Qulaqcıqlararası çəpər defekti ürəyin sağ və sol qulaqcıqlarını ayıran çəpərdə dəliyin olmasıdır. Uzun illər əlamətsiz qala və yalnız böyüklükdə aşkarlana bilər. Əhəmiyyətli defektlər kateter vasitəsilə və ya cərrahi yolla bağlanır.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- QÇD
- interatrial çəpər defekti
- qulaqcıqlararası arakəsmənin defekti
Xəstəlik haqqında
Qulaqcıqlararası çəpər defekti ən çox rast gəlinən anadangəlmə ürək qüsurlarından biridir. Normada sağ və sol qulaqcıqları nazik əzələ-birləşdirici toxuma çəpəri ayırır. Defekt olduqda bu çəpərdə dəlik qalır və qan təzyiqi daha yüksək olan sol qulaqcıqdan sağ qulaqcığa axır. Nəticədə sağ ürək şöbələri və ağciyər damarları əlavə həcmlə yüklənir.
Bu yük illər ərzində sağ qulaqcığın və sağ mədəciyin genişlənməsinə, ritm pozuntularına və ağciyər hipertenziyasına səbəb ola bilər. Qüsur qızlarda və qadınlarda bir qədər daha tez-tez aşkarlanır.
Uşaqlarda çox vaxt əlamət vermədiyi üçün qüsur bəzən yalnız orta yaşda – nəfəs darlığı və ya aritmiya yarandıqda aşkarlanır. Kiçik defektlər ilk illərdə öz-özünə bağlana bilər, böyük defektlər isə adətən bağlanmır və müalicə tələb edir.
Açıq oval pəncərə (doğuşdan sonra bağlanmamış təbii keçid) çəpər defektindən fərqli vəziyyətdir və müstəqil qiymətləndirilir. Vaxtında aşkarlanan və bağlanan defekt əksər hallarda insanın normal həyat sürməsinə imkan verir.
Səbəbləri
Qüsur ürəyin bətndaxili inkişafı zamanı, hamiləliyin ilk həftələrində çəpərin formalaşması pozulduqda yaranır. Çox vaxt konkret səbəbi müəyyən etmək mümkün olmur, lakin bir sıra risk amilləri məlumdur:
- genetik sindromlar – Daun sindromu, Holt-Oram sindromu (əl sümüklərinin anomaliyası ilə birgə) və digərləri;
- ailə anamnezi – valideynlərdə və ya qardaş-bacılarda anadangəlmə ürək qüsurlarının olması riski artırır;
- ananın şəkərli diabeti – hamiləlikdən əvvəl və hamiləlik dövründə qan şəkərinin pis nəzarəti dölün ürəyinin inkişafına təsir edir;
- hamiləlikdə məxmərək – ilk trimestrdə keçirilən infeksiya bir neçə ürək qüsurunun səbəbi ola bilər;
- alkoqol və siqaret – hamiləlikdə istifadəsi dölün orqanlarının inkişafını pozur;
- bəzi dərmanlar – hamiləlikdə həkim nəzarəti olmadan qəbul edilən bəzi qıcolmaəleyhinə və digər preparatlar teratogen təsir göstərə bilər;
- ananın digər xroniki xəstəlikləri – məsələn, fenilketonuriyanın pis nəzarəti.
Valideynlərin bu amillərə görə özlərini günahlandırması yersizdir: qüsurların əksəriyyəti heç bir aydın səbəb olmadan yaranır.
Növləri
Defektin çəpərdə yerləşməsinə görə bir neçə növ fərqləndirilir; bu bölgü müalicə üsulunun seçilməsi üçün vacibdir:
- ikincili (sekundum) defekt – ən çox rast gəlinən forma, çəpərin mərkəzində yerləşir; çox vaxt kateterlə bağlanır;
- birincili (primum) defekt – çəpərin aşağı hissəsində, tez-tez mitral qapağın anomaliyası ilə birgə; atrioventrikulyar çəpər qüsurları qrupuna aid edilir;
- venoz sinus defekti – boş venaların qulaqcığa açıldığı yerdə, çox vaxt ağciyər venalarının anomal axını ilə;
- tac sinusu defekti – nadir forma.
