiyaya malik bütün qadınlarda müşahidə olunan cinsi yollardan qanlı ifrazat – bu simptom erkən müddətlərdə və ya ikinci trimestrdə yaranır və plasentanın desidual qişadan ayrılması ilə bağlıdır;
- bimanual müayinə zamanı uşaqlığın ölçülərinin ehtimal edilən hamiləlik müddətindən qabaqlayan böyüməsi aşkar edilir;
- bu patologiyaya malik qadınların təxminən 30%-də arterial təzyiqin yüksəlməsi;
- birinci trimestrdə hamilələrin cilovlanmaz qusması;
- ikincili tireotoksikozla bağlı olan nəbzin sürətlənməsi və barmaq uclarının titrəməsi (XQQ tireotrop hormonla oxşarlığa malikdir, buna görə qalxanabənzər vəzinin funksional fəallığını artıra bilər);
- böyük ölçülərə çata bilən yumurtalıqların teka-lütein kistaları – onların inkişafı qonad toxumasının xorionik qonadotropinin yüksək konsentrasiyaları ilə daimi stimulyasiyası nəticəsində baş verir.
Qovuqlu sürüşmənin evakuasiyası zamanı ağ ciyər arteriyasının emboliya riski artır, belə ki, xorial villusların hissəcikləri kapillyarlara və sonra ağ ciyər damarlarına düşə bilər. Bu, ağ ciyərin bir hissəsinin qaz mübadiləsindən çıxması ilə müşayiət olunur, nəticədə ilk növbədə təngnəfəslik ilə özünü göstərən tənəffüs çatışmazlığı yaranır. Bu ağırlaşmanın riski 2% təşkil edir.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Qovuqlu sürüşmə diaqnozu aşağıdakı müayinə üsulları əsasında qoyulur:
- şikayətlərin və obyektiv məlumatların ətraflı qiymətləndirilməsi;
- vaginal müayinənin nəticələri;
- xarakterik ultrasəs mənzərəsi;
- qanda xorionik qonadotropinin bir neçə dəfə yüksəlmiş səviyyəsi.
Qovuqlu sürüşmənin vacib ultrasəs əlaməti «qar boranı» tipli mənzərədir. O, diametri 4-6 mm olan uşaqlıq boşluğunda çoxlu sayda hipo- və anexogen hüceyrəvi strukturlarla xarakterizə olunur. Halların 14-50%-də qovuqlu sürüşmə yumurtalıqların teka-lütein kistaları ilə birləşir. Qismən qovuqlu sürüşmədə ultrasəs diaqnostikası çətin ola bilər. Adətən, xorionun arxasında hüceyrəvi strukturun kiçik bir sahəsi müəyyən edilir. Şübhəli hallarda rəngli xəritələmə və dopplerometriyanın tətbiqi kömək edir, bunların vasitəsilə rüşeym yumurtasının sərhədlərinə bilavasitə yaxınlıqda patoloji zonada arteriyaların genişlənməsi ilə bağlı yüksək vaskulyarizasiya sahələri müəyyən edilir.
USM zamanı uşaqlığın konturunun pozulması lokal qan axınının güclənməsi ilə birlikdə olduqda, ən çox ehtimal olunan hal miometrium toxumasının uşaqlıq divarının deşilməsinə qədər zədələnməsi ilə xarakterizə olunan invaziv (destruktiv) qovuqlu sürüşmənin olmasıdır. Sadə qovuqlu sürüşmənin invaziv formaya çevrilmə tezliyi 15%-ə çatır.
Müalicə
Qovuqcuqlu sürüşmənin əsas müalicə üsulu uşaqlığın məzmununun evakuasiyasıdır. Bu vəziyyətin ağırlaşmaları inkişaf edibsə, onların korreksiyası paralel şəkildə aparılır. Ağır hallarda müalicəyə hamilənin vəziyyətinin normallaşdırılması ilə başlanılır, sonra isə uşaqlıq boşluğunun məzmununun evakuasiyası aparılır.
Konservativ terapiya hemoqlobin səviyyəsi normadan aşağı olduqda anemiyanın müalicəsinə yönəldilir. Boşluğun boşaldılmasından sonra uşaqlığın daha yaxşı yığılması üçün yığıcı vasitələr təyin edilir.
Cərrahi müalicə
Uşaqlıq boşluğunun boşaldılmasının əsas üsulu venadaxili anesteziya altında aparılan vakuum-aspirasiyadır. Həkim serviks kanalını ehtiyatla genişləndirir, sonra isə uşaqlıq boşluğuna vakuum-aspiratorun ucluğunu daxil edir. Boşaltma uterotoniklərin – uşaqlığı yığan və bununla da kütləvi qanaxmanın qarşısını almağa kömək edən vasitələrin nəzarəti altında həyata keçirilir.
