Ağciyər xərçəngi ağciyər toxumasından inkişaf edən bədxassəli şişdir. Əsas qruplar qeyri-kiçikhüceyrəli və kiçikhüceyrəli ağciyər xərçəngidir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Ağciyər karsinoması
Xəstəlik haqqında
Ağciyər xərçəngi ən geniş yayılmış onkopatologiyalardan biridir. O, bronxların və ya alveolların selikli qişası hüceyrələrinin bədxassəli transformasiyası ilə xarakterizə olunur. Hesab olunur ki, ağciyər xərçəngi hallarının 80%-i uzun müddət siqaret çəkən insanların payına düşür. Xəstə üçün proqnoz xərçəngin növündən və xəstəliyin diaqnostika edildiyi mərhələdən asılıdır.
Səbəbləri
Xərçəng genetik səbəblərdən meydana çıxa bilər, buna görə yaxın qohumları bu patologiya ilə üzləşmiş şəxslər yüksək risk qrupuna aiddir. Ağciyər xərçənginin inkişafında daha əhəmiyyətli rol əlverişsiz xarici amillərin təsirinə verilir. Ən təhlükəli hesab olunan siqaret çəkməkdir (o cümlədən passiv siqaret çəkmə).
Xəstəliyi ionlaşdırıcı şüalanma, məsələn, radon şüalanması provoka edə bilər. Yanacaqdoldurma məntəqələrinin və təmir müəssisələrinin işçiləri risk zonasındadır, çünki onlar daim ağır metal duzları və digər zərərli birləşmələrlə zəngin olan nəqliyyat vasitələrinin egzoz qazlarını udmaq məcburiyyətindədirlər. Həmçinin zərərli istehsalatda çalışan (xromla, asbestlə, sintetik boyalarla təmasda olan) insanlarda epitel hüceyrələrinin mutasiya riski yüksəkdir.
Mərhələlər
Ağciyər xərçənginin mərhələsi TNM sistemi üzrə müəyyən edilir: şişin ölçüsü və yayılması (T), limfa düyünlərinin zədələnməsi (N) və uzaq metastazlar (M) nəzərə alınır.
- 0 mərhələ — atipik hüceyrələr yalnız bronxun daxili örtüyündədir (in situ xərçəng).
- I mərhələ — şiş 4 sm-dən kiçikdir, ağciyər daxilində yerləşir, limfa düyünləri zədələnməyib. Bu mərhələdə əməliyyat ən çox tam sağalma imkanı verir.
- II mərhələ — şiş daha böyükdür (7 sm-ə qədər) və ya qonşu strukturlara keçib, yaxud eyni tərəfdə ağciyər kökünün limfa düyünləri zədələnib.
- III mərhələ — lokal irəliləmiş proses: şiş iri damarlara, qida borusuna, onurğaya keçib və ya döş qəfəsinin ortasındakı (divararalığı) limfa düyünləri zədələnib. Müalicə adətən kombinə olunur.
- IV mərhələ — plevrada şiş mayesi, digər ağciyərdə, beyində, sümüklərdə, qaraciyərdə və ya böyrəküstü vəzilərdə metastazlar var.
Xırdahüceyrəli ağciyər xərçəngi üçün əlavə olaraq sadə bölgü də istifadə olunur: məhdud mərhələ (proses döş qəfəsinin bir yarısı ilə məhdudlaşır) və yayılmış mərhələ. Mərhələni həkim KT, PET-KT, bronxoskopiya və biopsiya nəticələrinə əsasən müəyyən edir; o, əməliyyat, şüa və dərman müalicəsinin seçiminə təsir göstərir.
Klinik mənzərə
Ağciyər xərçənginin təzahürləri patoloji prosesin lokalizasiyasından, onun inkişaf dövründən, yaxın və uzaq yerləşən daxili orqanların iştirakından asılıdır.
Bioloji dövr ağciyər hüceyrələrinin bədxassəli hüceyrələrə çevrilməsi anından başlayır və rentgenoloji əlamətlərin meydana çıxmasına qədər davam edir. Bir qayda olaraq, bu mərhələdə klinik mənzərə tamamilə yoxdur.
Simptomsuz dövrdə ya simptomlar yoxdur, ya da onlar o qədər qeyri-spesifikdir ki, insan onları xəstəliklə əlaqələndirmir, çox vaxt yorğunluğa və gərgin həyat ritminə aid edir. Bunlara yuxululuq, zəiflik, iş qabiliyyətinin azalması, iştahanın olmaması, çəki itkisi aiddir.
Klinik dövrdə simptomlar meydana çıxır və tədricən artır. Ağciyər xərçənginin ən geniş yayılmış əlamətləri hesab olunur:
- qeyri-sistemli öskürək (çox vaxt selikli-irinli bəlğəmin ayrılması ilə);
- qanlı bəlğəm;
- səsin batması (sərgərdan sinirin sıxılması səbəbindən);
- subfebrilitet;
- döşdə ağrılar;
- təngnəfəslik.