Klinik mənzərə
Uşaqlarda çox vaxt əlamət olmur və qüsur təsadüfən – pediatrın ürək küyü eşitməsi ilə aşkarlanır. Əlamətlər adətən yaşla, sağ ürək şöbələrinin yükü artdıqca yaranır:
- fiziki yük zamanı nəfəs darlığı, tez yorulma, idmana dözümlülüyün azalması;
- ürəkdöyünmə, ürək ritminin pozulması – xüsusən böyüklərdə qulaqcıqların fibrilyasiyası və flateri;
- tez-tez təkrarlanan tənəffüs yolu infeksiyaları – böyük defekti olan uşaqlarda;
- körpələrdə çəki artımının ləngiməsi – yalnız çox böyük defektlərdə;
- ayaqlarda ödem, qarnın böyüməsi – ürək çatışmazlığı inkişaf etdikdə;
- dodaqların və barmaqların göyərməsi – gec mərhələdə, ağciyər hipertenziyası ağırlaşdıqda;
- nadir hallarda – paradoksal emboliya nəticəsində insult və ya keçici işemik tutma.
Hamiləlik dövründə qan həcminin artması səbəbindən əvvəllər əlamətsiz olan qadında nəfəs darlığı və ürəkdöyünmə ilk dəfə üzə çıxa bilər.
Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər huşun itməsi, sinədə güclü ağrı, sakitlikdə ağır nəfəs darlığı, çox sürətli və nizamsız ürəkdöyünmə yaranarsa. Üzün bir tərəfinin sallanması, əl-ayaqda qəfil zəiflik, nitqin pozulması insult əlamətləridir – dərhal 103 nömrəsinə zəng edin.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Həkim şikayətləri, uşaqlıq dövründə ürək küyünün olub-olmamasını və ailə anamnezini soruşur, sonra ürəyi dinləyir. Defekt üçün ağciyər arteriyası üzərində yumşaq sistolik küy və ikinci tonun sabit parçalanması xarakterikdir.
- exokardioqrafiya – əsas müayinə: defektin növünü, ölçüsünü, qanın axın istiqamətini, sağ şöbələrin ölçüsünü və ağciyər arteriyasında təzyiqi təxmini qiymətləndirir;
- köpüklü (kontrastlı) exokardioqrafiya – kiçik defekti və ya açıq oval pəncərəni aşkar etməyə kömək edir;
- transezofageal exokardioqrafiya – defektin kənarlarını dəqiq görmək və kateterlə bağlanmanı planlaşdırmaq üçün;
- EKQ və Holter monitorinqi – sağ şöbələrin yüklənməsi əlamətlərini və gizli ritm pozuntularını göstərir;
- döş qəfəsinin rentgeni – ürəyin sağ hissələrinin böyüməsi və ağciyər damar şəklinin güclənməsi;
- ürəyin MRT və ya KT-si – venoz sinus defektlərində və ağciyər venalarının anomaliyalarında;
- ürək kateterizasiyası – ağciyər hipertenziyasından şübhə olduqda təzyiqin birbaşa ölçülməsi üçün.
Differensial diaqnostika mədəciklərarası çəpər defekti, ağciyər arteriyasının stenozu, ağciyər venalarının anomal axını və uşaqlarda zərərsiz funksional küylə aparılır.
Ağırlaşmalar
- sağ ürək şöbələrinin genişlənməsi və sağ mədəcik tipli ürək çatışmazlığı;
- qulaqcıqların fibrilyasiyası və flateri – yaşla riski artır, tromb əmələ gəlməsinə şərait yaradır;
- ağciyər hipertenziyası – uzunmüddətli yüklənmənin nəticəsi; nadir hallarda qanın axın istiqamətinin dəyişdiyi Eyzenmenger sindromu inkişaf edir;
- paradoksal emboliya – venalardan gələn trombun defektdən keçərək beyin damarlarını tıxaması və insult;
- hamiləlik zamanı ritm pozuntuları və ürək çatışmazlığının pisləşməsi.
Müalicə
Müalicə taktikası defektin növündən, ölçüsündən, sağ şöbələrin vəziyyətindən və ağciyər təzyiqindən asılıdır. Qərarı uşaq kardioloqu və ya kardioloq ürək cərrahı ilə birlikdə qəbul edir.