Reabilitasiya
Qovuqlu sürüşmənin evakuasiyasından sonra xorionik qonadotropinin β-subvahidinin səviyyəsinin dinamikada təyin edilməsi tövsiyə olunur. Bu hormonun konsentrasiyası adətən cərrahi müdaxilədən 6-8 həftə sonra normallaşır (bəzən 16 həftəyə qədər tələb oluna bilər).
XQQ-nin konsentrasiyası azalmırsa, əksinə, artırsa, kiçik çanaq orqanlarının ultrasəs skanlaşdırılması və ağ ciyərlərin rentgenoqrafiyası aparılır (patoloji xorial villuslar ağ ciyər toxumasına metastaz verə bilər). Bu üsullar xorionkarsinomanın inkişafını istisna etməyə imkan verir. Bəzi hallarda kimyaterapiya aparılması məsələsi həll edilir.
XQQ səviyyəsinin tez-tez dinamik təyini onun normallaşmasına qədər aparılır. Sonra müayinələrin tezliyi azaldılır. XQQ normallaşdıqdan sonra müşahidə molanın növündən asılı olaraq adətən bir neçə ay davam edir. Bu dövrdə etibarlı kontrasepsiya tövsiyə olunur, lakin XQQ normallaşanadək uşaqlıqdaxili kontraseptivin tətbiqi arzuolunan deyil.
Profilaktika
Spesifik profilaktika tədbirləri işlənib hazırlanmamışdır. Hamiləliyin inkişafı üçün optimal şərait yaratmaq məqsədilə mayalanmadan əvvəl preqravidar hazırlıq tövsiyə olunur. Bu, gizli gedən xəstəlikləri aşkar etməyə və onların korreksiyasını aparmağa, orqanizmin vitamin-mineral və qidalanma statusunu bərpa etməyə imkan verir və bununla da embrion üçün normal inkişaf zəmini təmin edir. Nəticədə mama fəsadlarının, o cümlədən qovuqcuqlu sürüşmənin riski azalır.
Yadda saxla!
Qovuqlu sürüşməsi olan qadının qan qrupu rezus-mənfi olarsa, patoloji törəmə çıxarıldıqdan sonra anti-rezus immunoqlobulinin tətbiqi göstərişdir. Bu, sonrakı hamiləliklərdə immun konfliktin qarşısını almağa imkan verəcək. Əgər antiserum tətbiq edilməzsə, böyük ehtimalla ana orqanizminin atadan miras alınan rezus-sistemi antigenlərinə qarşı sensibilizasiyası inkişaf edir. Əgər gələcəkdə rezus-müsbət amilli döllə mayalanma baş verərsə, əvvəllər aktivləşmiş immun hüceyrələr rədd reaksiyasını başlada bilər ki, bu da mamalıq ağırlaşmalarına səbəb ola bilər.
Əlaqəli Xəstəliklər
- Adneksit
- Amenoreya
- Anembrioniya
- Anovulyasiya
- Antifosfolipid sindromu
- Aqalaktiya
- Astenozoospermiya
- Azoospermiya
- Bakterial vaginoz (vajinanın disbakteriozu)
- Bartolin vəzinin kistası
- Bartolinit
- Cinsi və psixoseksual inkişafın ləngiməsi
- Cinsi yolla ötürülən infeksiyalar (CYÖİ)
- Çoxdöllü hamiləlik
- Diffuz mastopatiya
Suallar və cavablar
Dəqiq diaqnostika və müalicə taktikası klinik əlamətlər, müayinə nəticələri və fərdi risklər nəzərə alınaraq profil həkim tərəfindən müəyyən edilir.
Mövzu üzrə məqalələr
Mioma aşkarlandı: əməliyyat mütləqdirmi?
Mioma diaqnozu hər zaman əməliyyat demək deyil. Qərar şikayətlərinizə, müayinə nəticələrinə və gələcək hamiləlik planınıza uyğun verilir.
İstiqamət: Ginekologiya
Həkim kolposkopiya təyin edib: sizi nə gözləyir?
Kolposkopiyaya yönləndirilmək xərçəng diaqnozu demək deyil. Müayinə uşaqlıq boynundakı dəyişiklikləri daha yaxından qiymətləndirməyə kömək edir.
İstiqamət: Ginekologiya / Diaqnostika / Onkoginekologiya
Hər ay təkrarlanan ağrı: nə vaxt müayinə lazımdır?
Aybaşı ağrısı geniş yayılsa da, güclü və həyatınızı məhdudlaşdıran ağrını araşdırmaq lazımdır. Ağrının necə dəyişdiyi müayinə üçün vacib…
İstiqamət: Ginekologiya
Aybaşı gecikir: səbəbi yalnız hamiləlikdirmi?
Aybaşının gecikməsi həmişə hamiləliklə bağlı olmur. İlk addım hamiləlik ehtimalını yoxlamaq, sonra gecikmənin təkrarlanmasını və yanaşı əlamətləri qiymətləndirməkdir.
İstiqamət: Ginekoloji endokrinologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