İkincili təzahürlər ağırlaşmalarla (xərçəng pnevmoniyası, plevrit, ağciyər qanaxmaları və s.) bağlıdır. Klinik mənzərənin ifadəliliyi birbaşa şişin lokalizasiyasından asılıdır. Mərkəzi xərçəngdə o, iri bronxlarda böyüyür, onların obstruksiyasına və ağciyərin əhəmiyyətli həcminin hipoventilyasiyasına səbəb olur. Periferik yerləşmədə metastazların yayılmasına qədər uzunmüddətli simptomsuz inkişaf mümkündür.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Flüoroqrafiya və ya rentgenoqrafiya nəticələrinin araşdırılmasından sonra həkimdə ağciyər xərçəngindən şübhələnmə yarana bilər. Diaqnozun təsdiqlənməsi üçün kompüter tomoqrafiyası təyin edilir. ABŞ-da aparılmış böyük tədqiqatın nəticələrinə görə, risk qrupundan olan insanlarda (uzun müddət siqaret çəkənlər) aşağı dozalı kompüter tomoqrafiyası ilə müntəzəm skrininq ağciyər xərçəngindən ölüm hallarını təxminən 20% azaldır, çünki şişi erkən mərhələdə aşkar etməyə imkan verir.
Orqanizmin vəziyyəti haqqında hərtərəfli məlumat əldə etmək üçün laboratoriya diaqnostikası (qan və sidiyin ümumi klinik analizləri, qanın biokimyası, onkomarkerlərə testlər) aparılır. Bəzi hallarda fibrobronxoskopiya, biopsiya, diaqnostik torakotomiya və digər tədbirlər təyin edilir.
Müalicə
Ağciyər xərçənginin müalicəsi erkən mərhələlərdə ən effektivdir. Praktikada bu kifayət qədər nadir hallarda baş verir. Xəstələr daha çox klinik dövrdə (2-ci və ya 3-cü mərhələdə) profil mütəxəssisə düşürlər.
Müasir onkologiyada şiş və xəstənin orqanizminin vəziyyəti haqqında mümkün qədər ətraflı məlumat toplandıqdan sonra müalicənin fərdi qaydada seçilməsinə xüsusi diqqət yetirilir. Ağciyərin onkopatologiyasının müalicəsi üçün ən çox cərrahi əməliyyatlar, kimyo- və şüa terapiyası, həmçinin hədəf terapiya və immunoterapiya aparılır. Ağciyər şişlərinin yüksək aqressivliyi səbəbindən bu üsulları birləşdirmək lazım gəlir.
Bir sıra hallarda müalicə şişin kiçilməsinə və metastazların yaranmasının qarşısının alınmasına yönəlmiş kimyaterapiya və ya immunoterapiya ilə başlanır. Əməliyyat zamanı şişin özü və yaxınlıqdakı toxumalar çıxarılır. Göstəriş olduqda əməliyyatdan sonra şüa terapiyası aparılır ki, bu da residiv riskini azaltmağa imkan verir. Şişdə müəyyən molekulyar dəyişikliklər (mutasiyalar) aşkarlandıqda hədəf terapiya, bir çox hallarda isə immun yoxlama nöqtəsi inhibitorları tətbiq olunur. Cərrahi mərhələdən sonra kimyaterapevtik müalicə davam etdirilir. Tam remissiyaya nail olmaq kifayət qədər nadir hallarda mümkün olur. Şişin ölçüləri əhəmiyyətli olduqda, digər daxili orqanların zədələndiyi və ürək-damar patologiyaları olduqda, xəstələrə paliativ müalicə təyin edilir. O, əməliyyat oluna bilməyən xəstənin həyat keyfiyyətinin artırılmasına yönəlib.
Onkologiyada sadə qayda aktualdır – müalicəyə nə qədər tez başlanılsa, o bir o qədər effektiv olar.
Profilaktika
Ağciyər xərçənginin qarşısını tam almaq mümkün deyil, lakin halların böyük əksəriyyəti dəyişdirilə bilən amillərlə bağlıdır və riski xeyli azaltmaq olar.
- Siqaretdən imtina. Bu, ən təsirli tədbirdir: hansı yaşda atılmasından asılı olmayaraq, risk ildən-ilə azalır. Qəlyan, elektron siqaret və qızdırılan tütün təhlükəsiz alternativ sayılmır.
- Passiv siqaret tüstüsündən qaçmaq — evdə və avtomobildə siqaret çəkilməsinə yol verməyin.
- Radon. Birinci mərtəbə və zirzəmi otaqlarında radon səviyyəsini yoxlatmaq və otaqları mütəmadi havalandırmaq faydalıdır.
