Qulaqcıqların flateri qulaqcıqlarda sürətli və nizamlı elektrik aktivliyi ilə xarakterizə olunan supraventrikulyar taxiaritmiyadır. Tromboembolik ağırlaşma riski klinik olaraq qiymətləndirilməlidir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Qulaqcıqların titrəməsi
- qulaqcıq flateri
- Flutter atriorum
Xəstəlik haqqında
Qulaqcıqların flateri ürək ritminin pozulmasıdır: qulaqcıqlarda elektrik impulsu qapalı dairə (re-entry) üzrə fasiləsiz dövr edir və qulaqcıqlar çox tez, lakin nizamlı şəkildə oyanır. Qulaqcıq dalğalarının tezliyi adətən dəqiqədə təxminən 250–350 olur. Qulaqcıqlar bu sürətdə tam yığıla bilmir, ona görə də onların qanı mədəciklərə vurma funksiyası zəifləyir.
Qulaqcıqlarla mədəciklər arasında yerləşən atrioventrikulyar düyün bütün impulsları keçirə bilmir və bir növ «süzgəc» rolunu oynayır. Çox vaxt hər ikinci impuls keçir (2:1 nisbəti), bu da mədəciklərin dəqiqədə təxminən 150 dəfə yığılması deməkdir. Nadir hallarda impulslar 1:1 nisbətində keçir; bu, mədəciklərin çox sürətli yığılmasına, təzyiqin kəskin düşməsinə və həyat üçün təhlükəli vəziyyətə səbəb ola bilər.
Flater qulaqcıqların fibrilyasiyasına (səyirməsinə) yaxın, lakin ondan fərqli aritmiyadır: fibrilyasiyada qulaqcıqların aktivliyi xaotik, flaterdə isə nizamlıdır. Bu iki pozuntu tez-tez eyni pasiyentdə növbələşir. Xəstəlik əsasən orta və ahıl yaşlı insanlarda, ürək və ağciyər xəstəlikləri olanlarda rast gəlinir, kişilərdə daha tez-tez qeydə alınır. Əsas təhlükələri ürək çatışmazlığının inkişafı və qulaqcıqlarda tromb əmələ gəlməsi ilə bağlı insult riskidir.
Səbəbləri
Flater adətən qulaqcıqların toxumasında struktur dəyişiklikləri olduqda, yəni onlar genişləndikdə, gərildikdə və ya çapıqlaşdıqda yaranır. Əsas səbəblər və risk amilləri bunlardır:
- arterial hipertenziya – uzun müddət yüksək təzyiq qulaqcıqların genişlənməsinə və toxumasının dəyişməsinə səbəb olur;
- ürəyin işemik xəstəliyi, o cümlədən keçirilmiş miokard infarktı və kardioskleroz;
- ürək qapaqlarının xəstəlikləri və anadangəlmə ürək qüsurları – xüsusən qulaqcıqlara yük düşən qüsurlar;
- ürək çatışmazlığı və kardiomiopatiyalar;
- ürək əməliyyatları – qulaqcıq divarında qalan çapıqlar impulsun dövr etməsi üçün yol yaradır; flater əməliyyatdan sonrakı ilk günlərdə də yarana bilər;
- iltihabi xəstəliklər – miokardit, perikardit;
- ağciyər xəstəlikləri – ağciyərlərin xroniki obstruktiv xəstəliyi, ağciyər hipertenziyası, ağciyər arteriyasının tromboemboliyası; bu zaman ürəyin sağ qulaqcığı gərilir;
- qalxanabənzər vəzin funksiyasının artması (hipertireoz);
- şəkərli diabet, piylənmə, yuxuda tənəffüs dayanmaları (obstruktiv apnoe);
- alkoqoldan sui-istifadə – həm müntəzəm, həm də bir dəfəlik çox içki qəbulu tutmanı təhrik edə bilər;
- elektrolit pozuntuları və bəzi dərmanların nəzarətsiz qəbulu.
Bəzi hallarda, xüsusən gənc insanlarda, aşkar ürək xəstəliyi tapılmır. Tutma fiziki gərginlik, emosional stress, yuxusuzluq, kofein və ya enerji içkilərinin çox qəbulu fonunda başlaya bilər.
Təsnifat
Həkimlər flateri bir neçə əlamətə görə təsnif edir:
- tipik flater – impuls sağ qulaqcıqda üçtaylı qapaq ilə aşağı boş vena arasındakı dar sahədən (kavotrikuspidal istmus) keçən dairə ilə hərəkət edir; ən çox rast gəlinən formadır və kateter ablyasiyası ilə yaxşı müalicə olunur;
- atipik flater – impuls başqa yollarla, çox vaxt əməliyyat və ya ablyasiya çapıqları ətrafında dövr edir; müalicəsi daha mürəkkəbdir;
- gedişata görə – paroksizmal (tutmalar özbaşına və ya müalicə ilə keçir), davamlı (persistent) (ritmi bərpa etmək üçün müdaxilə lazımdır) və daimi forma;
- keçiricilik nisbətinə görə – 2:1, 3:1, 4:1 və ya dəyişkən; nisbət nə qədər kiçik olarsa, mədəciklər bir o qədər tez yığılır.