- müşahidə – kiçik defektlərdə, sağ şöbələr genişlənmədikdə; dövri exokardioqrafiya ilə nəzarət edilir, çünki bəzi defektlər öz-özünə bağlanır;
- kateter vasitəsilə bağlanma – ikincili defektlərin əksəriyyətində: bud venasından xüsusi qapayıcı cihaz (okklüder) yeridilir, açıq əməliyyat tələb olunmur, pasiyent qısa müddətdə evə yazılır;
- cərrahi bağlanma – birincili və venoz sinus defektlərində, böyük və ya kateterə uyğun olmayan defektlərdə; defekt tikilir və ya yamaqla bağlanır, eyni zamanda qapaq və vena anomaliyaları düzəldilir;
- dərman müalicəsi – ritm pozuntularının və ürək çatışmazlığının müalicəsi (antiaritmik preparatlar, sidikqovucular), qulaqcıqların fibrilyasiyasında insultun qarşısını almaq üçün antikoaqulyantlar.
Sağ şöbələri genişlənmiş əhəmiyyətli defektlərin bağlanması həm uşaqlarda, həm də böyüklərdə tövsiyə olunur; uşaqlarda bunu adətən məktəb yaşına qədər etməyə çalışırlar. Böyüklərdə də bağlanma nəfəs darlığını azaldır və ürəyin ölçülərinin normallaşmasına kömək edir. Ağır ağciyər hipertenziyasında bağlanma məsələsi xüsusi müayinədən sonra həll edilir: geri dönməz dəyişikliklərdə defektin bağlanması vəziyyəti pisləşdirə bilər.
Evdə pasiyent kardioloqun tövsiyələrinə əməl etməli, təyin olunmuş dərmanları özbaşına dayandırmamalı, ürəkdöyünmə epizodlarını qeyd etməlidir. Ürək dərmanlarını və qanı durulaşdıran preparatları həkimlə razılaşdırmadan qəbul etmək və ya dəyişmək təhlükəlidir.
Reabilitasiya
- okklüder qoyulduqdan sonra bir neçə ay antitrombositar müalicə və dövri exokardioqrafiya – cihazın vəziyyəti və qalıq axın yoxlanılır;
- fiziki aktivliyin tədricən bərpası: kateter müdaxiləsindən sonra qısa müddət ağır yükdən çəkinmək, açıq əməliyyatdan sonra isə döş sümüyünün sağalması üçün daha uzun məhdudiyyət;
- böyüklərdə ritm pozuntularının uzunmüddətli izlənməsi;
- müdaxilədən sonrakı ilk aylarda ağız boşluğunun gigiyenası və diş müalicəsindən əvvəl kardioloqla məsləhət – endokarditin profilaktikası;
- müalicədən sonra uşaqların əksəriyyəti normal fiziki tərbiyə və idmanla məşğul ola bilir.
Profilaktika
Anadangəlmə qüsurun qarşısını tam almaq mümkün deyil, lakin riski azaltmaq və ağırlaşmaların qarşısını almaq olar:
- hamiləliyin planlaşdırılması, diabetin hamiləlikdən əvvəl kompensasiyası;
- reproduktiv yaşda qadınların məxmərəyə qarşı peyvəndlənməsi;
- hamiləlikdə alkoqol və siqaretdən imtina, dərmanların yalnız həkim təyinatı ilə qəbulu;
- hamiləlik dövründə dölün ürəyinin prenatal ultrasəs skrininqi;
- ürək küyü aşkarlanan uşaq və böyüklərdə exokardioqrafiya;
- bağlanmış və ya müşahidədə olan defektlərdə kardioloqun müntəzəm nəzarəti.
Hansı həkimə müraciət etməli
Uşaqlarda pediatr və uşaq kardioloqu, böyüklərdə kardioloq. Müalicə üçün intervension kardioloq və ya ürək cərrahı cəlb olunur.
Yadda saxla!
Qulaqcıqlararası çəpər defekti çox vaxt «səssiz» qüsurdur – onu vaxtında tapmaq ağırlaşmaların qarşısını alır.
- Uşaqda ürək küyü eşidilibsə, exokardioqrafiyanı təxirə salmayın.
- Böyüklərdə izah olunmayan nəfəs darlığı və ritm pozuntuları kardioloq müayinəsi tələb edir.
- Kateterlə bağlanma müasir, az travmatik üsuldur və əksər ikincili defektlərdə effektivdir.
- Hamiləlik planlaşdırılırsa, əvvəlcədən kardioloqla məsləhətləşin.
