Retroxorionik hematoma hamiləliyin erkən dövründə xorion ilə uşaqlıq divarı arasında qan toplanmasıdır. Vaginal qanaxma ilə müşayiət oluna bilər və ölçüsünə, simptomlara görə izlənir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Xorionarxası qansızma
- retroxorial hematoma
- subxorionik hematoma
- xorionarxası hematoma
Xəstəlik haqqında
Xorion döl yumurtasının xarici qişasıdır, sonradan plasentaya çevrilir və embrionun qidalanmasını təmin edir. Retroxorionik (subxorionik) hematoma xorionun uşaqlıq divarından qismən ayrılması və bu sahədə qan toplanmasıdır. Bu vəziyyət əsasən birinci trimestrdə, bəzən ikinci trimestrin əvvəlində aşkar edilir.
Hematoma erkən hamiləlikdə ultrasəs müayinəsində nisbətən tez-tez tapılan dəyişiklikdir. Kiçik hematomalar çox vaxt heç bir əlamət vermir və bir neçə həftə ərzində tədricən sorulur, hamiləlik normal davam edir. Böyük hematomalar, xüsusən qanaxma və ağrı ilə müşayiət olunanlar, isə düşük, vaxtından əvvəl doğuş, plasentanın vaxtından əvvəl qopması və dölün inkişafının ləngiməsi riskini artıra bilər.
Proqnoza hematomanın ölçüsü, yerləşməsi, hamiləlik müddəti, embrionun ürək fəaliyyəti və qanaxmanın davam edib-etməməsi təsir edir. Buna görə hematoma aşkar edilmiş qadın mama-ginekoloqun müşahidəsində olmalı, həkimin tövsiyələrinə əməl etməli və təhlükəli əlamətləri tanımalıdır.
Səbəbləri
Hematomanın əmələ gəlməsinin dəqiq səbəbi hər zaman müəyyən olunmur. Çox vaxt bu, xorionun uşaqlıq divarına birləşdiyi sahədə kiçik damarların zədələnməsi ilə bağlıdır. Mümkün səbəblər və risk amilləri:
- döl yumurtasının implantasiyasının pozulması – xorion uşaqlığın selikli qişasına kifayət qədər möhkəm birləşmir;
- endometriumun xroniki iltihabı və uşaqlıqda əvvəlki müdaxilələrdən sonra qalan dəyişikliklər;
- uşaqlığın quruluş anomaliyaları və mioma düyünləri;
- qanın laxtalanma sisteminin pozuntuları – trombofiliyalar, antifosfolipid sindromu;
- hormonal pozuntular – qalxanabənzər vəzin xəstəlikləri, sarı cismin funksiyasının çatışmazlığı;
- köməkçi reproduktiv texnologiyalarla (süni mayalanma) baş vermiş hamiləlik;
- embrionun xromosom anomaliyaları – inkişaf pozuntusu xorionun ayrılmasına səbəb ola bilər;
- arterial hipertenziya, siqaret çəkmə;
- qarın nahiyəsinə travma, ağır fiziki gərginlik.
Hematomanın yaranması qadının «günahı» deyil: adi gündəlik fəaliyyət, cinsi əlaqə və ya iş adətən birbaşa səbəb olmur.
Təsnifat
Yerləşməsinə görə hamiləlikdə aşağıdakı hematomalar ayırd edilir:
- retroxorionik (subxorionik) – qan xorion ilə uşaqlıq divarı arasında toplanır;
- kənar (marginal) – xorionun və ya plasentanın kənarında yerləşir, qan xaricə daha asan çıxır;
- retroplasentar – plasenta formalaşdıqdan sonra onun arxasında; plasentanın qopmasına yaxın, daha təhlükəli vəziyyətdir.
USM-də hematoma vaxt keçdikcə dəyişir: təzə hematoma bir görünüşdə, sorulmaqda olan hematoma isə başqa görünüşdə olur. Həkim həmçinin hematomanın döl yumurtasına nisbətdə ölçüsünü qiymətləndirir – kiçik, orta və böyük hematoma.