Klinik mənzərə
Simptomların ağırlığı əsasən mədəciklərin yığılma tezliyindən və ürəyin ümumi vəziyyətindən asılıdır. Tutma çox vaxt qəflətən başlayır. Əsas əlamətlər:
- ürəkdöyünmə – sürətli, çox vaxt nizamlı ürək döyüntüsü hissi;
- zəiflik və tez yorulma, adi fiziki yükə dözümlülüyün azalması;
- təngnəfəslik – yerimə, pilləkənə qalxma zamanı, ağır hallarda sakitlikdə;
- başgicəllənmə, gözlərin qaralması, huşun itirilməsinə yaxın vəziyyət;
- döş qəfəsində narahatlıq və ya ağrı – xüsusən ürəyin işemik xəstəliyi olanlarda;
- arterial təzyiqin düşməsi, soyuq tər, dərinin avazıması;
- uzun müddət davam edən flaterdə – ayaqlarda ödem, gecə təngnəfəsliyi, yəni ürək çatışmazlığının əlamətləri.
İmpulsların az hissəsi mədəciklərə keçdikdə (məsələn, 4:1 nisbətində) insan heç nə hiss etməyə bilər və aritmiya EKQ zamanı təsadüfən aşkarlanır. Ahıl insanlarda flater bəzən yalnız ümumi zəiflik və ya çaşqınlıq kimi özünü göstərir.
Dərhal 103 nömrəsinə zəng etmək lazımdır, əgər sürətli ürəkdöyünmə ilə yanaşı huşun itirilməsi və ya huşun itirilməsinə yaxın vəziyyət, döş qəfəsində sıxıcı ağrı, ağır təngnəfəslik, təzyiqin kəskin düşməsi, soyuq tər yaranıbsa; həmçinin insult əlamətləri – üzün bir tərəfinin sallanması, qol və ya ayaqda qəfil zəiflik, nitqin pozulması, qəfil görmə itkisi – meydana çıxıbsa. Belə hallarda evdə gözləmək olmaz.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnozu kardioloq qoyur. Həkim şikayətləri, tutmaların nə vaxt və hansı şəraitdə başladığını, nə qədər davam etdiyini, keçirilmiş xəstəlikləri və qəbul olunan dərmanları öyrənir, nəbzi və təzyiqi ölçür, ürəyi dinləyir.
- Elektrokardioqrafiya (EKQ) – əsas müayinədir; tipik flaterdə «mişar dişi»nə bənzəyən qulaqcıq dalğaları görünür, keçiricilik nisbəti və mədəciklərin tezliyi müəyyən edilir.
- Holter monitorinqi və digər uzunmüddətli EKQ qeydiyyatı – qısa, keçici tutmaları aşkar etməyə və müalicənin effektini qiymətləndirməyə kömək edir.
- Exokardioqrafiya (ürəyin USM-i) – qulaqcıqların ölçüsünü, qapaqların vəziyyətini, ürəyin yığılma qabiliyyətini göstərir.
- Transezofageal exokardioqrafiya – qida borusundan aparılan USM; kardioversiyadan əvvəl qulaqcıqlarda tromb olub-olmadığını yoxlamaq üçün istifadə olunur.
- Qan analizləri – elektrolitlər, qalxanabənzər vəzin hormonları, böyrək və qaraciyər funksiyası, ümumi qan analizi, laxtalanma göstəriciləri.
- Yük sınağı və elektrofizioloji müayinə – göstəriş olduqda; sonuncu ablyasiya zamanı impulsun yolunu dəqiq müəyyən etməyə imkan verir.
Differensial diaqnostika qulaqcıqların fibrilyasiyası, qulaqcıq taxikardiyası və digər supraventrikulyar taxikardiyalarla aparılır.
Ağırlaşmalar
- İnsult və digər tromboemboliyalar – qulaqcıqlar tam yığılmadıqda onlarda qan durğunlaşır və tromb yarana bilər; tromb qan axını ilə beyin və ya digər orqanların damarlarına düşə bilər.
- Ürək çatışmazlığı – uzun müddət sürətli ritm ürək əzələsini yorur və onun yığılma qabiliyyətini zəiflədir (taxikardiya ilə bağlı kardiomiopatiya).
- 1:1 keçiricilik – mədəciklərin çox sürətli yığılması, təzyiqin kəskin düşməsi, huşun itirilməsi.