- Peşə təhlükəsizliyi. Asbest, xrom, nikel, dizel tüstüsü və digər kanserogenlərlə işləyərkən respirator və digər fərdi mühafizə vasitələrindən istifadə edin.
- Skrininq. 50–80 yaşlı, uzun müddət çox siqaret çəkmiş (o cümlədən son 15 ildə atmış) insanlara ildə bir dəfə aşağı dozalı KT tövsiyə olunur. Bunun sizə göstəriş olub-olmadığını həkimlə müzakirə edin.
Yadda saxla!
Ağciyər xərçəngi uzun müddət əlamətsiz gedir, ilk şikayətlər isə çox vaxt «siqaret öskürəyi» və ya soyuqdəymə kimi qəbul edilir. Buna görə siqaret çəkənlər və keçmiş siqaretçilər xüsusilə diqqətli olmalıdır: davam edən şikayətlə həkimə müraciəti təxirə salmayın.
Aşağıdakı hallarda planlı, lakin gecikmədən həkimə müraciət edin:
- 3 həftədən çox davam edən və ya xarakterini dəyişən öskürək;
- bəlğəmdə qan izləri;
- 3 həftədən uzun çəkən səs batması;
- izahsız arıqlama, davamlı zəiflik;
- eyni yerdə təkrarlanan pnevmoniya.
Bol qanhayxırma, kəskin artan təngnəfəslik, üzün və boynun qəfil şişməsi baş verərsə, dərhal təcili yardım çağırın.
Əlaqəli Xəstəliklər
Suallar və cavablar
Ağciyər xərçəngindən şübhə adətən ailə həkimi və ya pulmonoloqun flüoroqrafiya nəticələrini qiymətləndirməsi ilə yaranır. Diaqnozun dəqiqləşdirilməsi üçün kompüter tomoqrafiyası və biopsiya təyin olunur, bundan sonra xəstə onkoloqa yönləndirilir. Müalicə taktikasını — cərrahi əməliyyat, şüa və ya dərman müalicəsi — bir neçə mütəxəssisin birgə qərarı ilə onkoloq müəyyən edir. Konkret marşrut xəstəliyin növündən və mərhələsindən asılı olaraq dəyişə bilər.
Nəticə xərçəngin növündən, mərhələsindən və orqanizmin ümumi vəziyyətindən asılıdır, buna görə birmənalı cavab vermək mümkün deyil. Erkən mərhələdə aşkarlanan və cərrahi yolla çıxarıla bilən şişlərdə proqnoz adətən daha əlverişli olur. Gecikmiş mərhələlərdə müalicənin məqsədi xəstəliyin inkişafını ləngitmək və simptomları yüngülləşdirmək ola bilər. Konkret proqnozu yalnız müayinə nəticələrini görən onkoloq qiymətləndirə bilər.
Bəzi hallarda ağciyər xərçəngi genetik meyillik zəminində inkişaf edir, ona görə yaxın qohumlarda bu xəstəliyin olması riski bir qədər artıra bilər. Ancaq irsilik tək başına xəstəliyi labüd etmir — siqaret çəkmə və digər zərərli amillərlə birləşdikdə risk daha nəzərə çarpan olur. Ailə tarixçəsi olan şəxslərə, xüsusən siqaret çəkənlərə, pulmonoloqla məsləhətləşərək müntəzəm müayinədən keçmək tövsiyə olunur.
Mövzu üzrə məqalələr
Süd vəzi onkomarkerləri: niyə “xərçəng yoxlaması” sayılmır?
CA 15-3 və CEA kimi qan göstəriciləri sağlam qadınlarda adi süd vəzi skrininqinin əvəzi deyil. Müalicə biomarkerləri və…
İstiqamət: Mammologiya / Onkologiya
Bronxoskopiya (FBS)
Bronxoskopiya (fibrobronxoskopiya, FBS) – yuxarı və aşağı tənəffüs yollarının vəziyyətini vizual olaraq qiymətləndirməyə, həmçinin müalicəvi manipulyasiyalar aparmağa imkan…
İstiqamət: Pulmonologiya
Effektiv kombinasiya: cərrahiyyə + hipertermokimyaterapiya
Klinikanın onkocərrah həkimləri cərrahi üsulların qarındaxili hipertermokimyaterapiya ( Xaypek (HIPEC) ) ilə birləşdirilməsindən istifadə edərək pasiyentlərin həyatını xilas…
İstiqamət: Onkocərrahiyyə
Haypek (HIPEC)
Bəzi onkoloji xəstəliklərin nəticəsi olan peritoneal karsinomatozun müalicəsi üçün bizim Onkomərkəzimizdə qabaqcıl Haypek (HIPEC) üsulu - hipertermik intraperitoneal…
İstiqamət: Onkocərrahiyyə
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