Klinik mənzərə
Kiçik hematoma çox vaxt simptomsuz olur və planlı USM zamanı təsadüfən aşkar edilir. Əlamətlər olduqda onlar bunlardır:
- cinsiyyət yollarından qanlı ifrazat – açıq-qırmızı və ya qəhvəyi, az və ya çox miqdarda; qəhvəyi ifrazat çox vaxt köhnə qanın xaric olmasıdır;
- qarnın aşağı hissəsində dartıcı ağrılar, uşaqlığın tonusunun artması hissi;
- bel nahiyəsində ağrı;
- böyük qan itkisində – zəiflik, başgicəllənmə, ürəkdöyünmə.
Hamiləlikdə istənilən qanlı ifrazat mütləq həkim müayinəsi tələb edir, çünki oxşar əlamətlər düşük təhlükəsi, ektopik (uşaqlıqdankənar) hamiləlik və digər vəziyyətlərdə də olur.
Dərhal 103 nömrəsinə zəng etmək lazımdır, əgər: qanaxma boldur (gigiyenik bez qısa müddətdə islanır) və ya laxtalarla gedir; qarında güclü, tutmaşəkilli və ya birtərəfli kəskin ağrı var; çiyinə yayılan ağrı, huşun itirilməsi, kəskin zəiflik, soyuq tər, ürəkdöyünmə yaranıb; temperatur yüksəlib. Belə hallarda evdə gözləmək, özbaşına dərman qəbul etmək olmaz.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnozu mama-ginekoloq qoyur. Həkim son aybaşı tarixini, hamiləlik müddətini, şikayətləri, əvvəlki hamiləliklərin gedişini, qəbul olunan dərmanları öyrənir, ginekoloji baxış keçirir və qanaxmanın mənbəyini qiymətləndirir.
- Ultrasəs müayinəsi (transvaginal və ya transabdominal) – əsas üsuldur: hematomanın yerini və ölçüsünü, döl yumurtasının uşaqlıqda yerləşdiyini, embrionun ürək fəaliyyətini və inkişafını göstərir. Dinamikada təkrar USM hematomanın sorulub-sorulmadığını qiymətləndirməyə imkan verir.
- Doppler müayinəsi – sonrakı müddətlərdə uşaqlıq-plasenta qan axınını qiymətləndirir.
- Qan analizləri – ümumi qan analizi (anemiya), qan qrupu və rezus amil, laxtalanma göstəriciləri; göstəriş olduqda hamiləlik hormonunun dinamikası.
- Əlavə müayinələr – təkrarlanan düşüklər və ya hematomanın təkrar yaranmasında trombofiliyaların, antifosfolipid sindromunun, qalxanabənzər vəz funksiyasının yoxlanılması.
Rezus-mənfi qadınlarda qanaxma zamanı rezus-konfliktin profilaktikası məsələsi həll olunur. Differensial diaqnostika düşük təhlükəsi, ektopik hamiləlik, inkişaf etməyən hamiləlik, uşaqlıq boynunun polipi və ektopiyası ilə aparılır.
Ağırlaşmalar
- Özbaşına düşük – xüsusən böyük hematomalarda və embrionun ürək fəaliyyəti zəif olduqda.
- Vaxtından əvvəl doğuş və döl qişalarının vaxtından əvvəl cırılması.
- Plasentanın vaxtından əvvəl qopması – sonrakı trimestrlərdə.
- Dölün inkişafının ləngiməsi – plasentanın funksiyası pozulduqda.
- Anemiya – təkrarlanan və ya bol qanaxmalardan sonra; zəiflik, başgicəllənmə ilə özünü göstərir.
- Rezus-sensibilizasiya – rezus-mənfi qadında profilaktika aparılmadıqda növbəti hamiləliklərdə problem yarada bilər.
- Psixoloji gərginlik və narahatlıq – qadının dəstəyə, həkimdən aydın izahat almağa ehtiyacı olur.
Müalicə
Müalicə hematomanın ölçüsündən, simptomlardan, hamiləlik müddətindən və embrionun vəziyyətindən asılıdır. Kiçik, simptomsuz hematomada çox vaxt yalnız dinamik müşahidə – təkrar USM və həkim nəzarəti kifayət edir. Qanaxma, ağrı və böyük hematoma olduqda müalicə ambulator və ya stasionar şəraitdə aparılır.