- Qulaqcıqların fibrilyasiyasına keçid – flater olan pasiyentlərdə sonradan fibrilyasiya tez-tez yaranır.
- Stenokardiya tutmaları – ürəyin işemik xəstəliyi olanlarda sürətli ritm fonunda.
Müalicə
Müalicənin məqsədləri mədəciklərin yığılma tezliyini nəzarətə almaq, normal sinus ritmini bərpa etmək və saxlamaq, tromboemboliyaların qarşısını almaq və əsas xəstəliyi müalicə etməkdir. Taktikanı kardioloq pasiyentin vəziyyətinə, tutmanın müddətinə və yanaşı xəstəliklərə görə seçir.
Təcili vəziyyətlərdə (təzyiqin düşməsi, huşun pozulması, döş ağrısı, kəskin ürək çatışmazlığı) ritm dərhal elektrik kardioversiyası ilə bərpa olunur – qısa narkoz altında döş qəfəsindən sinxronlaşdırılmış elektrik impulsu verilir. Flater bu üsula adətən yaxşı cavab verir.
Dərman müalicəsi (yalnız həkim təyinatı ilə):
- ürək ritmini yavaşladan preparatlar – beta-adrenoblokatorlar, bəzi kalsium kanalı blokatorları və digər qruplar;
- antiaritmik preparatlar – ritmi bərpa etmək və ya tutmaların təkrarlanmasının qarşısını almaq üçün;
- antikoaqulyantlar (qanın laxtalanmasını azaldan dərmanlar) – insult riski qiymətləndirildikdən sonra, kardioversiyadan əvvəl və sonra, həmçinin uzunmüddətli profilaktika üçün;
- əsas xəstəliyin müalicəsi – təzyiqin, qalxanabənzər vəz funksiyasının, ürək çatışmazlığının nəzarətə alınması.
Kateter ablyasiyası – tipik flaterin ən effektiv müalicə üsuludur. Vena vasitəsilə ürəyə yeridilən kateterlə impulsun dövr etdiyi dar sahədə xətti «yanıq» yaradılır və dairə qırılır. Prosedur qısa müddətli stasionar şəraitində aparılır, əksər pasiyentlərdə flaterin təkrarlanmasının qarşısını alır. Atipik flaterdə ablyasiya daha mürəkkəbdir. Yanaşı keçiricilik pozuntusu olduqda kardiostimulyator implantasiyası tələb oluna bilər.
Pasiyent nə edə bilər: təyin olunmuş dərmanları fasiləsiz qəbul etmək, nəbzi və təzyiqi müntəzəm ölçmək, alkoqoldan imtina etmək, çəkini və yuxunu nizamlamaq. Antikoaqulyant qəbul edərkən qanaxma əlamətlərini (qara nəcis, sidikdə qan, uzun sürən burun qanaxması) həkimə bildirmək lazımdır.
Etmək olmaz: antiaritmik və qanı durulaşdıran dərmanları özbaşına başlamaq, dayandırmaq və ya dəyişmək. Antiaritmik preparatlar düzgün seçilmədikdə özləri təhlükəli aritmiyalara səbəb ola bilər.
Profilaktika
- arterial təzyiqi müntəzəm ölçmək və hipertenziyanı ardıcıl müalicə etmək;
- ürəyin işemik xəstəliyini, ürək çatışmazlığını, şəkərli diabeti, qalxanabənzər vəz xəstəliklərini həkim nəzarəti altında saxlamaq;
- alkoqoldan imtina etmək və ya onu ciddi məhdudlaşdırmaq, siqareti tərk etmək;
- normal bədən çəkisini saxlamaq, gündəlik mülayim fiziki aktivlik (gəzinti, üzgüçülük);
- xorultu və yuxuda tənəffüs dayanmaları olduqda müayinədən keçmək;
- kofeinli və enerji içkilərini, stimullaşdırıcı vasitələri məhdudlaşdırmaq;
- keçirilmiş flaterdən sonra kardioloqda planlı müşahidə və EKQ nəzarəti.
Hansı həkimə müraciət etməli
Ürəkdöyünmə tutmaları və ritm pozuntusu şübhəsi olduqda kardioloqa müraciət etmək lazımdır; ablyasiya məsələsini aritmoloq (elektrofizioloq) həll edir. Ağır əlamətlər olduqda isə 103 nömrəsinə zəng edin.
Yadda saxla!
- Qulaqcıqların flateri müalicə olunan aritmiyadır, lakin onu diqqətsiz qoymaq olmaz – insult və ürək çatışmazlığı riski real təhlükədir.
- Simptomsuz flater də təhlükəlidir: trombların əmələ gəlməsi şikayətlərin olub-olmamasından asılı deyil.