Əlaqəli Xəstəliklər
- Ürək qüsuru
- Daun sindromu
- Qulaqcıqların fibrilyasiyası
- Qulaqcıqların flateri
- Ürək çatışmazlığı
- İşemik insult
- Açıq arterial axacaq
- Açıq oval pəncərə
- Ağciyər arteriyasının tromboemboliyası
- Ağciyər hipertenziyası
- Ağciyər ödemi
- Ailəvi hiperxolesterinemiya
- Aorta anevrizması
- Aorta qapağı çatışmazlığı
- Aortal stenoz
Faydalı Məqalələr
Anadangəlmə ürək qüsurları
Anadangəlmə ürək qüsurları - ürəyin (o cümlədən onun qapaqlarının, arakəsmələrinin) və iri damarların bətndaxili inkişaf anomaliyalarıdır. Onların tezliyi…
İstiqamət: Kardiologiya
Suallar və cavablar
Açıq oval pəncərə bətndaxili dövrdə normal mövcud olan və doğuşdan sonra bağlanmalı olan klapanlı keçiddir; o, çəpər toxumasının çatışmazlığı deyil. Qulaqcıqlararası çəpər defekti isə çəpərin özündə həqiqi dəlikdir. Onların əhəmiyyəti və müalicə yanaşması fərqlidir.
Bəli, okklüder ürəkdə qalır və bir neçə ay ərzində ürəyin öz toxuması ilə örtülür. Adətən heç bir hiss yaratmır və həyat tərzinə təsir etmir. Müdaxilədən sonra müəyyən müddət kardioloqun nəzarəti və exokardioqrafiya lazımdır.
Kiçik və orta defekti olan, ağciyər hipertenziyası olmayan qadınlarda hamiləlik adətən yaxşı keçir. Böyük defektlərin hamiləlikdən əvvəl bağlanması məqsədəuyğundur. Ağciyər hipertenziyası olduqda hamiləlik yüksək risklidir – kardioloqla məsləhət mütləqdir.
Kiçik defektlər çox vaxt ilk illərdə öz-özünə bağlanır və ya ürəyə əhəmiyyətli yük yaratmır. Belə hallarda uşaq kardioloqu dövri exokardioqrafiya ilə müşahidə tövsiyə edir. Bağlanma ehtiyacı defekt böyük qaldıqda və sağ şöbələr genişləndikdə yaranır.
Kiçik defekti olan və ya defekti bağlanmış uşaqların əksəriyyəti adi fiziki aktivlikdə məhdudlaşdırılmır. Ağciyər hipertenziyası və ya ritm pozuntusu olduqda yük həddini kardioloq fərdi müəyyən edir. Peşəkar idmana başlamazdan əvvəl müayinədən keçmək lazımdır.
Bəli, sağ ürək şöbələri genişlənmişsə və geri dönməz ağciyər hipertenziyası yoxdursa, defektin bağlanması orta və ahıl yaşda da nəfəs darlığını azaldır və ürəyin vəziyyətini yaxşılaşdırır. Lakin ritm pozuntuları bağlanmadan sonra da qala bilər, ona görə izləmə davam etdirilir.
Mövzu üzrə məqalələr
Apqar balı: doğuşdan sonrakı ilk qiymətləndirmə nəyi göstərir?
Doğuşdan sonra valideynlər tez-tez “Apqar neçə oldu?” sualını verirlər. Apqar balı yenidoğulmuşun ilk dəqiqələrdəki vəziyyətini təsvir etmək üçün…
İstiqamət: Pediatriya / Ginekologiya
Uşaqda appendisit
Appendisitlə qarşılaşan istənilən cərrah təsdiq edər ki, hər bir konkret halda onun diaqnozunu qoymaq heç də asan vəzifə…
İstiqamət: Ümumi cərrahiyyə / Pediatriya
Piylənmə zamanı arterial hipertoniya və obstruktiv yuxu apnoesi sindromu
Piylənmə ilə xarici tənəffüs funksiyasının bütöv bir sıra pozğunluqları bağlıdır. Artıq bədən çəkisi olan şəxslərdə ağciyər ventilyasiyasına tələbat…
İstiqamət: Kardiologiya / Somnologiya
Arterial hipertoniya
Arterial hipertoniya (AH) – ürəyin və damarların ən geniş yayılmış xəstəliklərindən biridir. Xəstələrin əksəriyyəti müəyyən vaxta qədər xəstə…
İstiqamət: Kardiologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