Ümumi tövsiyələr:
- fiziki yükün məhdudlaşdırılması, ağır əşya qaldırmamaq, kifayət qədər istirahət; ciddi yataq rejiminin faydası sübut olunmayıb və həkim tərəfindən fərdi müəyyən edilir;
- qanaxma dayanana qədər və həkimin icazəsinədək cinsi əlaqədən çəkinmək;
- qəbizliyin qarşısını almaq üçün balanslı qidalanma, kifayət qədər maye;
- stressin azaldılması, siqaretdən imtina.
Dərman müalicəsi (yalnız mama-ginekoloq təyin edir):
- göstəriş olduqda – proqesteron preparatları, xüsusən düşük təhlükəsi, təkrarlanan düşüklər və ya hormon çatışmazlığı olduqda;
- qanaxmanı azaldan (hemostatik) vasitələr – həkimin qərarı ilə;
- anemiyada dəmir preparatları;
- laxtalanma pozuntusu və ya antifosfolipid sindromu aşkar edildikdə – müvafiq müalicə ciddi laborator nəzarət altında;
- rezus-mənfi qadınlarda – anti-rezus immunoqlobulin.
Hormon preparatlarını özbaşına başlamaq, dozasını dəyişmək və ya kəskin dayandırmaq olmaz – bu barədə qərarı yalnız həkim verir. Qanaxma dayanmadıqda, hamiləlik inkişafdan qaldıqda və ya qadının həyatı üçün təhlükə yarandıqda stasionarda müvafiq cərrahi yardım göstərilir.
Etmək olmaz: qanaxma zamanı vaginal tamponlardan istifadə etmək, isti vanna qəbul etmək, bitki dəmləmələri və xalq vasitələri ilə özünü müalicə etmək, təyin olunmuş nəzarət USM-ini təxirə salmaq.
Profilaktika
Hematomanın qarşısını tam almaq həmişə mümkün deyil, lakin riski azaltmaq olar:
- hamiləliyin planlaşdırılması – əvvəlcədən ginekoloq müayinəsi, xroniki xəstəliklərin və infeksiyaların müalicəsi;
- həkim tövsiyəsi ilə hamiləlikdən əvvəl və erkən dövrdə fol turşusu qəbulu;
- təkrarlanan düşüklər olduqda səbəblərin (laxtalanma, hormon, immun pozuntular) əvvəlcədən araşdırılması;
- qalxanabənzər vəz xəstəliklərinin, arterial hipertenziyanın, şəkərli diabetin nəzarətə alınması;
- siqaret və alkoqoldan imtina;
- hamiləlik zamanı ağır fiziki yükdən, qarın travmasından qorunma;
- hamiləlikdə vaxtında qeydiyyata durmaq və planlı USM-lərdən keçmək.
Hansı həkimə müraciət etməli
Hamiləlikdə qanlı ifrazat və ya qarın ağrısı olduqda mama-ginekoloqa müraciət etmək lazımdır; bol qanaxma və güclü ağrıda isə dərhal 103-ə zəng edin.
Yadda saxla!
- Kiçik retroxorionik hematoma tez-tez rast gəlinir və əksər hallarda iz qoymadan sorulur.
- Hamiləlikdə istənilən qanlı ifrazat həkim müayinəsi tələb edir – səbəbi yalnız USM ilə dəqiqləşdirilir.
- Bol qanaxma, güclü və ya birtərəfli qarın ağrısı, huşun itirilməsi – dərhal 103-ə zəng edin.
- Hormon və qanı dayandıran dərmanları yalnız həkim təyin edir; onları özbaşına dayandırmaq olmaz.
- Hematoma aşkar olunubsa, nəzarət USM-lərini buraxmayın və hamiləlik boyu müşahidədə qalın.