- Tipik flaterdə kateter ablyasiyası çox vaxt aritmiyanı uzunmüddətli aradan qaldırır.
- Qanı durulaşdıran və antiaritmik dərmanları yalnız həkim təyin edir və dayandırır.
- Huşun itirilməsi, döş ağrısı, ağır təngnəfəslik və ya insult əlamətləri olduqda dərhal 103-ə zəng edin.
Əlaqəli Xəstəliklər
- Sinus düyününün zəifliyi sindromu
- Qulaqcıqlararası çəpər defekti
- Açıq arterial axacaq
- Açıq oval pəncərə
- Ağciyər arteriyasının tromboemboliyası
- Ağciyər hipertenziyası
- Ağciyər ödemi
- Ailəvi hiperxolesterinemiya
- Aorta anevrizması
- Aorta qapağı çatışmazlığı
- Aortal stenoz
- Aortanın koarktasiyası
- Aortanın laylanması
- Arterial hipotenziya
- Arteriyaların stenozu
Suallar və cavablar
Hər ikisi qulaqcıqların ritm pozuntusudur. Flaterdə qulaqcıqlar sürətli, lakin nizamlı oyanır və EKQ-də xarakterik «mişar dişi» dalğaları görünür, fibrilyasiyada isə aktivlik xaotikdir və nəbz tamamilə nizamsız olur. İnsult riski və qanı durulaşdıran müalicəyə yanaşma hər iki halda oxşardır.
Özlüyündə flater adətən ani ölümə səbəb olmur, lakin onun ağırlaşmaları – insult, ürək çatışmazlığı, impulsların 1:1 keçməsi zamanı təzyiqin kəskin düşməsi – ciddi təhlükədir. Buna görə flater aşkar edilibsə, kardioloqun müayinəsi və müalicəsi vacibdir.
Oturun və ya uzanın, sakit nəfəs alın, mümkünsə nəbzi və təzyiqi ölçün. Huşun itirilməsinə yaxın vəziyyət, döş ağrısı, ağır təngnəfəslik və ya insult əlamətləri varsa, dərhal 103-ə zəng edin. Yüngül tutmada da tezliklə həkimə müraciət edin ki, EKQ çəkilsin; həkim təyin etmədiyi dərmanları özbaşına qəbul etməyin.
Ablyasiyadan sonra müəyyən müddət dərman qəbulu, xüsusən qanı durulaşdıran preparatlar, adətən davam etdirilir. Sonrakı qərarı kardioloq ritmin vəziyyətinə, insult riskinə və yanaşı xəstəliklərə əsasən verir. Flater olan pasiyentlərdə sonradan fibrilyasiya yarana bildiyindən planlı nəzarət vacibdir.
Ritm nəzarət altında olduqda mülayim fiziki aktivlik adətən faydalıdır. Ağır yükləri, yarış idmanını və intensiv məşqləri isə yalnız kardioloqla razılaşdırdıqdan sonra bərpa etmək olar. Məşq zamanı ürəkdöyünmə, başgicəllənmə və ya döş ağrısı yaranarsa, yükü dayandırmaq lazımdır.
Əsas müayinə EKQ-dir; əlavə olaraq Holter monitorinqi, ürəyin USM-i və qan analizləri aparılır. Müalicə taktikası – dərmanlar, kardioversiya və ya kateter ablyasiyası – klinik əlamətlər, müayinə nəticələri və pasiyentin fərdi xüsusiyyətləri nəzərə alınaraq kardioloq tərəfindən müəyyən edilir.
Mövzu üzrə məqalələr
Piylənmə zamanı arterial hipertoniya və obstruktiv yuxu apnoesi sindromu
Piylənmə ilə xarici tənəffüs funksiyasının bütöv bir sıra pozğunluqları bağlıdır. Artıq bədən çəkisi olan şəxslərdə ağciyər ventilyasiyasına tələbat…
İstiqamət: Kardiologiya / Somnologiya
Arterial hipertoniya
Arterial hipertoniya (AH) – ürəyin və damarların ən geniş yayılmış xəstəliklərindən biridir. Xəstələrin əksəriyyəti müəyyən vaxta qədər xəstə…
İstiqamət: Kardiologiya
Hipertoniya xəstəliyinin müalicəsi
Hipertoniya xəstəliyi arterial təzyiqin yüksəlməsi ilə xarakterizə olunan ürək-damar sisteminin xəstəliyidir. Təzahürlər əsasən beyin damarlarının (baş ağrıları, başgicəllənmə,…
İstiqamət: Kardiologiya
Prehipertoniya (sərhəd hipertenziyası)
Prehipertoniya — «sərhəddə» olan vəziyyətdir: təzyiq artıq tam normal deyil, lakin klinik ifadə olunmuş hipertoniyaya hələ çatmayıb. Müasir…
İstiqamət: Kardiologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