Əlaqəli Xəstəliklər
- Hamiləliyin pozulması təhlükəsi
- Adneksit
- Amenoreya
- Anembrioniya
- Anovulyasiya
- Antifosfolipid sindromu
- Aqalaktiya
- Astenozoospermiya
- Azoospermiya
- Bakterial vaginoz (vajinanın disbakteriozu)
- Bartolin vəzinin kistası
- Bartolinit
- Cinsi və psixoseksual inkişafın ləngiməsi
- Cinsi yolla ötürülən infeksiyalar (CYÖİ)
- Çoxdöllü hamiləlik
Suallar və cavablar
Kiçik hematomalar əksər hallarda embriona təsir etmir və sorulduqdan sonra hamiləlik normal davam edir. Böyük hematomalar isə düşük və sonrakı ağırlaşmaların riskini artıra bilər. Buna görə həkim hematomanın ölçüsünü və embrionun vəziyyətini təkrar USM ilə izləyir.
Müddət hematomanın ölçüsündən və orqanizmin xüsusiyyətlərindən asılıdır; kiçik hematomalar adətən bir neçə həftə ərzində azalır. Sorulma zamanı qəhvəyi ifrazat ola bilər – bu, köhnə qanın xaric olmasıdır. Lakin ifrazatın rəngi açıq-qırmızıya dəyişərsə və ya miqdarı artarsa, həkimə müraciət etmək lazımdır.
Uzunmüddətli ciddi yataq rejiminin hematomanın sorulmasını sürətləndirdiyi sübut olunmayıb, üstəlik o, tromboz riskini artıra bilər. Adətən ağır fiziki yükü məhdudlaşdırmaq və kifayət qədər istirahət etmək tövsiyə olunur. Fərdi rejimi müayinə nəticələrinə əsasən mama-ginekoloq müəyyən edir.
Qanaxma və ağrı davam edərkən, həmçinin hematoma tam sorulana qədər cinsi əlaqədən çəkinmək adətən tövsiyə olunur. Nə vaxt bərpa etməyin mümkün olduğunu nəzarət USM-indən sonra həkim deyəcək.
Az miqdarda ifrazatda uzanın, sakitləşin və həmin gün mama-ginekoloqa müraciət edin. Bol qanaxma, laxtalar, güclü və ya birtərəfli qarın ağrısı, başgicəllənmə və ya huşun itirilməsi olduqda dərhal 103-ə zəng edin. Özbaşına dərman qəbul etməyin və vaginal tampon istifadə etməyin.
Əsas diaqnostika üsulu ultrasəs müayinəsidir, əlavə olaraq qan analizləri aparılır. Müalicə taktikası – müşahidə, rejim və ya dərman müalicəsi – klinik əlamətlər, müayinə nəticələri, hamiləlik müddəti və pasiyentin fərdi xüsusiyyətləri nəzərə alınaraq mama-ginekoloq tərəfindən müəyyən edilir.
Mövzu üzrə məqalələr
Mioma aşkarlandı: əməliyyat mütləqdirmi?
Mioma diaqnozu hər zaman əməliyyat demək deyil. Qərar şikayətlərinizə, müayinə nəticələrinə və gələcək hamiləlik planınıza uyğun verilir.
İstiqamət: Ginekologiya
Həkim kolposkopiya təyin edib: sizi nə gözləyir?
Kolposkopiyaya yönləndirilmək xərçəng diaqnozu demək deyil. Müayinə uşaqlıq boynundakı dəyişiklikləri daha yaxından qiymətləndirməyə kömək edir.
İstiqamət: Ginekologiya / Diaqnostika / Onkoginekologiya
Hər ay təkrarlanan ağrı: nə vaxt müayinə lazımdır?
Aybaşı ağrısı geniş yayılsa da, güclü və həyatınızı məhdudlaşdıran ağrını araşdırmaq lazımdır. Ağrının necə dəyişdiyi müayinə üçün vacib…
İstiqamət: Ginekologiya
Aybaşı gecikir: səbəbi yalnız hamiləlikdirmi?
Aybaşının gecikməsi həmişə hamiləliklə bağlı olmur. İlk addım hamiləlik ehtimalını yoxlamaq, sonra gecikmənin təkrarlanmasını və yanaşı əlamətləri qiymətləndirməkdir.
İstiqamət: Ginekoloji endokrinologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
